Zeg òf: ik weet niet, of àls ge 't weet, toon dat door duidelykheid, en vooral, bouw geen torens op de punt van een naald, zoals de schermers met cogito ergo sum, of zulke kinderachtigheden.

En nog eens, wees duidelyk, gy bonzen, rabbi's, dominees, derwisjen en doctoren. Als ge dàt waart, zou ik vrede hebben met de fondamenten van uw torens. Maar dat zyt ge meestal niet.

"Wy achten geen wysbegeerte vruchtbaar die zich niet in de dagelykse spreektaal te uiten weet." Dat zegt Dr. Van Vloten in den Dageraad. (December 1861). Doctor van Vloten? Ja, Doctor. Maar ge ziet dat hy hier meer is dan Doctor.

Juist - maar er zijn altijd minstens twee oorzaken van onduidelijkheid: Domheid en eigenbelang.

Waar publiek gesproken wordt daar wordt publiek gelogen (bijna altijd), al is het vaak heel moeilijk vast te stellen hoeveel van de leugens teruggaan op oneerlijkheid en hoeveel op onwetendheid.

En de fout ligt niet alleen bij de liegende publieksprekers, maar ook - en vooral - bij het publiek, dat zo graag bedrogen wil zijn, en dat zo graag hoort wat het wenst te horen, en véél meer achting heeft voor populaire leugens en leugenaars dan voor onpopulaire waarheden en waarheidssprekers.

Doctor van Vloten werd later één van M.'s grootste vijanden, waarschijnlijk vooral uit afgunst, en heeft hier hooguit half gelijk, om redenen die ik uitleg in Multatuli en de Filosofie.

Tenslotte, wat betreft en vooral, bouw geen torens op de punt van een naald, zoals de schermers met cogito ergo sum, of zulke kinderachtigheden: Ja, inderdaad - maar zie mijn commentaren bij 1 en 94. Wat betreft het cogito ergo sum zie mijn commentaar op Descartes' Meditations.