Welcome to the Multatuli  pages of Maarten Maartensz. See:  Help + Map + Tour + Tips + Notes + News + Home


 

Index Ideen 1
Index Ideen 2
Index Ideen 3
Index Ideen 4
Index Ideen 5
Index Ideen 6
Index Ideen 7

Copyright-opmerking

                      Index Woutertje Pieterse hoofdstukgewijs             Index Woutertje Pieterse puntgewijs

 

Index op Multatuli's Iden 3
Naar:  Inleiding Ideen 3

Excerpt uit de commentaren van MM bij Ideen 3
541: Niets is algemener dan wanbegrip.
542: Nooit is 'n meening zoo ongerymd, dat ze niet haar vurige aanhangers heeft ...
543: heden-ten-dage bestaat 'n zeer groot gedeelte onzer litteratuur, uit nasporing der eigenschappen van dingen die er niet zyn
544: De zucht om te verklaren en optehelderen staat alzoo vaak het weten in den weg.
545: Over 't algemeen is 't volk gretig naar verklaring van 't onware.
546: De kans op dwaling in het oordeel wordt geringer, indien men van de te beoordeelen zaak iets weet...
547: De vraag: is dit zoo? behoort ten-allen-tyde het onderzoek: waarom het aldus wezen zou, vooraf te gaan.
548: We zyn redelyk verplicht onszelf rekenschap te geven van de beteekenis der woorden ...
549: Dat ik daarby uitsluitend van de jeugd sprak, was uit bescheidenheid en... wanhoop.
550: ... 't zou kunnen zyn dat ik u het oude voorstelde op 'n wyze die 't voor veroudering bewaarde.

 

Index op Multatuli's Iden 3

551: Ik begon met te wyzen op de geringe kans eener juiste opvatting ...
552: Woordspeling, meer of min opzettelyk, speelt 'n groote rol in de geschiedenis der afdwalingen van den menschelyken geest..
553: Vrye Study is 't onbelemmerd streven naar waarheid.
554: Veel zaken van hoog gewicht hebben slechts een negatief bestaan.
555: En... 't is zonderling, in dwaling kent de anders zoo nauwkeurig boekhoudende Natuur geen balans.
556: Het onjuist oordeelen gelykt 'n sloot die grooter wordt naarmate men meer daaruit weggraaft.
557: Men haast zich den kleine te stempelen met het eigenaardige cachet der Westersche beschaving: likdoorns.
558: 't heeft er veel van of de ouders de ware deugd van 't zyn, hierin zoeken, dat hun kroost zich aanstelt alsof 't er niet was
559: De ziel moet zich vergenoegen met nagemaakte spys, en raakt zoodoende onbekwaam tot het verteeren van gezonde kost.
560: En dus onzedelyk, want het verkrachten van de rede is misdaad!

 

Index op Multatuli's Iden 3

561: By 't herdenken in later leeftyd aan de onwaarheden, die men ons opdischte in onze jeugd, komt zekere wrevel boven
562: ..de zonderlinge zaken die ons in onze kindsheid worden ingeprent..
563: Vooreerst dan moet ik erkennen, eerst zeer laat enig begrip te hebben gekregen van het woord: geschiedenis.
564: Och, wat al mauvaise-marques heb ik later in 't leven gekregen, voor zlke impudentien!
565: En arme hersens, arme harten, die z worden gebiologeerd tot niet-denken, tot niet-voelen, tot verlamming en dood!
566: Zoo is, in n woord: alles in alles.
567: Wie niet vertrekt, zal niet aankomen. Wie niet streeft, zal niet bereiken. Wie niet zoekt, zal niet vinden.
568: Wat niet in eigen ziel gegroeid is, bezit men niet..
569: Aan niets twyfelen, alles meenen te weten, te begrypen, is 't zekerste middel om onkundig te blyven.
570: hy is, door 't versperren van den weg tot onderzoek, veroordeeld ten-eeuwigen-dage 'n stommerik te blyven.

 

Index op Multatuli's Iden 3

571: Wat toch is 't nders, dat magistraal verdoemen van twyfel?
572: Gelyk alles in de Natuur, zyn wy onderworpen aan de wet der traagheid.
573: De waarheid is, dat zy die op 't kompas zeilen van gepatenteerde waarheidsstuurlieden, nooit ergens aanlanden.
574: Maar nog-eens: welke vaste punten, buiten den stroom gelegen, biedt ons de Natuur aan?
575: Studie van de Natuur, als hulpmiddel tot vryheid van studie? Ja. Het Zyn liegt niet.
576: .. de mensheid is minder goed dan de mensch
577: Fysika - om-der-liefde wil geen metafysika, geen bovennatuurkunde, geen buitenssigheid!
578: 't Spreekt vanzelf, dat ik 't woord Natuurkunde heb genomen in den allerwydsten zin.
579: Hn vooroordeel is 't heilige huisje waaraan niet mag geraakt worden op-straffe van anathema!
580: Anderen weder zyn bevreesd voor zekere leegte die uit 't verlies van 'n leugen ontstaat..

