|
Welcome to the Multatuli pages of Maarten Maartensz. See: Help + Map + Tour + Tips + Notes + News + Home |
|
|
| Index Ideen 1 |
| Index Ideen 2 |
| Index Ideen 3 |
| Index Ideen 4 |
| Index Ideen 5 |
| Index Ideen 6 |
| Index Ideen 7 |
| Index Woutertje Pieterse hoofdstukgewijs Index Woutertje Pieterse puntgewijs |
|
Index op
Multatuli's Ideën 3 |
| Excerpt uit de commentaren van MM bij Ideen 3 |
| 541: Niets is algemener dan wanbegrip. |
| 542: Nooit is 'n meening zoo ongerymd, dat ze niet haar vurige aanhangers heeft ... |
| 543: heden-ten-dage bestaat 'n zeer groot gedeelte onzer litteratuur, uit nasporing der eigenschappen van dingen die er niet zyn |
| 544: De zucht om te verklaren en optehelderen staat alzoo vaak het weten in den weg. |
| 545: Over 't algemeen is 't volk gretig naar verklaring van 't onware. |
| 546: De kans op dwaling in het oordeel wordt geringer, indien men van de te beoordeelen zaak iets weet... |
| 547: De vraag: is dit zoo? behoort ten-allen-tyde het onderzoek: waarom het aldus wezen zou, vooraf te gaan. |
| 548: We zyn redelyk verplicht onszelf rekenschap te geven van de beteekenis der woorden ... |
| 549: Dat ik daarby uitsluitend van de jeugd sprak, was uit bescheidenheid en... wanhoop. |
| 550: ... 't zou kunnen zyn dat ik u het oude voorstelde op 'n wyze die 't voor veroudering bewaarde. |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 551: Ik begon met te wyzen op de geringe kans eener juiste opvatting ... |
| 552: Woordspeling, meer of min opzettelyk, speelt 'n groote rol in de geschiedenis der afdwalingen van den menschelyken geest.. |
| 553: Vrye Study is 't onbelemmerd streven naar waarheid. |
| 554: Veel zaken van hoog gewicht hebben slechts een negatief bestaan. |
| 555: En... 't is zonderling, in dwaling kent de anders zoo nauwkeurig boekhoudende Natuur geen balans. |
| 556: Het onjuist oordeelen gelykt 'n sloot die grooter wordt naarmate men meer daaruit weggraaft. |
| 557: Men haast zich den kleine te stempelen met het eigenaardige cachet der Westersche beschaving: likdoorns. |
| 558: 't heeft er veel van of de ouders de ware deugd van 't zyn, hierin zoeken, dat hun kroost zich aanstelt alsof 't er niet was |
| 559: De ziel moet zich vergenoegen met nagemaakte spys, en raakt zoodoende onbekwaam tot het verteeren van gezonde kost. |
| 560: En dus onzedelyk, want het verkrachten van de rede is misdaad! |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 561: By 't herdenken in later leeftyd aan de onwaarheden, die men ons opdischte in onze jeugd, komt zekere wrevel boven |
| 562: ..de zonderlinge zaken die ons in onze kindsheid worden ingeprent.. |
| 563: Vooreerst dan moet ik erkennen, eerst zeer laat enig begrip te hebben gekregen van het woord: geschiedenis. |
| 564: Och, wat al mauvaise-marques heb ik later in 't leven gekregen, voor zùlke impudentien! |
| 565: En arme hersens, arme harten, die zóó worden gebiologeerd tot niet-denken, tot niet-voelen, tot verlamming en dood! |
| 566: Zoo is, in één woord: alles in alles. |
| 567: Wie niet vertrekt, zal niet aankomen. Wie niet streeft, zal niet bereiken. Wie niet zoekt, zal niet vinden. |
| 568: Wat niet in eigen ziel gegroeid is, bezit men niet.. |
| 569: Aan niets twyfelen, alles meenen te weten, te begrypen, is 't zekerste middel om onkundig te blyven. |
| 570: ‘hy is, door 't versperren van den weg tot onderzoek, veroordeeld ten-eeuwigen-dage 'n stommerik te blyven.’ |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 571: Wat toch is 't ànders, dat magistraal verdoemen van twyfel? |
| 572: Gelyk alles in de Natuur, zyn wy onderworpen aan de wet der traagheid. |
| 573: De waarheid is, dat zy die op 't kompas zeilen van gepatenteerde waarheidsstuurlieden, nooit ergens aanlanden. |
| 574: Maar nog-eens: welke vaste punten, buiten den stroom gelegen, biedt ons de Natuur aan? |
| 575: Studie van de Natuur, als hulpmiddel tot vryheid van studie? Ja. Het Zyn liegt niet. |
| 576: .. de mensheid is minder goed dan de mensch |
| 577: Fysika - om-der-liefde wil geen metafysika, geen bovennatuurkunde, geen buitenïssigheid! |
| 578: 't Spreekt vanzelf, dat ik 't woord Natuurkunde heb genomen in den allerwydsten zin. |
| 579: Hùn vooroordeel is 't heilige huisje waaraan niet mag geraakt worden op-straffe van anathema! |
| 580: Anderen weder zyn bevreesd voor zekere leegte die uit 't verlies van 'n leugen ontstaat.. |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 581: Wat moet ik zeggen van hen die uit trots of hoofdigheid weigeren te onderzoeken.. |
| 582: Moet ik wyzen op de velen die te traag zyn om te veranderen van opinie? |
| 583: 'n Rampzalige belemmering van Vrye Studie ligt voorts in: nationaliteit. |
| 584: 'n Hinderpaal op den weg van vry onderzoek is voorts: zinnelykheid. |
| 585: Nog anderen leggen hun studie aan banden door zeker ziekelyk overhellen naar valsche poëzie. |
