Idee 541.                                                 

 

Hier begint Multatuli's IDEEN 3.

Ik geef de Ideen uit zoals ik uiteengezet heb in mijn toelichting op de uitgave van Ideen 1.

Kortweg: Ik zet de Ideen op mijn website omdat ik ze het zinnigste en best geschreven Nederlands is dat ik ken, dat nog steeds zeer relevant is, en ik lever bij vrijwel alle Ideen één of meerdere verklarende of kritische noten.

Hier zijn een aantal relevante achtergronden

Wie deze uitgave + commentaar wil genieten zonder kennis te nemen van mijn commentaar kan dit probleemloos: In mijn uitgave staat ieder Idee in een eigen bestand en begint met Multatuli's eigen tekst.


Een zaaier ging uit om te zaaien.
Jezus.

Niets is algemener dan wanbegrip. Dit verschynsel laat zich verklaren door een soort kansrekening. De waarheid is één, en het getal der onwaarheden is oneindig. Wie dus eenvoudig raden zou naar de juistheid van een mening, heeft zovele kansen tegen zich, als de oneindigheid meer is dan één. [1]

Zo ins Blaue hinein raden, doen wy echter zelden. En al doen wy het nu en dan, toch maken wy ons --en vooral anderen -- diets dat wy niet geraden maar geoordeeld hebben. Het is waar, dat we by dit voorgewend oordelen met zwakke gegevens tevreden zyn. Ik heb te Homburg een speler gekend, die op rood zette als de croupier van de dag blond was, en op zwart zodra die geëmployeerde er wat donker uitzag. Ik ben niet ver genoeg ingedrongen in de diepzinnige kansrekening van dien wysgeer, om te weten aan welken kant hy z'n geld waagde, als de dienstdoende priester in de tempel van 't geluk een grysaard was, of'n kaal hoofd had, maar dit is zeker, dat hy met een soort van minachting neerzag op de onvoorzichtigen die "zonder systeem speelden" zoals hy 't noemde. Van veine of déveine wilde hy niets weten "Il n'y a pas de chance, zeide hy, alles is zekerheid." Toen hy eindelyk décavé was - de term voor gesprongen zyn - schreef hy z'n tegenspoed toe aan de twyfelachtige kleur van 'n pruik die hy voor roodbruin had aangezien, en die by nadere beschouwing zwart was gebleken. [2]


[1]  "Niets is algemener dan wanbegrip. Dit verschynsel laat zich verklaren door een soort kansrekening. De waarheid is één, en het getal der onwaarheden is oneindig. Wie dus eenvoudig raden zou naar de juistheid van een mening, heeft zovele kansen tegen zich, als de oneindigheid meer is dan één."

Inderdaad: "Niets is algemener dan wanbegrip", tenminste: In menselijke hoofden. Maar met oneindigheid kun je echter zo niet rekenen, zoals ik uiteenzette bij 94.

Hier ligt wel een fundamenteel menselijk probleem waar een groot deel van Multatuli's Ideen 3 aan gewijd is: De wanbegrippen van de mensen en wat daartegen gedaan kan worden, en wel vooral door onderwijs.

Aangezien mensen denkdieren zijn en hun macht over de natuur, de andere dieren en hun medemensen danken aan hun kennis die overwegend verworven wordt door onderwijs is dit een onderwerp van fundamenteel menselijk belang.

Dit Idee 541 begint een weergave van een redevoering over "Vrye Studie" die Multatuli in 1868 hield in Delft voor het studentengenooschap "Vrije Studie" en behandelt de vraag wat vrije studie is. De weergave eindigt in 590.


[2] "Ik ben niet ver genoeg ingedrongen in de diepzinnige kansrekening van dien wysgeer "

Zie bijv. 146 en 147. Wat waarschijnlijkheid zou zijn is een moeilijk en fundamenteel vraagstuk.

Idee 541.