 

Index op Multatuli's Iden 3

581: Wat moet ik zeggen van hen die uit trots of hoofdigheid weigeren te onderzoeken..
582: Moet ik wyzen op de velen die te traag zyn om te veranderen van opinie?
583: 'n Rampzalige belemmering van Vrye Studie ligt voorts in: nationaliteit.
584: 'n Hinderpaal op den weg van vry onderzoek is voorts: zinnelykheid.
585: Nog anderen leggen hun studie aan banden door zeker ziekelyk overhellen naar valsche pozie.
586: ..er ligt in de meening dat de waarheid niet potisch wezen zou, 'n betreurenswaardige dwaling.
587: Ik ben tot u genaderd, hoofdvyandin van vrye studie: lafhartige fatsoenlykheid!
588: Lafhartigheid is een van de grootste bezwaren tegen vrye studie..
589: Zoo ooit, dan is op 't slagveld van vrye studie die moed noodig by 't beoordeelen van de zedelykheid.
590: ..ieder lid der maatschappy is verplicht zich tot ridder te laten slaan in den grooten kruistocht tegen 't monster: Leugen!

 

Index op Multatuli's Iden 3

591: Ons denken en onze uiting werken wederkeerig op elkander.
592: Wy ontvangen onze indrukken byna voortdurend.
593: Wie twyfelt aan m'n tegenzin in aan den weg timmeren gelieve te letten op ...
594: Voor den verhandelaar alzoo, is de kans dat de aandacht van z'n hoorders hem kan volgen en begrypen, des te geringer ...
595: 't Streven naar 't volmaakte, geraakt alzoo in-stryd met de noodzakelykheid om te voldoen aan 't bruikbare.
596: 't Spreekt vanzelf, dat ik by 't noemen van 't woord waarheid bedoel: wat ons voorkomt waar te zyn, enz.
597: Sommige lezers, die tevens hier-of-daar m'n hoorders waren, zullen zich herinneren dat ik vaak buiten 't boekje ging..
598: En hy buigt 't hoofd onder dat verwyt, hy die op zyn beurt zoo weinig betaalt, omdat-i alles offerde.
599: Integendeel, ik houd niet van mooispreken.
600: ...de heerlykste oogenblikken van m'n leven...

 

Index op Multatuli's Iden 3

601: Stel dan dat onze wiskunstenaar, opgetogen over z'n vondst, z'n rezultaten - wiskunstig gedemonstreerd - wilde meedeelen..
602: ..op de hoofdzaak: op 't zoeken en verkondigen van Waarheid.
603: My is 't overkomen - en dikwyls! - dat men ging tot: - Ik heb me perfekt geamuzeerd.
604: ...bakker, slachter, huiseigenaar, die 't hunne eischen van den opbrengst dier gevloekte moojigheid!
605: ..terwyl de denker bovendien gestoord wordt in kostbaarder zaak, in z'n stemming..
606: En de gemartelde waarheid -verkondiger komt geknakt te-huis, en doolt dagen lang rond...
607: Zeer zelden is 't me vergund 'n bitteren drinkbeker te laten voorbygaan.
608: - M'n naam is... Rammelslag... om u te dienen.
609: - immers hy slaagde hierin niet, wanneer lieden, die alles van hem gelezen hebben z tot hem spreken..
610: Uit z'n lafhartge weigering bleek me dat dit te-veel gevergd was van 'n geestverwant.

 

Index op Multatuli's Iden 3

611: Men moet zoo'n Rammelslag antwoorden, hem en de zynen!
612: Dit alles is over 't geheel, niet alleen voldoende-juist als schets, maar ik verzeker dat de meeste punten ook faktisch-waar zyn.
613: Mocht nu iemand meenen, dat zulke aanvallen te grof zyn en daardoor 't doel missen... hy bedriegt zich.
614: Meedeelen, geven, gedachten geven - kostbaar geschenk, naar ik meen! - is: liefhebben.
615: ...terwyl z'n leerlingen zich verbeesten in het allervulgairst ordinarisme!...
616: ... schouwspelers, artisten by uitnemendheid, naar myn inzien ...
617: Dit nabootsen slechts is dan ook de roeping van den artist.
618: De tooneelspeler die zich in z'n rol verplaatst ...
619: Zonder de minste toespeling op 't algemeen-ware van de stelling dat er niets wordt geschapen ...
620: 'n Boer had zich met succes toegelegd op 't naschreeuwen van speenvarkens.

 

Index op Multatuli's Iden 3

621: Kunst kn veel. Ze staat hoog, zeer hoog.
622: ..daar 't nu eenmaal in onze natuur schynt te liggen - honden en jakhalzen doen 't ook! - de zwakste party te mishandelen.
623: Ik zeide dat gevoel den kunstenaar onontbeerlyk is, om z'n taak te volbrengen (..) Deze taak bestaat in nabootsen.
624: Indien toch de Kunst bestond in slaafs volgen van het voorbeeld...
625: De kunstenaar moet trouw zyn in hoogeren zin, dan 't scheerspiegeltje waarvan ik sprak. Hy moet kiezen!
626: Ik zei te gelooven dat tooneelspeelkunst boven andere kunst staat.
627: Ik zal later terugkomen op 't verschil tusschen geest, geestigheid en kwinkslag-genie!
628: Idylliteit vertalen ze met piperdepi-m-m-m, m... ... ... ... uit de hobo.
629: De kunstenaar, die niet bezwykt onder den leugen-eischenden aandrang van Publiek is 'n held.
630: 't was geen Kunst: het waren kunstjes!