| 586: ..er ligt in de meening dat de waarheid niet poëtisch wezen zou, 'n betreurenswaardige dwaling. |
| 587: Ik ben tot u genaderd, hoofdvyandin van vrye studie: lafhartige fatsoenlykheid! |
| 588: Lafhartigheid is een van de grootste bezwaren tegen vrye studie.. |
| 589: Zoo ooit, dan is op 't slagveld van vrye studie die moed noodig by 't beoordeelen van de zedelykheid. |
| 590: ..ieder lid der maatschappy is verplicht zich tot ridder te laten slaan in den grooten kruistocht tegen 't monster: Leugen! |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 591: Ons denken en onze uiting werken wederkeerig op elkander. |
| 592: Wy ontvangen onze indrukken byna voortdurend. |
| 593: Wie twyfelt aan m'n tegenzin in ‘aan den weg timmeren’ gelieve te letten op ... |
| 594: Voor den verhandelaar alzoo, is de kans dat de aandacht van z'n hoorders hem kan volgen en begrypen, des te geringer ... |
| 595: 't Streven naar 't volmaakte, geraakt alzoo in-stryd met de noodzakelykheid om te voldoen aan 't bruikbare. |
| 596: 't Spreekt vanzelf, dat ik by 't noemen van 't woord ‘waarheid’ bedoel: wat ons voorkomt waar te zyn, enz. |
| 597: Sommige lezers, die tevens hier-of-daar m'n hoorders waren, zullen zich herinneren dat ik vaak ‘buiten 't boekje’ ging.. |
| 598: En hy buigt 't hoofd onder dat verwyt, hy die op zyn beurt zoo weinig betaalt, omdat-i alles offerde. |
| 599: Integendeel, ik houd niet van mooispreken. |
| 600: ...de heerlykste oogenblikken van m'n leven... |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 601: Stel dan dat onze wiskunstenaar, opgetogen over z'n vondst, z'n rezultaten - wiskunstig gedemonstreerd - wilde meedeelen.. |
| 602: ..op de hoofdzaak: op 't zoeken en verkondigen van Waarheid. |
| 603: My is 't overkomen - en dikwyls! - dat men ging tot: - Ik heb me perfekt geamuzeerd. |
| 604: ...bakker, slachter, huiseigenaar, die 't hunne eischen van den opbrengst dier gevloekte moojigheid! |
| 605: ..terwyl de denker bovendien gestoord wordt in kostbaarder zaak, in z'n stemming.. |
| 606: En de gemartelde ‘waarheid’ -verkondiger komt geknakt te-huis, en doolt dagen lang rond... |
| 607: Zeer zelden is 't me vergund 'n bitteren drinkbeker te laten voorbygaan. |
| 608: - M'n naam is... Rammelslag... om u te dienen. |
| 609: - immers hy slaagde hierin niet, wanneer lieden, die ‘alles van hem gelezen hebben’ zóó tot hem spreken.. |
| 610: Uit z'n lafhartge weigering bleek me dat dit te-veel gevergd was van 'n ‘geestverwant.’ |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 611: Men moet zoo'n Rammelslag antwoorden, hem en de zynen! |
| 612: Dit alles is over 't geheel, niet alleen voldoende-juist als schets, maar ik verzeker dat de meeste punten ook faktisch-waar zyn. |
| 613: Mocht nu iemand meenen, dat zulke aanvallen te grof zyn en daardoor 't doel missen... hy bedriegt zich. |
| 614: Meedeelen, geven, gedachten geven - kostbaar geschenk, naar ik meen! - is: liefhebben. |
| 615: ...terwyl z'n leerlingen zich verbeesten in het allervulgairst ordinarisme!... |
| 616: ... schouwspelers, artisten by uitnemendheid, naar myn inzien ... |
| 617: Dit nabootsen slechts is dan ook de roeping van den artist. |
| 618: De tooneelspeler die zich ‘in z'n rol verplaatst’ ... |
| 619: Zonder de minste toespeling op 't algemeen-ware van de stelling dat er niets wordt geschapen ... |
| 620: 'n Boer had zich met succes toegelegd op 't naschreeuwen van speenvarkens. |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 621: Kunst kàn veel. Ze staat hoog, zeer hoog. |
| 622: ..daar 't nu eenmaal in onze natuur schynt te liggen - honden en jakhalzen doen 't ook! - de zwakste party te mishandelen. |
| 623: Ik zeide dat gevoel den kunstenaar onontbeerlyk is, om z'n taak te volbrengen (..) Deze taak bestaat in nabootsen. |
| 624: Indien toch de Kunst bestond in slaafs volgen van het voorbeeld... |
| 625: De kunstenaar moet trouw zyn in hoogeren zin, dan 't scheerspiegeltje waarvan ik sprak. Hy moet kiezen! |
| 626: Ik zei te gelooven dat tooneelspeelkunst boven andere kunst staat. |
| 627: Ik zal later terugkomen op 't verschil tusschen geest, geestigheid en kwinkslag-genie! |
| 628: Idylliteit vertalen ze met piperdepi-mê-mê-mê, m... ê... ê... ê... ê uit de hobo. |
| 629: De kunstenaar, die niet bezwykt onder den leugen-eischenden aandrang van ‘Publiek’ is 'n held. |
| 630: 't was geen Kunst: het waren kunstjes! |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 631: de ploertige zelfverheffing van Kappelman, die - altyd even bedaard - nooit smeet met andere dingen dan menschenwaarde?" |
| 632: Ze verslonden al wat liefhad, al wat dacht, al wat streefde, al wat offerde... |
| 633: De wereld wreekt op onbekroonden moed het besef van eigen lafheid. |
| 634: Maar anderen - zéér klein is hun getal! - richten zich op. Hun liefde is eindeloos, byna volkomen. |
