INLEIDING IDEEN 5:
Ideen 5 verschilt weer in formaat van de
voorgaande bundels Ideen: Deze keer zijn er ruim 70 genummerde ideeën
van uiteenlopende lengtes, met nogal wat nummers met een vervolg-idee
met hetzelfde nummer gevolgd door een a, b, c of d.
Het grootste deel van
Ideen 5 is gevuld met het vervolg van
de Wouter-geschiedenis, die
verder gaat in Ideen 6 en
7, en dan voor altijd afgebroken wordt.
Hier is een overzicht
van de Wouter-geschiedenis in dit deel in punten:
- Wouter is herstellende van zijn
ziekte (1047), en we leren iets
over prenten en de gelaatskleur die bij melancholie past. We horen
kort iets over de geschiedenis van de deugdzame Genoveva (meer in
VII).
- Wouter droomt weg over de
prenten van dokter Holsma, en verloochent Femke voor het eerst.
Petrus komt ter sprake. (1049)
- Over de kinderachtige pluimmuts
waarmee Wouter niet door Femke wil gezien worden, en hoe Wouter's
neus hem aan Femke deed denken, die ook op zijn prent van Ophelia
leek. (1049b)
- Wouter leert over toneel via
Stoffel en Leentje, en de lezer leert over godsdienst. (1049c)
- Meer over het toneelstuk over de
Onechte Zoon, de slechtheid van wellust, en over de
voortreffelijkheid van de Amsterdamse Stadsschouwburg (1050)
- Wouter is geheel hersteld, en
juffrouw Laps en meester Pennewip verschillen van mening over de
deugdzaamheid van toneel (1051c).
- Iets over juffrouw Laps' geloof
en karakter (1052).
- Meester Pennewip introduceert
Floris V bij juffrouw Laps, en weidt uit over de schoonheid van
Bilderdijk's Nederlands (1052a).
- Pennewip laat Floris V achter
bij de Pietersens (1053). Wouter
vindt Glorioso mooier, en Multatuli legt uit waarom Wouter daar
gelijk in heeft. (Alleen 't begin van 1053
betreft Wouter. Overigens is 1053-1058c
M's slachting van Floris V door meester Willem Bilderdijk. Dit
behoort niet tot de Wouter-geschiedenis.)
- Wouter en familie gaan ter kerke
om te danken voor Wouter's herstel, en juffrouw Laps nodigt Wouter
uit haar te bezoeken (1059). Wouter
moet naar juffrouw Laps (1059b),
maar gaat snel weer weg en loopt dromend van Femke rond. Hij durft
Femke niet te bezoeken.
- Wouter gaat op bezoek bij dokter
Holsma, beleeft een saturnalie, en mag mee-eten, en leert dat niet
alle Nederlanders bidden. Ook leert hij van mevrouw Holsma dat "Ieder
moet handelen naar z'n overtuiging". (1060)
- Dokter Holsma heeft juist gezien
dat Wouter "hoogst-intelligent"
is, en leert Wouter dat "Ieder
moet handelen naar z'n overtuiging. En om tot overtuiging te
geraken, moet men veel onderzocht hebben."
(1060a)
- Meer lessen voor Wouter bij de
Holsma's: Magellaan en homo homini lupus, ontstaan van de taal, menselijke omgang. (1062)
- Wouter wordt iets zelfstandiger
(1063) en schept moed bij Femke op
bezoek te gaan. Hij geeft haar zijn gekleurde plaat van Ophelia,
leert van haar moeder dat z'n kraagje "slordig
geblauwd" is. Femke verteld
dat zij en haar moeder eigenlijk "van
beste familie" zijn, en dat
haar moeder "de
gewoonte niet, met menschen omtegaan"
heeft. Wouter legt Femke uit dat hij haar graag koningin in Afrika
maakt, om te zorgen dat "er
in 't heele land geen onrecht geschiedde",
en vraagt of zij zijn vrouw wil worden. Dit maakt Femke aan het
lachen, maar ze wil wel Wouter aannemen als haar "vrindje",
maar hij moet dan wel binnen 3 maanden de knapste op school zijn
geworden. Hier slaagt hij in.
- M. neemt zich voor in
1065 zich in "den
zieletoestand van 'n bleekmeisje"
te verdiepen. We leren in 1067 dat
Femke "in
werkelykheid nooit moeder geworden is",
al weet ze al het een en ander "omtrent
mysterien van 't geslachtsleven".
M. merkt op dat Femke's onschuld niet bestaat in haar "physische
maagdelykheid", en stelt dat
meisjes sexueel voorgelicht behoren te worden en dat "ook
't begrip: zedelykheid, is verdraaid".
- We krijgen een behandeling van
Femke's gezonde hysterie i.v.m. Wouter (1068)
en leren over liefde als "zucht om goed te
zyn ", en over de verkeerd
geleide vormen van hysterie "die...
allergunstigst werken op 't vullen van kerken, kloosters,
tuchthuizen, krankzinnigen-gestichten en nog andere
etablissementen van publieken aard".
Ook leren we dat "Deze
inrichtingen danken sedert eeuwen haren bloei, niet aan de lieve
geslachtsdrift, maar juist aan 't verfoeilyk knotten en verminken
van geslachtsdrift."
- M. deelt mee in
1069, ook in het kader van
hysterie, dat "Publieke
vrouwen, byv. zyn zelden byzonder wellustig"
en refereert naar statistiek als bewijs. We leren iets meer over
Femke's onschuld in 1073 en
1074.
- Wouter is uitgeleerd bij meester
Pennewip en moet een beroep kiezen. Hij mag niet naar zee, en wil
van allerlei niet. (1075)
- Wouter moet geld verdienen, en
omdat hij "geen
genie" heeft voor 't
onderwijzen, wordt besloten "dat
Wouter byzondere geschiktheid had voor den handel".
(1079)
Overigens zijn
er in dit deel veel opmerkingen over taal, taalgebruik en spelling, en
wordt Bilderdijk's toneelstuk Floris V zeer
(volgens velen: overmatig) grondig geslacht. Ook wordt de 18e eeuwse
spellingsverbeteraar Hilarides behandeld, in
het kader van de vraag of men "ij" of "y" moet spellen.
Het is niet
onaannemelijk dat velen weinig geïnteresseerd zijn in Multatuli over
spelling, circa anno 1874, maar desalniettemin is een aanzienlijk deel
in deze dagen van de Laatste Nieuwe Wetenschappelijke Ideeëloze
Spellingshervorming nog steeds verbazend terzake en actueel:
Men luistert naar zulke kwakzalvers, dàt
is de ware kwaal!
(Zie 1064).
Tenslotte moet ik opmerken dat er bij
deze bundel minder tekst in mijn commentaren staat dan bij voorgaande,
wat vooral komt omdat ik mijzelf niet te vaak wilde herhalen.
Maarten Maartensz
Amsterdam
26 februari 2006
|