 

Index op Multatuli's Iden 3

631: de ploertige zelfverheffing van Kappelman, die - altyd even bedaard - nooit smeet met andere dingen dan menschenwaarde?"
632: Ze verslonden al wat liefhad, al wat dacht, al wat streefde, al wat offerde...
633: De wereld wreekt op onbekroonden moed het besef van eigen lafheid.
634: Maar anderen - zr klein is hun getal! - richten zich op. Hun liefde is eindeloos, byna volkomen.
635: De Kappellieden dan zyn boos omdat de kunstenaar onafhankelyk is.
636: 't Is kluchtig optemerken hoe ieder die 'n parterre-biljet betalen kan, zich 't recht aanmatigt laag neertezien op artisten..
637: ...dat de ware, echte Kritiek niet alleen tot de difficile kunsten behoort, maar daaronder een der moeielyksten is.
638: 't Genoegen van beter-weten zou wat al te goedkoop zyn, wanneer ieder zich dat kon aanschaffen..
639: Omdat uw lof hem beleedigt. Omdat-i schaamte voelt z'n ziel te hebben getoond aan onwaardigen.
640: Hy weet dat de toejuichers... jaloers zyn.

 

Index op Multatuli's Iden 3

641: - Dat boek is wel mooi maar... de schryver is zoo'n byzonder gemeene kerel...
642: Vertel overal, dat ik in dit vertoogje kunstenaars-onzedelykheid in bescherming nam. Je zult daarmee grooten dank inoogsten
643: Indien wy, als hoogsten eisch van 't mensch-zyn, vorderen dat er gestreefd worde naar waarheid..
644: Kan men zich voorstellen dat-i blauw gras geven zou, groene hemels, om te behagen aan de wereld?
645: Wat betaalt de maatschappy voor die trouw aan de waarheid?
646: 't Uitloven van belooning, 't schenken van medailles en dergelyke middelen, hebben altyd nadeelig gewerkt.
647: ..de liberaal opgevatte industrie, dat de verhouding tusschen vraag en aanbod (..) den prys regelt..
648: ..'n wys die niet gedurig elk opvlammend sprankje dooft, die de geestdrift niet smoort..
649: Ik erken evenwel dat stryd met het dagelyksche, met het lage, in zekeren zin noodig is.
650: Maar... niet ieder kan Meester zyn!

 

Index op Multatuli's Iden 3

651: Kan-i geven wat liefelyk is en welluidt, indien de aanraking met de wereld hem by-voortduring bevrucht met bitterheid?
652: Ontpryzing nu door overvoer, is voor de Kunst niet te vreezen.
653: Hoe berekent men den prys van elke mislukking, van elken twyfel, van de smart over moedeloosheid, van... 
654: De kunstenaar echter, die voorgeeft hooger te staan dan de wereld...
655: Wat er van de zoo lang reeds verheerlykte middelmatigheden te wachten is, kan men nu nagenoeg weten, dunkt me.
656: ..wat goedkoop hof-maken aan genien die behoorlyk dood zyn.
657: Neen, krankzinnig is Publiek slechts in zoo ver, als lke misdaad op zinsverbystering nederkomt.
658: 't Rechtmatig besef hunner geestelyke minderheid zou hen verheffen..
659: Men onthoudt hem den Weerklank, de echo, waaraan de Kunst behoefte heeft tot doorgaande dupliek.
660: Men wil vermaakt worden, niet onderwezen.

 

Index op Multatuli's Iden 3

661: Er is huichelary in 't beroep op verheven grondstellingen, ter verontschuldiging van lage daden.
662: Ik noemde den redenaar 'n artist. Hy behoort dit te zyn in den hoogsten zin van 't woord.
663: Hy, artist, behoort (..) zich toetewyden aan de algemeen menschelyke roeping: aan Wysbegeerte.
664: In den eisch dat de spreker wete te behagen, ligt de hoofdreden die hem (..) op n lyn plaatst met andere kunstenaars.
665: ...is noodig dat de spreker zelf veel geleefd, geleerd, geleden hebbe.
666: Hoe bekrompener de gezichtskring der hoorders, hoe snydender hun oordeel over alles wat daar-buiten ligt.
667: We zeiden reeds dat hy aan allen het evangelie van 't mensch-zyn moet verkondigen.
668: We meten ons oordeel mt ons oordeel..
669: ..vooral daar ze door de betrokkenen zelden in oprechtheid wordt gezocht.
670: In den regel verstaat men de kunst van redeneeren niet.

 

Index op Multatuli's Iden 3

671: Er heerscht byna overal 'n zonderlinge opvatting van 't woord: bevoegdheid.
672: Ik herinner me de verwaandheid waarmee ik, kind zynde, beweerde meer van Napoleon..
673: ..praatjes waaraan zooveel waarde gehecht wordt indien ze personen betreffen.
674: Wat men onder echte bronnen verstaat, weet ik niet.
675: Men maakt van 'n mot, 'n daad. Van 'n daad, 'n persoon. Van 'n individu, 'n geheel tydperk.
676: Zonder de minste nederigheid ben ik zoo vry dezelfde verzekering te geven aan de mooivinders van m'n schryvery.
677: De oorzaak van de auteurs-manie om uit byna niets te besluiten tot... byna alles, ligt natuurlyk in geestelyke armoed.
678: ..wat weten wy eigenlyk van de zoogenaamde hoofdpersonen der Geschiedenis? (..) Byna niets!
679: Ze [de geestelyken] maakten er 'n kunstje van, hun God 't scheppen uit niets natedoen..
680: ..'n latynsche dissertatie: over de manier van procedeeren tegen op 't crimen van bloedzuigen..