| 635: De Kappellieden dan zyn boos omdat de kunstenaar onafhankelyk is. |
| 636: 't Is kluchtig optemerken hoe ieder die 'n parterre-biljet betalen kan, zich 't recht aanmatigt laag neertezien op artisten.. |
| 637: ...dat de ware, echte Kritiek niet alleen tot de ‘difficile’ kunsten behoort, maar daaronder een der moeielyksten is. |
| 638: 't Genoegen van beter-weten zou wat al te goedkoop zyn, wanneer ieder zich dat kon aanschaffen.. |
| 639: Omdat uw lof hem beleedigt. Omdat-i schaamte voelt z'n ziel te hebben getoond aan onwaardigen. |
| 640: Hy weet dat de toejuichers... jaloers zyn. |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 641: - Dat boek is wel ‘mooi’ maar... de schryver is zoo'n byzonder gemeene kerel... |
| 642: Vertel overal, dat ik in dit vertoogje kunstenaars-onzedelykheid in bescherming nam. Je zult daarmee grooten dank inoogsten |
| 643: Indien wy, als hoogsten eisch van 't mensch-zyn, vorderen dat er gestreefd worde naar waarheid.. |
| 644: Kan men zich voorstellen dat-i blauw gras geven zou, groene hemels, om te behagen aan de wereld? |
| 645: Wat betaalt de maatschappy voor die trouw aan de waarheid? |
| 646: 't Uitloven van belooning, 't schenken van medailles en dergelyke middelen, hebben altyd nadeelig gewerkt. |
| 647: ..de liberaal opgevatte industrie, dat de verhouding tusschen vraag en aanbod (..) den prys regelt.. |
| 648: ..'n wys die niet gedurig elk opvlammend sprankje dooft, die de geestdrift niet smoort.. |
| 649: Ik erken evenwel dat stryd met het dagelyksche, met het lage, in zekeren zin noodig is. |
| 650: Maar... niet ieder kan Meester zyn! |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 651: Kan-i geven wat liefelyk is en welluidt, indien de aanraking met de wereld hem by-voortduring bevrucht met bitterheid? |
| 652: Ontpryzing nu door overvoer, is voor de Kunst niet te vreezen. |
| 653: Hoe berekent men den prys van elke mislukking, van elken twyfel, van de smart over moedeloosheid, van... |
| 654: De kunstenaar echter, die voorgeeft hooger te staan dan de wereld... |
| 655: Wat er van de zoo lang reeds verheerlykte middelmatigheden te wachten is, kan men nu nagenoeg weten, dunkt me. |
| 656: ..wat goedkoop hof-maken aan genien die behoorlyk dood zyn. |
| 657: Neen, krankzinnig is ‘Publiek’ slechts in zoo ver, als èlke misdaad op zinsverbystering nederkomt. |
| 658: 't Rechtmatig besef hunner geestelyke minderheid zou hen verheffen.. |
| 659: Men onthoudt hem den Weerklank, de echo, waaraan de Kunst behoefte heeft tot doorgaande dupliek. |
| 660: Men wil vermaakt worden, niet onderwezen. |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 661: Er is huichelary in 't beroep op verheven grondstellingen, ter verontschuldiging van lage daden. |
| 662: Ik noemde den redenaar 'n artist. Hy behoort dit te zyn in den hoogsten zin van 't woord. |
| 663: Hy, artist, behoort (..) zich toetewyden aan de algemeen menschelyke roeping: aan Wysbegeerte. |
| 664: In den eisch dat de spreker wete te behagen, ligt de hoofdreden die hem (..) op één lyn plaatst met andere kunstenaars. |
| 665: ...is noodig dat de spreker zelf veel geleefd, geleerd, geleden hebbe. |
| 666: Hoe bekrompener de gezichtskring der hoorders, hoe snydender hun oordeel over alles wat daar-buiten ligt. |
| 667: We zeiden reeds dat hy aan allen het evangelie van 't mensch-zyn moet verkondigen. |
| 668: We meten ons oordeel mèt ons oordeel.. |
| 669: ..vooral daar ze door de betrokkenen zelden in oprechtheid wordt gezocht. |
| 670: In den regel verstaat ‘men’ de kunst van redeneeren niet. |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 671: Er heerscht byna overal 'n zonderlinge opvatting van 't woord: bevoegdheid. |
| 672: Ik herinner me de verwaandheid waarmee ik, kind zynde, beweerde meer van Napoleon.. |
| 673: ..praatjes waaraan zooveel waarde gehecht wordt indien ze personen betreffen. |
| 674: Wat men onder echte bronnen verstaat, weet ik niet. |
| 675: Men maakt van 'n mot, 'n daad. Van 'n daad, 'n persoon. Van 'n individu, 'n geheel tydperk. |
| 676: Zonder de minste nederigheid ben ik zoo vry dezelfde verzekering te geven aan de mooivinders van m'n schryvery. |
| 677: De oorzaak van de auteurs-manie om uit byna niets te besluiten tot... byna alles, ligt natuurlyk in geestelyke armoed. |
| 678: ..wat weten wy eigenlyk van de zoogenaamde hoofdpersonen der Geschiedenis? (..) Byna niets! |
| 679: Ze [de geestelyken] maakten er 'n kunstje van, hun God 't ‘scheppen uit niets’ natedoen.. |
| 680: ..'n latynsche dissertatie: ‘over de manier van procedeeren tegen op 't crimen van bloedzuigen.. |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 681: Kritiek vordert arbeid, en arbeid schuwt men |
| 682: Traagheid is waarschynlyk de hoofdoorzaak van die fout. |
| 683: Maar wat verontschuldigt de boosaardigheid waarmee sommigen (..) iemand tot 'n hellewicht maken |
