Misschien heb ik deze
opmerkingen ten-onrechte plaats gegeven in de rubriek: opdringen van
vóóroordeel. Een-en-ander maakte slechts de voorbereiding uit, om alle
volgende vooroordeelen met graagte, of althans zonder weerzin, te doen
aannemen. Zoo bestrykt en beduimelt u de magnetizeur. Zoo laat u de
bioloog om u te anaesthétizeeren eenige minuten op 'n bepaald punt
staren. Ik voorzie den tyd, dat deze heeren hun patienten in 'n wieg
of op den schoot van 'n baker zullen leggen, en voorspel hun 'n
schitterend succes.
Ja,
dat alles is slechts voorbereiding. De eigenlyke toepassing van de
vooroordeelkultuur kan nu volgen. Men dringt het kind allerlei leugens
op, die niet zoozeer op zichzelf schadelyk zyn - de werkkring van den
knaap of van 't meisjen is daartoe nog te bekrompen - maar hierom zoo
nadeelig werken, wyl de kleine mensch gewoon raakt, in plaats van de
vraag: wat is waarheid? zich telkens deze andere vraag
voorteleggen: wat zegt hierover baker zóó of zóó? Hoe oordeelt de
heilige die en die? Hoe luidt de jurisprudentie van den Hove?
[1]
De
ziel moet zich vergenoegen met nagemaakte spys, en raakt zoodoende
onbekwaam tot het verteeren van gezonde kost. Heb ik onrecht, dat
verzwakken der geestelyke magen te rangschikken onder de rubriek:
belemmering van 't streven naar waarheid? [2] En is 't niet wreed, elken
nieuw-aangekomene op het reeds zoo moeielyk pad van 't leven, 'n
vracht vooroordeelen te dragen te geven, waaronder hy òf bezwykt, òf
welker verwydering hem zooveel moeite kost, dat hem ten-laatste èn tyd
èn kracht ontbreken, om de leeggemaakte ruimte te vullen met wat
beters? [3]
Wat my
betreft, ik had schrynwerken kunnen leeren in den tyd en met de moeite
die ik besteed heb aan de koningen van Juda en Israël...
Schrynwerken kan ik nog niet, maar die koningen heb ik vergeten. Dit
is iets gewonnen.
Is 't
niet onzinnig...
[1] "Men
dringt het kind allerlei leugens op, die niet zoozeer op zichzelf
schadelyk zyn - de werkkring van den knaap of van 't meisjen is
daartoe nog te bekrompen - maar hierom zoo nadeelig werken, wyl de
kleine mensch gewoon raakt, in plaats van de vraag: wat is waarheid? zich telkens deze andere vraag
voorteleggen: wat zegt hierover baker zóó of zóó? Hoe oordeelt de
heilige die en die? Hoe luidt de jurisprudentie van den Hove?
"
Niet geheel. Wat waar is is dat mensen in iedere maatschappij opgevoed
zijn met autoriteitsgeloof - het beoordelen van dingen door het
oordeel van een erkende autoriteit (vader, moeder, onderwijzer,
priester, politicus) te volgen.
Dit is tot op zekere hoogte
onvermijdelijk: Mensen worden onwetend geboren en kunnen onmogelijk
individueel alles weten wat alle andere mensen samen weten. Helaas is
dit
makkelijke, vanzelfsprekende en grotendeels onvermijdelijke autoriteitsgeloof vaak schadelijk omdat het dwalingen en waanideeën
generaties lang in stand houdt alléén omdat de autoriteiten de
dwalingen en waanideeën uitdragen of in stand helpen houden.
De mate waarin mensen mismaakt kunnen
worden door hun opvoeding ligt vooral aan hun aangeboren
intellectuele vermogens. Wie werkelijk intelligent is zal het in ieder
geval vanaf z'n puberteit zeer moeilijk vinden veel van de ideeën en
waarden waarmee hij opgevoed wordt en in onderwezen wordt te geloven
en zal zelfstandig op zoek gaan naar redelijker ideeën en waarden, of
althans naar betere gronden en argumenten.
[2] "De
ziel moet zich vergenoegen met nagemaakte spys, en raakt zoodoende
onbekwaam tot het verteeren van gezonde kost. Heb ik onrecht, dat
verzwakken der geestelyke magen te rangschikken onder de rubriek:
belemmering van 't streven naar waarheid?"
Ja, mij dunkt van wel om redenen
uiteengezet in m'n vorige commentaar: Wie werkelijk intelligent is (en
enige vrijheid heeft tot het gebruik van z'n eigen verstand) zal zich
hierdoor niet laten belemmeren.
[3] "En is 't niet wreed, elken
nieuw-aangekomene op het reeds zoo moeielyk pad van 't leven, 'n
vracht vooroordeelen te dragen te geven, waaronder hy òf bezwykt, òf
welker verwydering hem zooveel moeite kost, dat hem ten-laatste èn tyd
èn kracht ontbreken, om de leeggemaakte ruimte te vullen met wat
beters?"
Nee dat is niet "wreed"
was het alleen omdat voor de eerder-aangekomenen precies hetzelfde
gold; omdat dwalen, gissen en vergissen menselijk zijn; en omdat de
meeste kinderen gewoonlijk niet moedwillig misleid worden door hun ouders en
onderwijzers: Waanideeën worden gewoonlijk uitgedragen door mensen die
er waarachtig in geloven. (Voor waar dit toe kan leiden zie
138.)