 

Index op Multatuli's Iden 3

681: Kritiek vordert arbeid, en arbeid schuwt men
682: Traagheid is waarschynlyk de hoofdoorzaak van die fout.
683: Maar wat verontschuldigt de boosaardigheid waarmee sommigen (..) iemand tot 'n hellewicht maken
684: Tot het beoefenen van Historie is - als trouwens by elke studie - geweten noodig.
685: Moest niet 't besef der onevenredigheid tusschen 'tgeen wy (..) weten, en 't vele dat ons onbekend bleef, aansporen tot..
686: Ieder erkent dat laster 'n vreeselyk kwaad is.
687: 't Meer-of-min opzettelyk ontroemen vertaalt zich in onze maatschappy (..) in broodsgebrek.
688: En wie zyn nu de bewerkers van dit kwaad? Meestal onbeduidende persoonlykheden..
689: ..'t kostbaar privilegie der middelmatigheid: 't beroep op z'n pairs.
690: Is 't 'n misdaad, voorganger te zyn? (..) Is de man die zich op publiek terrein beweegt, vogelvry?

 

Index op Multatuli's Iden 3

691: Ik begryp hoe men, mismoedig, zich geheel terugtrekt.
692: hy vindt in ieder zyner hoorders 'n mededinger.
693: Ja, Iden heeft ieder!
694: Wie durft party-trekken voor onze Tweede-Kamer?
695: Ik had 'r recht op, door hem te worden ingelicht in welk opzicht en in hoe ver m'n oordeel onjuist was
696: De apostel die slechts aangename waarheden te verkondigen heeft, moet nog geboren worden
697: Al wat handel dryft in de deugdjes van den dag, vliegt te-wapen by 't vernemen dat er 'n nieuwe leer wordt gepredikt..
698: We zyn van kindsbeen af gewoon 't lyden van Jezus te hooren afschilderen als 't non plus ultra van smart.
699: We hebben geen forum, geen zuilengangen, geen atheensche markt, geen rostrum, geen tribune.
700:

 

Index op Multatuli's Iden 3

701: ..of er door valsche volksvrienden, door belangzoekende demagogen dikwyls misbruik werd gemaakt..
702: Gelooft men dat 'n hollandsch publiek de bergrede teneinde-toe zou hebben aangehoord?
703: Eenmaal was ik in den Haag getuige van 'n straattooneel..
704: Vromen te 's Gravenhage... gy die my verdoemen zult over wat ge - verkeerd-lezend! - profanatie noemt... ik verdoem U!
705: Waarom bekeert men my niet?
706: ..dat Publieke voordrachten onder ns volk, in nze dagen, met nze zeden, hors-d'oeuvre zyn. Wat ik bewyzen wilde.
707: De verdeeling der verantwoordelykheid - een der meest karakteristieke kenmerken onzer onzedelyke staatsinrichting..
708: ...dat het in politieke kringen als 'n soort van verraad beschouwd wordt..
709: Waar blyft het gemoedelyk zoeken naar waarheid, by zulk geknoei?
710Ieder gaat waar-i verzekerd is z'n eigen begrippen te hooren verkondigen. Waartoe dient het spreken dan?

 

Index op Multatuli's Iden 3

711: De onvruchtbaarheid van 't gesproken woord blykt overal.
712: ..de vraag: of publieke spreekbeurten gunstig werken op 't streven naar waarheid?
713: over de pogingen die men hier-en-daar in 't werkt stelt om jongelieden tot publiekspreken opteleiden
714:  't Zoogenaamde mooi pleiten - by sommigen zelfs 't lang pleiten, schynt meer te beteekenen dan het Recht
715: De rederykerskamers die sedert 'n dertigtal jaren 't hoofd opstaken uit de vergetelheid...
716: De meest vruchtbare broeikasten van redenary zyn de loges.
717: ..den naam van Woordenkermis. Nooit heb ik juister uitdrukking gehoord..
718: Publiek is zoo dom
719: Menschkunde verbiedt ons te gelooven dat het betere zal worden gegeven, zoolang de ontvanger met 't mindere tevreden is.
720: Van schryvers toch zou men kunnen verwachten dat ze...

 

Index op Multatuli's Iden 3

721: Publiek's tevredenheid met wartaal..
722: Gthe, die - gelyk met de meeste schryvers van beteekenis 't geval is - oneindig minder populair zyn dan 's mans naam
723: Ik heb 't oog op verkeerdheden die 't algemeen gehalte van den geleverden arbeid verlagen.
724: ..de waarheid is 'n belang dat allen aangaat. Wie voor haar geen gevoel heeft, is slecht.
725: bestudeer den aard der dingen (632) en tracht oprecht meetedeelen wat ge vondt.
726: 'n auteur die blyk geeft van oprechtheid in z'n streven naar waarheid, is altyd beminnelyk
727: ieder wordt getroffen door de eigenaardige charme van oprechtheid
728: het volmaakte is leugen
729: Een volkomen genie bestaat zoomin als andere volkomenheden.
730: Wie naar waarheid streeft, en by de uiting van 't gevondene zich onthoudt van 't leelyke, zal iets schoons voortbrengen.