| 684: Tot het beoefenen van Historie is - als trouwens by elke studie - geweten noodig. |
| 685: Moest niet 't besef der onevenredigheid tusschen 'tgeen wy (..) weten, en 't vele dat ons onbekend bleef, aansporen tot.. |
| 686: Ieder erkent dat laster 'n vreeselyk kwaad is. |
| 687: 't Meer-of-min opzettelyk ontroemen vertaalt zich in onze maatschappy (..) in broodsgebrek. |
| 688: En wie zyn nu de bewerkers van dit kwaad? Meestal onbeduidende persoonlykheden.. |
| 689: ..'t kostbaar privilegie der middelmatigheid: 't beroep op z'n pairs. |
| 690: Is 't 'n misdaad, voorganger te zyn? (..) Is de man die zich op publiek terrein beweegt, vogelvry? |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 691: Ik begryp hoe men, mismoedig, zich geheel terugtrekt. |
| 692: hy vindt in ieder zyner hoorders 'n mededinger. |
| 693: Ja, Ideën heeft ieder! |
| 694: Wie durft party-trekken voor onze Tweede-Kamer? |
| 695: Ik had 'r recht op, door hem te worden ingelicht in welk opzicht en in hoe ver m'n oordeel onjuist was |
| 696: De apostel die slechts aangename waarheden te verkondigen heeft, moet nog geboren worden |
| 697: Al wat handel dryft in de deugdjes van den dag, vliegt te-wapen by 't vernemen dat er 'n nieuwe leer wordt gepredikt.. |
| 698: We zyn van kindsbeen af gewoon 't lyden van Jezus te hooren afschilderen als 't non plus ultra van smart. |
| 699: We hebben geen forum, geen zuilengangen, geen atheensche markt, geen rostrum, geen tribune. |
| 700: |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 701: ..of er door valsche volksvrienden, door belangzoekende demagogen dikwyls misbruik werd gemaakt.. |
| 702: Gelooft men dat 'n hollandsch publiek de bergrede teneinde-toe zou hebben aangehoord? |
| 703: Eenmaal was ik in den Haag getuige van 'n straattooneel.. |
| 704: Vromen te 's Gravenhage... gy die my verdoemen zult over wat ge - verkeerd-lezend! - profanatie noemt... ik verdoem U! |
| 705: Waarom bekeert men my niet? |
| 706: ..dat Publieke voordrachten onder òns volk, in ònze dagen, met ònze zeden, hors-d'oeuvre zyn. Wat ik bewyzen wilde. |
| 707: De verdeeling der verantwoordelykheid - een der meest karakteristieke kenmerken onzer onzedelyke staatsinrichting.. |
| 708: ...dat het in politieke kringen als 'n soort van verraad beschouwd wordt.. |
| 709: Waar blyft het gemoedelyk zoeken naar waarheid, by zulk geknoei? |
| 710: Ieder gaat waar-i verzekerd is z'n eigen begrippen te hooren verkondigen. Waartoe dient het spreken dan? |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 711: De onvruchtbaarheid van 't gesproken woord blykt overal. |
| 712: ..de vraag: of publieke spreekbeurten gunstig werken op 't streven naar waarheid? |
| 713: over de pogingen die men hier-en-daar in 't werkt stelt om jongelieden tot publiekspreken opteleiden |
| 714: 't Zoogenaamde ‘mooi’ pleiten - by sommigen zelfs 't lang pleiten, schynt meer te beteekenen dan het Recht |
| 715: De rederykerskamers die sedert 'n dertigtal jaren 't hoofd opstaken uit de vergetelheid... |
| 716: De meest vruchtbare broeikasten van redenary zyn de loges. |
| 717: ..den naam van Woordenkermis. Nooit heb ik juister uitdrukking gehoord.. |
| 718: Publiek is zoo dom |
| 719: Menschkunde verbiedt ons te gelooven dat het betere zal worden gegeven, zoolang de ontvanger met 't mindere tevreden is. |
| 720: Van schryvers toch zou men kunnen verwachten dat ze... |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 721: Publiek's tevredenheid met wartaal.. |
| 722: Göthe, die - gelyk met de meeste schryvers van beteekenis 't geval is - oneindig minder populair zyn dan 's mans naam |
| 723: Ik heb 't oog op verkeerdheden die 't algemeen gehalte van den geleverden arbeid verlagen. |
| 724: ..de waarheid is 'n belang dat allen aangaat. Wie voor haar geen gevoel heeft, is slecht. |
| 725: bestudeer den aard der dingen (632) en tracht oprecht meetedeelen wat ge vondt. |
| 726: 'n auteur die blyk geeft van oprechtheid in z'n streven naar waarheid, is altyd beminnelyk |
| 727: ieder wordt getroffen door de eigenaardige charme van oprechtheid |
| 728: het volmaakte is leugen |
| 729: Een volkomen genie bestaat zoomin als andere volkomenheden. |
| 730: Wie naar waarheid streeft, en by de uiting van 't gevondene zich onthoudt van 't leelyke, zal iets schoons voortbrengen. |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 731: een der duidelykste voorbeelden van de apigheid die zoovelen bederft |
| 732: Wie niet uit zichzelf iets is, zal 't waarlyk niet worden door vrywillig opgaan in anderen. |
| 733: de waarheid der stelling: dat 'r geen boek is waaruit niet kan worden geleerd hoe men niet schryven moet. |
| 734: Wat er van m'n arbeid worden zou? Men zou daarin tallooze schryvers-gebreken vinden. |
| 735: Buiten Jehovah (..) ken ik geen auteur die zich als ik te verheugen heeft in 'n zoo algemeen respektueus stilzwygen. |
| 736: Maar... men zal daarin niet vinden de eenige fout waarop 't hier aankomt: dat vervloekte onwaar-zyn. |
| 737: Zeer dikwyls (..) heb ik op zulke schryversfouten gewezen |
| 738: Nederlanders, ik verzeker u dat er begeerige blikken op ons land gevestigd zyn. |
| 739: Is het te veel gevorderd dat men zich rekenschap geve van wat men leest? |
| 740: Of is 't geen beleediging, iemand wartaal optedringen als gezonde redeneering? |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 741: 't Is gemakkelyker (..) met vischachtige domheid de eens-vooral tot uitstekend benoemde voorgangers te blyven aangapen |
| 742: Waarom smaadt men den welmeenende die aanspoort tot het analizeeren van zielespys? |
| 743: legio valsche apostels in de zonde tegen den geest... |
| 744: In 'n duitsch tooneelstukje komt 'n oude grompot voor, die alle fouten, verkeerdheden en misdaden, aan 't lezen toeschryft. |
| 745: 't Ware te wenschen dat men (..) zich oefende in kritiek, d.i. in oordeelkunde. |
| 746: De gewoonte om aan den leiband te loopen, ontneemt velen de zelfstandigheid |
| 747: Ideën regeeren de wereld. |
| 748: dat der alte treue Gott keinen braven Deutschen verlässt. Is 't niet om misselyk te worden? |
| 749: Leugen heerscht en regeert. (..) Och, als men lezen kon! |
| 750: Och, als men lezen kon! |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 751: Wat al verrekte pogingen om iets nieuws te zeggen, staan ons te wachten! |
| 752: Want om tot lezen-leeren aantesporen, is 't my in 't eind te doen. |
| 753: Is 't wonder dat er geen wonderen meer gebeuren na zóó'n wonder? |
| 754: Om aan dàt bedrog 'n eind te maken, verzoek ik u... ik bid u... ik smeek u, lezer, tracht te leeren lezen! |
| 755: Maar de lezer was tevreden met al de zotterny (..) Tevreden... omdat-i niet lezen kon. |
| 756: Nu (..) ergert zich ieder die 't met waarheid wel meent, over 't brutaal misbruik dat er van 't Woord wordt gemaakt. |
| 757: Wat sarkasme schynt, is eenvoudige waarheid. |
| 758: Het betoog van de stelling dat er geen boek is, waaruit niet kan geleerd worden hoe men niet schryven moet |
| 759: M'n gemoed is bitter. |
| 760: Ik kan lezen, en zal trachten anderen optewekken dit ook te leeren. |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 761: den man die te 's Gravenhage zyn waarheid aan 'n straatpubliek trachtte te verkondigen. (703) |
| 762: de groote vyand van 't menschelyk geslacht, Onwaarheid |
| 763: Bezit hy niet hoogmoed genoeg om zonder vrees voor vernedering, iets aantenemen van 'n ander? |
| 764: ‘Wie steeds gelukkig was, (..) heeft slechts de kleinste helft van 't leven gezien.’ |
| 765: Ook hier, gelyk van àl m'n arbeid, geldt het verdrietig nummer 60. |
| 766: ‘één der redenen’ die me tot-nog-toe weerhielden van uitvoerige repliek. De hoofdoorzaak is walging. |
| 767: dat de wysgeer niet naar dwaling streeft, doch waarheid zoekt. |
| 768: De Mensheid is te zwak om slecht te zyn. |
| 769: zéker is ‘taal’ nog immer 'n zeer onvolkomen middel tot het meedeelen van onze gedachten |
| 770: Kunnen wy (..) iemand vertellen hoe 'n roos riekt? Hoe pieterselie smaakt? |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 771: 'n oorzaak (..) waarom de mensheid gebukt gaat onder 'n zoo zwaren last van wanbegrippen. |
| 772: Publiek echter, 't Volk, de Mensheid, is afkeerig van begrip. Men wil bedrogen zyn: vult decipi! |
| 773: De meeste wysgeeren van beroep (..) vonden 't beneden zich, aantedringen op juist verstaan." |
| 774: Duisterheid en diepzinnigheid zyn voor de velen die 't begrypen niet gewoon zyn (462) zaken van gelyken aard |
| 775: Er ligt in dit aanhangen van het onbegrepene, 'n blyk hoe overtuigd velen zyn van hun geestelyke onwaarde. |
| 776: Myn aandringen op juistheid van uitdrukking en goed verstaan (10, 13) ... |
| 777: Welnu, Pallas-Athene draagt noch pruik, noch klompen. Haar attribuut is 'n uil, 'n beest dat helder ziet in 't donker. |
| 778: Locke is bruikbaar, 'n vry zeldzame hoedanigheid in hen die men gewoonlyk wysgeeren noemt. |
| 779: ..en roonde den invloed aan, dien het misbruiken van woorden op ons redeneervermogen heeft. |
| 780: Een staaltje van hardnekkig verkeerd-verstaan. |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 781: Boerejongens zyn op dit punt als andere menschen. Ze steenigen wat ze niet begrypen |
| 782: Het bloed van onzen graven, prinsen, stadhouders, enz. was altyd vol ‘vreemde smetten’ |
| 783: Alles te vergeefs! Koppige domheid zegevierde als vroeger. |
| 784: geweten (..) is den meesten niets dan 'n soort van boekhouding over de meeningen van den kring waarin men zich beweegt. |
| 785: De gansche moraal der wereld zou misschien kunnen worden saamgevat in de woorden: doe als de meesten. |
| 786: 't gemiddelde van de algemeene intelligentie, met of zonder census, is laag, en blyft laag. |