 

Index op Multatuli's Iden 3

731: een der duidelykste voorbeelden van de apigheid die zoovelen bederft
732: Wie niet uit zichzelf iets is, zal 't waarlyk niet worden door vrywillig opgaan in anderen.
733: de waarheid der stelling: dat 'r geen boek is waaruit niet kan worden geleerd hoe men niet schryven moet.
734: Wat er van m'n arbeid worden zou? Men zou daarin tallooze schryvers-gebreken vinden.
735: Buiten Jehovah (..) ken ik geen auteur die zich als ik te verheugen heeft in 'n zoo algemeen respektueus stilzwygen.
736: Maar... men zal daarin niet vinden de eenige fout waarop 't hier aankomt: dat vervloekte onwaar-zyn.
737: Zeer dikwyls (..) heb ik op zulke schryversfouten gewezen
738: Nederlanders, ik verzeker u dat er begeerige blikken op ons land gevestigd zyn.
739: Is het te veel gevorderd dat men zich rekenschap geve van wat men leest?
740: Of is 't geen beleediging, iemand wartaal optedringen als gezonde redeneering?

 

Index op Multatuli's Iden 3

741: 't Is gemakkelyker (..) met vischachtige domheid de eens-vooral tot uitstekend benoemde voorgangers te blyven aangapen
742: Waarom smaadt men den welmeenende die aanspoort tot het analizeeren van zielespys?
743: legio valsche apostels in de zonde tegen den geest...
744: In 'n duitsch tooneelstukje komt 'n oude grompot voor, die alle fouten, verkeerdheden en misdaden, aan 't lezen toeschryft.
745: 't Ware te wenschen dat men (..) zich oefende in kritiek, d.i. in oordeelkunde.
746: De gewoonte om aan den leiband te loopen, ontneemt velen de zelfstandigheid
747: Iden regeeren de wereld.
748: dat der alte treue Gott keinen braven Deutschen verlsst. Is 't niet om misselyk te worden?
749: Leugen heerscht en regeert. (..) Och, als men lezen kon!
750: Och, als men lezen kon!

 

Index op Multatuli's Iden 3

751: Wat al verrekte pogingen om iets nieuws te zeggen, staan ons te wachten!
752: Want om tot lezen-leeren aantesporen, is 't my in 't eind te doen.
753: Is 't wonder dat er geen wonderen meer gebeuren na z'n wonder?
754: Om aan dt bedrog 'n eind te maken, verzoek ik u... ik bid u... ik smeek u, lezer, tracht te leeren lezen!
755: Maar de lezer was tevreden met al de zotterny (..) Tevreden... omdat-i niet lezen kon.
756: Nu (..) ergert zich ieder die 't met waarheid wel meent, over 't brutaal misbruik dat er van 't Woord wordt gemaakt.
757: Wat sarkasme schynt, is eenvoudige waarheid.
758: Het betoog van de stelling dat er geen boek is, waaruit niet kan geleerd worden hoe men niet schryven moet
759: M'n gemoed is bitter.
760: Ik kan lezen, en zal trachten anderen optewekken dit ook te leeren.

 

Index op Multatuli's Iden 3

761: den man die te 's Gravenhage zyn waarheid aan 'n straatpubliek trachtte te verkondigen. (703)
762: de groote vyand van 't menschelyk geslacht, Onwaarheid
763: Bezit hy niet hoogmoed genoeg om zonder vrees voor vernedering, iets aantenemen van 'n ander?
764: Wie steeds gelukkig was, (..) heeft slechts de kleinste helft van 't leven gezien.  
765: Ook hier, gelyk van l m'n arbeid, geldt het verdrietig nummer 60.
766: n der redenen die me tot-nog-toe weerhielden van uitvoerige repliek. De hoofdoorzaak is walging.
767: dat de wysgeer niet naar dwaling streeft, doch waarheid zoekt.
768: De Mensheid is te zwak om slecht te zyn.
769: zker is taal nog immer 'n zeer onvolkomen middel tot het meedeelen van onze gedachten
770: Kunnen wy (..) iemand vertellen hoe 'n roos riekt? Hoe pieterselie smaakt?

 

Index op Multatuli's Iden 3

771: 'n oorzaak (..) waarom de mensheid gebukt gaat onder 'n zoo zwaren last van wanbegrippen.
772: Publiek echter, 't Volk, de Mensheid, is afkeerig van begrip. Men wil bedrogen zyn: vult decipi!
773: De meeste wysgeeren van beroep (..) vonden 't beneden zich, aantedringen op juist verstaan."
774: Duisterheid en diepzinnigheid zyn voor de velen die 't begrypen niet gewoon zyn (462) zaken van gelyken aard
775: Er ligt in dit aanhangen van het onbegrepene, 'n blyk hoe overtuigd velen zyn van hun geestelyke onwaarde.
776: Myn aandringen op juistheid van uitdrukking en goed verstaan (10, 13) ... 
777: Welnu, Pallas-Athene draagt noch pruik, noch klompen. Haar attribuut is 'n uil, 'n beest dat helder ziet in 't donker.
778: Locke is bruikbaar, 'n vry zeldzame hoedanigheid in hen die men gewoonlyk wysgeeren noemt.
779: ..en roonde den invloed aan, dien het misbruiken van woorden op ons redeneervermogen heeft.
780: Een staaltje van hardnekkig verkeerd-verstaan.