| 787: Elke dwaling die ooit heerschte, werd eenmaal door 'n meerderheid op 't kussen gebracht. |
| 788: Verdeeling van den arbeid gaat samen met staathuishoudkundige en technische ontwikkeling. |
| 789: Deze achteruitgang van den individu, ten-gevolge der verdeeling van den arbeid |
| 790: 'n Present-exemplaar van m'n Ideen zou nuttig zyn voor Plato |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 791: Als gewoonlyk berust dit wanbegrip op 't verwringen der beteekenis van 'n woord, op mis-verstaan, op misverstand. |
| 792: De natuurfilozofen staan veel lager in de schatting des Volks. |
| 793: Niet alzoo de boven- of ònnatuur-wysgeeren. |
| 794: Ze meende dat daartoe 'n diploom noodig was, veel grieksch, en ismen of anen. |
| 795: En te-gelyker-tyd legt men voortdurend z'n verstand aan banden |
| 796: de zedelyke grondstelling dat men nooit z'n kinderen moet verdrinken... als 't jongetjes zyn. |
| 797: dat het protestantismus my ongerymder voorkomt, dan de leer der katholieken. |
| 798: Daar echter ongerymder reeds geen woord is, moet ik my ook van den superlatief onthouden |
| 799: wie is bevoegd tot het schatten van... bevoegdheid? |
| 800: Wat wy zekerheid noemen, is slechts 'n verondersteldhooge mate van waarschynlykheid |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 801: 't Is onmogelyk àlle oorzaken te voorzien die velen onbevoegd maken tot de funktie van waarheidsbode. |
| 802: Is 't wel wáár, dat domheid 'n hoofdrol speelt? Zou ook misschien eigenbelang... |
| 803: Dit gewicht-leggen op zelf-waarnemen is slechts dan niet ongerymd, indien men bewys geeft van helderen blik... |
| 804: Gelyk overal, dring ik aan op zelf-waarnemen, zelf-oordeelen, zelf-besluiten. |
| 805: (Likdoorns.) |
| 806: Afschaffen van dit ingeslopen misbruik zou veel bydragen tot komfort, de som van genot verhoogen, en dus deugdzaam zyn. |
| 807: mager en taai als 'n man van karakter. |
| 808: Ik weet den naam niet van de firma waar de Homerussen hun rhapsoden lieten drukken, en dit spyt me. |
| 809: 't Was 'n indecent schouwspel! |
| 810: Maar ik wist by ervaring dat niets zoo weinig op 'n mensch gelykt, dan de wyze waarop-i zich voordoet. |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 811: Ik die veelal te hoog gryp |
| 812: La science, m'sieur, la science... a besoin d'être vulgarisée! |
| 813: Om laag op iemand neertezien, of ook om iemand wat minder laag te stellen, moet men... |
| 814: Kunt ge echter niet leven zonder moraal, lezer... welnu, doe goed! |
| 815: Ik moest gemystificeerd worden, geplaagd, getaquineerd, ik! En waarom? |
| 816: We nemen 't anderen meer kwalyk dat zy onze fouten kennen, dan onszelf dat wy daaraan mank-gaan. |
| 817: Deugd mag niet ontaarden in spekulatie |
| 818: Ik weet niet of de nummers 805-817 ‘mooi’ zullen gevonden worden |
| 819: Ik weet den naam niet van de firma waar de Homerussen hun rhapsoden lieten drukken, en dit spyt me. |
| 820: Alleen de meester - of wie zich daarvoor houdt - mag 't wagen met z'n heer, z'n hond en z'n haas voor den dag te komen. |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 821: dat het gehalte van 'n produkt evenredig is aan de som van talent, inspanning, oefening, enz. |
| 822: Scholen en school hebben vaak zeer nadeelig gewerkt op onze vatbaarheid om te genieten... |
| 823: De artist is geen onderwyzer. 't Is de taak van den leek zichzelf te onderwyzen |
| 824: Indien men my zalig wou maken, zou ik bedanken uit pure bescheienheid. |
| 825: Wie belooning toezegt voor goed-zyn, bereikt nooit z'n doel. |
| 826: 't Stelsel van de goddienery brengt de fouten voort, welker uitroejing z'n taak heet te zyn. |
| 827: Wat nu verder de toepassing van 't beloonsysteem op de opvoeding van de kinderen aangaat... |
| 828: Maar onze onderwyzers moesten ons niet ongeschikt maken om iets te leeren na 't verlaten van de school. |
| 829: ONDERWIJZERS-JAARWEDDEN. |
| 830: De betaling van geleverden dienst behoort, als èlke belooning, aftehangen van de verhouding tusschen vraag en aanbod. |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 831: Anderen willen 't verschil halveeren, de gewone uitweg van de velen die den moed missen 'n opinie te hebben. |
| 832: Booswilligen hebben uitgestrooid dat de geachte leden 'n eed zwoeren zich niet te wasschen, te kammen of te scheren.. |
| 833: Ik ben oprecht in al m'n meeningen. |
| 834: Men vernedert niet iemand. De iemanden vernederen zich... |
| 835: Wie na my in Ideen doet, moge zich bezig-houden met de aanvulling van 't ontbrekende. |
| 836: Het doel is Verlichting, Verfyning, Beschaving, Ontwikkeling, Veredeling. |
| 837: We zeggen Veredeling, Beschaving enz. te bedoelen, en verwachten afgerichtheid tot zeker beroep. |
| 838: De jongen van de diersoort Mensch zùllen denken. Dit moet wel, omdat ze nu eenmaal denkdieren zyn. |
| 839: 't Kind moet gegevens hebben waarmee z'n denkvermogen zich bezig-houdt |
| 840: Er bestaat 'n noodzakelyke evenredigheid tusschen waarnemingsvermogen en denkkracht. |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 841: ..'t frenologisch uitwas (..) dat op onze scholen wordt aangekweekt. |
| 842: Men leert de Geschiedenis niet waardeeren, voor men eenigszins beseft hoe gebrekkig ze geschreven werd. |
| 843: Wat dor is, deugt niet. |
| 844: Er schynt in 't erkennen van onkunde 'n beleediging te liggen voor de velen die met half-weten tevreden zyn. |
| 845: De maag van den geest ontvangt niet te veel, maar 't goede niet. |
| 846: De Natuur is sarkastisch - ze moet wel, zy die àlles is ... |
| 847: En nog-eens vraag ik u (..) wat leerdet gy op de school? " |
| 848: Wat eischen wy van de school? Ontwikkeling van denkvermogen? |
| 849: Wat wachten we van 't onderwys? Beroepshandigheid? |
| 850: Welnu, geen onbekwaamheid zóó grof dat vakmannen zich daaraan niet schuldig maken. |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 851: Is de ‘kost’ van de tot ‘kostverdienen’ afgerichte mensheid, overvloedig? Immers neen. |
| 852: Wie na dit alles nog niet gelooft (...' zoeke eens naar 'n gepast antwoord op 74. |
| 853: 't Leeren zèlf, van wat ook, ontwikkelt elementen van weerstand tegen brutaal geweld... |
| 854: Ik vergis me. |
| 855: Er is 'n deun in omloop, dat men ‘eerbied schuldig is aan alle opiniën.’ |
| 856: Er is geen licht, zonder voorwerp waarop 't schynen kan. |
| 857: Ik zeide reeds, geen standen te erkennen. |
| 858: Genot en Deugd zyn gevolgen van Veredeling. Deze wordt bevorderd door Kennis. |
| 859: ‘Allen moeten gelykelyk zalig worden’ zal men antwoorden. |
| 860: 't Is zeer moeielyk, onvereenvoudigbare grondstof aftescheiden uit de beweegredenen die ons dryven. |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 861: Toch ben ik vóór - beperkten! - leerplicht |
| 862: ...de boer nam van de geboorte af evenveel voorwerpen waar, als 't kind van den rykste. |
| 863: - Mauvaise-marque! Mannetje, als je niet beter oppast, komt er niets van je te-recht. |
| 864: Door dwang verstoppen we den ryksten bron van genot en goed-zyn: 't onafhankelyk denken. |
| 865: 't Is 'n zonderling praatje van geschiedenismakers, dat 'n Volk, als zoodanig, ergens vandaan gekomen is. |
| 866: Wat we op de school leeren, is uit den aard der zaak... schoolsch, en maakt 'n onaangenamen indruk. |
| 867: Ik vraag nu: welke zyn de rechtstreeksche rezultaten van ons dwangsysteem? Ze zyn nietig. |
| 868: ..den deun ‘hoe meer ik weet, hoe meer ik inzie niets te weten’ .. |
| 869: Hoe weten we dat ons niet-weten oneindig is? |
| 870: Ware eruditie komt neer op vatbaarheid voor studie, op 'n zuiverheid van oordeel en gemoed.. |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 871: dat er onder 't beetje kennis waarmee men ons oordeel bedierf nog 'n groote rol wordt gespeeld door valsche munt.. |
| 872: Wat naar studie gelykt, werd tot straf gemaakt... |
| 873: Wie nu meent dat ik strenge stipte wetenschap laagstel of zou willen verwaarloosd zien, bedriegt zich. |
| 874: ..men wenscht te weten, of sommige kinderen schadeloos kunnen verdronken worden? |
| 875: ..sedert men onderwys en opvoeding verlaagde tot 'n kostwinning - |
| 876: De erfzonde, als theologisch stelsel 'n zotterny, is als psychologisch verschynsel 'n waarheid. |
| 877: Wat naar de school riekt, is in 't werkelyk leven onbruikbaar. |
| 878: M'n stelling dat ons onderwys niet deugt.. |
| 879: Ik geef my te veel moeite om waarheid te benaderen, dan dat ik licht zoeken zou in de plompe konventien... |
| 880: waarom dan bepaald dat allen (..) gelyk zyn voor de Wet? |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 881: Hy is geen mensch, geen burger, hy is boer! |
| 882: Men behoeft slechts: ònze straat, ònze stand, ònze côterie, te vertalen in: myn dorp, myn herberg, myn koeien... |
| 883: ...neemt men z'n toevlucht tot het algemeene: ‘hy is 'n slecht mensch.’ |
| 884: ..dat men geen principes aankleve, welker toepassing de eerlykheid uitsluit. |
| 885: 't Peil van de algemeene Verlichting is laag, en blyft laag. |
| 886: ‘In den beginne was er Niets’ wordt aangehoord met heiligen eerbied, en geloofd. |
| 887: Wat zou er van onze Maatschappy overblyven, als men God daaruit wegnam? |
| 888: Want, heeren theologen, àls er 'n God ware... de zeer onzedelyke god uit uwen bybel is-i gewis niet! |
| 889: Als bydrage tot de geschiedenis van stelselmatige geestverstomping.. |
| 890: ...'n stuk dat: ‘wemelt van gemeenplaatsen.’ Zóó kwalificeert het de genoemde heer en litterator Alberdingk Thym. |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 891: De heele zaak komt neer op 'n verdooving van 't denkvermogen. |
| 892: ..zotterny die men kan wysmaken aan menschen van zes voet, met baard, knevel, maatschappelyken invloed en papa's-rang. |