 

Index op Multatuli's Iden 3

781: Boerejongens zyn op dit punt als andere menschen. Ze steenigen wat ze niet begrypen
782: Het bloed van onzen graven, prinsen, stadhouders, enz. was altyd vol vreemde smetten
783: Alles te vergeefs! Koppige domheid zegevierde als vroeger.
784: geweten (..) is den meesten niets dan 'n soort van boekhouding over de meeningen van den kring waarin men zich beweegt.
785: De gansche moraal der wereld zou misschien kunnen worden saamgevat in de woorden: doe als de meesten.
786: 't gemiddelde van de algemeene intelligentie, met of zonder census, is laag, en blyft laag.
787: Elke dwaling die ooit heerschte, werd eenmaal door 'n meerderheid op 't kussen gebracht.
788: Verdeeling van den arbeid gaat samen met staathuishoudkundige en technische ontwikkeling.
789: Deze achteruitgang van den individu, ten-gevolge der verdeeling van den arbeid
790: 'n Present-exemplaar van m'n Ideen zou nuttig zyn voor Plato

 

Index op Multatuli's Iden 3

791: Als gewoonlyk berust dit wanbegrip op 't verwringen der beteekenis van 'n woord, op mis-verstaan, op misverstand.
792: De natuurfilozofen staan veel lager in de schatting des Volks.
793: Niet alzoo de boven- of nnatuur-wysgeeren.
794: Ze meende dat daartoe 'n diploom noodig was, veel grieksch, en ismen of anen.
795: En te-gelyker-tyd legt men voortdurend z'n verstand aan banden
796: de zedelyke grondstelling dat men nooit z'n kinderen moet verdrinken... als 't jongetjes zyn.
797: dat het protestantismus my ongerymder voorkomt, dan de leer der katholieken.
798: Daar echter ongerymder reeds geen woord is, moet ik my ook van den superlatief onthouden
799: wie is bevoegd tot het schatten van... bevoegdheid?
800: Wat wy zekerheid noemen, is slechts 'n verondersteldhooge mate van waarschynlykheid

 

Index op Multatuli's Iden 3

801: 't Is onmogelyk lle oorzaken te voorzien die velen onbevoegd maken tot de funktie van waarheidsbode.
802: Is 't wel wr, dat domheid 'n hoofdrol speelt? Zou ook misschien eigenbelang...
803: Dit gewicht-leggen op zelf-waarnemen is slechts dan niet ongerymd, indien men bewys geeft van helderen blik...
804: Gelyk overal, dring ik aan op zelf-waarnemen, zelf-oordeelen, zelf-besluiten.
805: (Likdoorns.)
806: Afschaffen van dit ingeslopen misbruik zou veel bydragen tot komfort, de som van genot verhoogen, en dus deugdzaam zyn.
807: mager en taai als 'n man van karakter.
808: Ik weet den naam niet van de firma waar de Homerussen hun rhapsoden lieten drukken, en dit spyt me.
809: 't Was 'n indecent schouwspel!
810: Maar ik wist by ervaring dat niets zoo weinig op 'n mensch gelykt, dan de wyze waarop-i zich voordoet.

 

Index op Multatuli's Iden 3

811: Ik die veelal te hoog gryp
812: La science, m'sieur, la science... a besoin d'tre vulgarise!
813: Om laag op iemand neertezien, of ook om iemand wat minder laag te stellen, moet men...
814: Kunt ge echter niet leven zonder moraal, lezer... welnu, doe goed!
815: Ik moest gemystificeerd worden, geplaagd, getaquineerd, ik! En waarom?
816: We nemen 't anderen meer kwalyk dat zy onze fouten kennen, dan onszelf dat wy daaraan mank-gaan.
817: Deugd mag niet ontaarden in spekulatie
818: Ik weet niet of de nummers 805-817 mooi zullen gevonden worden
819: Ik weet den naam niet van de firma waar de Homerussen hun rhapsoden lieten drukken, en dit spyt me.
820: Alleen de meester - of wie zich daarvoor houdt - mag 't wagen met z'n heer, z'n hond en z'n haas voor den dag te komen.

 

Index op Multatuli's Iden 3

821: dat het gehalte van 'n produkt evenredig is aan de som van talent, inspanning, oefening, enz.
822: Scholen en school hebben vaak zeer nadeelig gewerkt op onze vatbaarheid om te genieten...
823: De artist is geen onderwyzer. 't Is de taak van den leek zichzelf te onderwyzen
824: Indien men my zalig wou maken, zou ik bedanken uit pure bescheienheid.
825: Wie belooning toezegt voor goed-zyn, bereikt nooit z'n doel.
826: 't Stelsel van de goddienery brengt de fouten voort, welker uitroejing z'n taak heet te zyn.
827: Wat nu verder de toepassing van 't beloonsysteem op de opvoeding van de kinderen aangaat...
828: Maar onze onderwyzers moesten ons niet ongeschikt maken om iets te leeren na 't verlaten van de school.
829: ONDERWIJZERS-JAARWEDDEN.
830: De betaling van geleverden dienst behoort, als lke belooning, aftehangen van de verhouding tusschen vraag en aanbod.

 

Index op Multatuli's Iden 3

831: Anderen willen 't verschil halveeren, de gewone uitweg van de velen die den moed missen 'n opinie te hebben.
832: Booswilligen hebben uitgestrooid dat de geachte leden 'n eed zwoeren zich niet te wasschen, te kammen of te scheren..
833: Ik ben oprecht in al m'n meeningen.
834: Men vernedert niet iemand. De iemanden vernederen zich...
835: Wie na my in Ideen doet, moge zich bezig-houden met de aanvulling van 't ontbrekende.
836: Het doel is Verlichting, Verfyning, Beschaving, Ontwikkeling, Veredeling.
837: We zeggen Veredeling, Beschaving enz. te bedoelen, en verwachten afgerichtheid tot zeker beroep.
838: De jongen van de diersoort Mensch zllen denken. Dit moet wel, omdat ze nu eenmaal denkdieren zyn.
839: 't Kind moet gegevens hebben waarmee z'n denkvermogen zich bezig-houdt
840: Er bestaat 'n noodzakelyke evenredigheid tusschen waarnemingsvermogen en denkkracht.