| 893: We zyn nu eenmaal zoo geschapen dat er altyd iets aan ons hapert... |
| 894: ...informeerde ik tevens naar den prys van andere ‘gelooven’ want zie... ik helde over naar 't Jodendom. |
| 895: ...blyven wy levenslang de gedwongen erfgenamen van onze gebiologeerde kindsheid. |
| 896: In de jaarboeken van de krimineele Justitie speelt het bedwelmen van slachtoffers 'n groote rol. |
| 897: is het 'n dwaling, te gelooven dat de Hervormers der zestiende eeuw gunstig gewerkt hebben op de Verlichting. |
| 898: ..roepen ze verbaasd uit: hoe kan men zóó dom zyn? En te-gelyker-tyd richten ze hun kinderen af tot gelyke domheid.. |
| 899: onderzoek naar den aard der dingen. Niets klinkt eenvoudiger, en toch... niets wordt meer verwaarloosd. |
| 900: De Volkeren zyn nòg zoo. Ze willen bedrogen zyn. Ze willen dienen, goddienen... |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 901: Ik beweerde dat er zooveel bedorven werd door verkeerde opvatting van symbolen. |
| 902: Hy liegt tegen de achtbaarheid en de eischen van den oud-nieuwen god dien-i beweert te willen dienen. |
| 903: Waarom nu gebruiken we niet 'n gelyke maat van gezond verstand tot het ontkleeden van den bybelschen God.. |
| 904: Twyfel werd verjaagd door angst, en zucht tot onderzoek door gewisheid van 't onware. |
| 905: Altyd poogde men zekeren Wil, zekere Kracht te vinden buiten den aard der dingen zelf. |
| 906: Waar niet Niets was, kon niet geschapen worden, en waar geen Schepper is, bestaat geen God. |
| 907: Herhaaldelyk gebruikte ikzelf het door my afgekeurd woord wetten. |
| 908: Er wordt gebeden om regen en om droogte, om goeden oogst en om zege op den vyand... die óók bidt! Arme God! |
| 909: Alle waarheden, - konsekwente gevolgen slechts van 't voorafgaande - zyn even eenvoudig |
| 910: Het verwondert me dat hy er maar één heeft. Me dunkt 'n heele Olymp-vol was niet te veel voor zooveel domheid. |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 911: 't Oude Testament, de grondslag van ons tegenwoordig verstandsbederf, is één doorgaande vechtpreek |
| 912: Gy die lacht om Sint-Joris met z'n lintwurm, om de epauletten van moeder Maria... |
| 913: We behooren den moed te lebben, wyzelf, wy ouderen en ouders, tot de vragen: wat is waar, en: wat is niet waar? |
| 914: De achttien eeuwen die verliepen sedert Augustus, werden slecht besteed. |
| 915: 't Is niet waar, dat onze funktie bestaat in lyden, torschen, hongeren, jammeren. |
| 916: Ik predik òntevredenheid! |
| 917: Gunt de Mensheid achttien eeuwen Ongeloof met Natuurstudie... |
| 918: Ik wenschte dat ieder doordrongen ware van den lust tot genieten, tot het verspreiden van genot, tot Deugd! |
| 919: Komaan, niet gehuicheld! niet geschipperd! Twee maal twee is vier, en een persoonlyke God is 'n ongerymdheid! |
| 920: Of dit Onderwys behoort tot de bemoeienis van den Staat? |
|
Index op Multatuli's Ideën 3 |
| 921: Profeten maakten School, maar geen profetenschool bracht Zieners voort. |
| 922: Men gelooft thans, op weinig uitzondering na, niet meer aan weerwolven en ‘witte wiven.’ |
| 923: Maar ik verzet me tegen 't verwarren van deugd met maatschappelyken regel. |
| 924: Tot heden toe is 't niet gelukt 'n benaderend-voldoende bepaling te geven van 't woord zedelykheid. |
| 925: De litterarische schoonheid van sommige stukken in den Bybel, zyn niet te overtreffen. |
| 926: Publiek schynt 'n proef te willen nemen hoe lang ik gevende blyven kan, zonder ooit iets terug te ontvangen. |
| 927: In dit opzicht was zelden of nooit eenig artist, dichter of schryver, zoo weinig aan z'n tydgenooten verplicht als ik. |
| 928: Er staan Jacquerien voor de deur, die, veel bloed en tranen kosten zullen... |
| Multatuli's nawoord bij Bundel 3 van de Ideen. |
| Uitleiding bij Bundel 3 MM. |
|
Parabels e.d. in Ideen 3 |
| 541-590 : Publieke voordracht over Vrye Studie |
| 608 : Rammelslag |
| 672: Napoleon onderhoudt zich met ouders van Multatuli |
| 693: Multatuli maakt een gedicht van Alexandre Dumas af |
| 703: De Haagse straatprediker |
| 753: Hoe onze goddelijke Prins Willem de monsterlijke Napoleon verkloekte |
| 805 - 818: Likdoorns en Adele Pluribus |
| 829: Budget van een jonge hoofdonderwijzer |
| 863: Geschiedenis van de vlieg en 't schooljongetje |
| 877: De fouten van Rousseau |
| 887: Over het dispuut tussen Bellamy en Ockerse over God's bestaan |
| 891: Over hypnose |
| 893: Biddende katholieken beschreven voor protestanten |
| 894: De koppen der Keulse katholieken |
| 900: Over de ware betekenis van de term Jehovah |
| 904-905: Over de scheppingsmythe zoals verhaald door Ovidius |
| 906-907: Natuurwetten en godsbewijzen |
|
Overige teksten van Multatuli op deze site |
| De dadels van Hassan |
|
Welcome to the Multatuli pages of Maarten Maartensz. See: Help + Map + Tour + Tips + Notes + News + Home |