 

Index op Multatuli's Iden 3

841: ..'t frenologisch uitwas (..) dat op onze scholen wordt aangekweekt.
842: Men leert de Geschiedenis niet waardeeren, voor men eenigszins beseft hoe gebrekkig ze geschreven werd.
843: Wat dor is, deugt niet.
844: Er schynt in 't erkennen van onkunde 'n beleediging te liggen voor de velen die met half-weten tevreden zyn.
845: De maag van den geest ontvangt niet te veel, maar 't goede niet.
846: De Natuur is sarkastisch - ze moet wel, zy die lles is ...
847: En nog-eens vraag ik u (..) wat leerdet gy op de school? "
848: Wat eischen wy van de school? Ontwikkeling van denkvermogen?
849: Wat wachten we van 't onderwys? Beroepshandigheid?
850: Welnu, geen onbekwaamheid z grof dat vakmannen zich daaraan niet schuldig maken.

 

Index op Multatuli's Iden 3

851: Is de kost van de tot kostverdienen afgerichte mensheid, overvloedig? Immers neen.
852: Wie na dit alles nog niet gelooft (...' zoeke eens naar 'n gepast antwoord op 74.
853: 't Leeren zlf, van wat ook, ontwikkelt elementen van weerstand tegen brutaal geweld...
854: Ik vergis me.
855: Er is 'n deun in omloop, dat men eerbied schuldig is aan alle opinin.
856: Er is geen licht, zonder voorwerp waarop 't schynen kan.
857: Ik zeide reeds, geen standen te erkennen.
858: Genot en Deugd zyn gevolgen van Veredeling. Deze wordt bevorderd door Kennis.
859: Allen moeten gelykelyk zalig worden zal men antwoorden.
860: 't Is zeer moeielyk, onvereenvoudigbare grondstof aftescheiden uit de beweegredenen die ons dryven.

 

Index op Multatuli's Iden 3

861: Toch ben ik vr - beperkten! - leerplicht
862: ...de boer nam van de geboorte af evenveel voorwerpen waar, als 't kind van den rykste.
863: - Mauvaise-marque! Mannetje, als je niet beter oppast, komt er niets van je te-recht.
864: Door dwang verstoppen we den ryksten bron van genot en goed-zyn: 't onafhankelyk denken.
865: 't Is 'n zonderling praatje van geschiedenismakers, dat 'n Volk, als zoodanig, ergens vandaan gekomen is.
866: Wat we op de school leeren, is uit den aard der zaak... schoolsch, en maakt 'n onaangenamen indruk.
867: Ik vraag nu: welke zyn de rechtstreeksche rezultaten van ons dwangsysteem? Ze zyn nietig.
868: ..den deun hoe meer ik weet, hoe meer ik inzie niets te weten ..
869: Hoe weten we dat ons niet-weten oneindig is?
870: Ware eruditie komt neer op vatbaarheid voor studie, op 'n zuiverheid van oordeel en gemoed..

 

Index op Multatuli's Iden 3

871: dat er onder 't beetje kennis waarmee men ons oordeel bedierf nog 'n groote rol wordt gespeeld door valsche munt..
872: Wat naar studie gelykt, werd tot straf gemaakt...
873: Wie nu meent dat ik strenge stipte wetenschap laagstel of zou willen verwaarloosd zien, bedriegt zich.
874: ..men wenscht te weten, of sommige kinderen schadeloos kunnen verdronken worden?
875: ..sedert men onderwys en opvoeding verlaagde tot 'n kostwinning -
876: De erfzonde, als theologisch stelsel 'n zotterny, is als psychologisch verschynsel 'n waarheid.
877: Wat naar de school riekt, is in 't werkelyk leven onbruikbaar.
878: M'n stelling dat ons onderwys niet deugt..
879: Ik geef my te veel moeite om waarheid te benaderen, dan dat ik licht zoeken zou in de plompe konventien...
880: waarom dan bepaald dat allen (..) gelyk zyn voor de Wet?

 

 

Index op Multatuli's Iden 3

881: Hy is geen mensch, geen burger, hy is boer!
882: Men behoeft slechts: nze straat, nze stand, nze cterie, te vertalen in: myn dorp, myn herberg, myn koeien...
883: ...neemt men z'n toevlucht tot het algemeene: hy is 'n slecht mensch.
884: ..dat men geen principes aankleve, welker toepassing de eerlykheid uitsluit.
885: 't Peil van de algemeene Verlichting is laag, en blyft laag.
886: In den beginne was er Niets wordt aangehoord met heiligen eerbied, en geloofd.
887: Wat zou er van onze Maatschappy overblyven, als men God daaruit wegnam?
888: Want, heeren theologen, ls er 'n God ware... de zeer onzedelyke god uit uwen bybel is-i gewis niet!
889: Als bydrage tot de geschiedenis van stelselmatige geestverstomping..
890: ...'n stuk dat: wemelt van gemeenplaatsen. Z kwalificeert het de genoemde heer en litterator Alberdingk Thym.

 

Index op Multatuli's Iden 3

891: De heele zaak komt neer op 'n verdooving van 't denkvermogen.
892: ..zotterny die men kan wysmaken aan menschen van zes voet, met baard, knevel, maatschappelyken invloed en papa's-rang.
893: We zyn nu eenmaal zoo geschapen dat er altyd iets aan ons hapert...
894: ...informeerde ik tevens naar den prys van andere gelooven want zie... ik helde over naar 't Jodendom.
895: ...blyven wy levenslang de gedwongen erfgenamen van onze gebiologeerde kindsheid.
896: In de jaarboeken van de krimineele Justitie speelt het bedwelmen van slachtoffers 'n groote rol.
897: is het 'n dwaling, te gelooven dat de Hervormers der zestiende eeuw gunstig gewerkt hebben op de Verlichting.
898: ..roepen ze verbaasd uit: hoe kan men z dom zyn? En te-gelyker-tyd richten ze hun kinderen af tot gelyke domheid..
899: onderzoek naar den aard der dingen. Niets klinkt eenvoudiger, en toch... niets wordt meer verwaarloosd.
900: De Volkeren zyn ng zoo. Ze willen bedrogen zyn. Ze willen dienen, goddienen...

 

Index op Multatuli's Iden 3

901: Ik beweerde dat er zooveel bedorven werd door verkeerde opvatting van symbolen.
902: Hy liegt tegen de achtbaarheid en de eischen van den oud-nieuwen god dien-i beweert te willen dienen.
903: Waarom nu gebruiken we niet 'n gelyke maat van gezond verstand tot het ontkleeden van den bybelschen God..
904: Twyfel werd verjaagd door angst, en zucht tot onderzoek door gewisheid van 't onware.
905: Altyd poogde men zekeren Wil, zekere Kracht te vinden buiten den aard der dingen zelf.
906: Waar niet Niets was, kon niet geschapen worden, en waar geen Schepper is, bestaat geen God.
907: Herhaaldelyk gebruikte ikzelf het door my afgekeurd woord wetten.
908: Er wordt gebeden om regen en om droogte, om goeden oogst en om zege op den vyand... die k bidt! Arme God!
909: Alle waarheden, - konsekwente gevolgen slechts van 't voorafgaande - zyn even eenvoudig
910: Het verwondert me dat hy er maar n heeft. Me dunkt 'n heele Olymp-vol was niet te veel voor zooveel domheid.

 

Index op Multatuli's Iden 3

911: 't Oude Testament, de grondslag van ons tegenwoordig verstandsbederf, is n doorgaande vechtpreek
912: Gy die lacht om Sint-Joris met z'n lintwurm, om de epauletten van moeder Maria...
913: We behooren den moed te lebben, wyzelf, wy ouderen en ouders, tot de vragen: wat is waar, en: wat is niet waar?
914: De achttien eeuwen die verliepen sedert Augustus, werden slecht besteed.
915: 't Is niet waar, dat onze funktie bestaat in lyden, torschen, hongeren, jammeren.
916: Ik predik ntevredenheid!
917: Gunt de Mensheid achttien eeuwen Ongeloof met Natuurstudie...
918: Ik wenschte dat ieder doordrongen ware van den lust tot genieten, tot het verspreiden van genot, tot Deugd!
919: Komaan, niet gehuicheld! niet geschipperd! Twee maal twee is vier, en een persoonlyke God is 'n ongerymdheid!
920: Of dit Onderwys behoort tot de bemoeienis van den Staat?

 

Index op Multatuli's Iden 3

921: Profeten maakten School, maar geen profetenschool bracht Zieners voort.
922: Men gelooft thans, op weinig uitzondering na, niet meer aan weerwolven en witte wiven.
923: Maar ik verzet me tegen 't verwarren van deugd met maatschappelyken regel.
924: Tot heden toe is 't niet gelukt 'n benaderend-voldoende bepaling te geven van 't woord zedelykheid.
925: De litterarische schoonheid van sommige stukken in den Bybel, zyn niet te overtreffen.
926: Publiek schynt 'n proef te willen nemen hoe lang ik gevende blyven kan, zonder ooit iets terug te ontvangen.
927: In dit opzicht was zelden of nooit eenig artist, dichter of schryver, zoo weinig aan z'n tydgenooten verplicht als ik.
928: Er staan Jacquerien voor de deur, die, veel bloed en tranen kosten zullen...
Multatuli's nawoord bij Bundel 3 van de Ideen.
Uitleiding bij Bundel 3 MM.

 


 

Parabels e.d. in Ideen 3

541-590 : Publieke voordracht over Vrye Studie
608 : Rammelslag
672: Napoleon onderhoudt zich met ouders van Multatuli
693: Multatuli maakt een gedicht van Alexandre Dumas af
703: De Haagse straatprediker
753:  Hoe onze goddelijke Prins Willem de monsterlijke Napoleon verkloekte
805 - 818: Likdoorns en Adele Pluribus
829: Budget van een jonge hoofdonderwijzer
863: Geschiedenis van de vlieg en 't schooljongetje
877: De fouten van Rousseau
887: Over het dispuut tussen Bellamy en Ockerse over God's bestaan
891: Over hypnose
893: Biddende katholieken beschreven voor protestanten
894: De koppen der Keulse katholieken
900: Over de ware betekenis van de term Jehovah
904-905: Over de scheppingsmythe zoals verhaald door Ovidius
906-907: Natuurwetten en godsbewijzen

 

Overige teksten van Multatuli op deze site

Geloofsbelydenis

Gebed van den onwetende.

Conceptie IDEEN in Vryen Arbeid

Zelfportret uit de Max Havelaar

Brief van Multatuli van 9 april 1856

De dadels van Hassan

 


Welcome to the Multatuli  pages of Maarten Maartensz. See:  Help + Map + Tour + Tips + Notes + News + Home