Link naar de Index IDEEN

Inleiding:

In april 2001 ben ik begonnen de IDEEN van Multatuli plus mijn commentaar op mijn site te zetten. Dit begint een plan van mij uit te voeren dat dateert van mijn studie filosofie, uit het jaar 1987. (Zie: Multatuli en de Filosofie. En ik schrijf M.'s spelling IDEEN om naar M.'s ideeën te verwijzen, en niet naar die van 'n ander, en om aan te geven dat de versie die ik geef de Garmond-editie bedoelt weer te geven.)

Ik ben mij niet bewust dat iemand anders iets dergelijks heeft gedaan in de afgelopen 140 jaar, en het dunkt mij dat ik de enige ben in die jaren die daar de nodige talenten voor heeft. Wie hier anders over denkt mag het zelf beter doen - en bestudere mijn filosofie-sectie en mijn logica-sectie.

Eén groot voordeel bij het serieus becommentariëren van Multatuli's IDEEN is dat dit tegenwoordig in html kan, wat notities en verwijzingen veel makkelijker en handzamer maakt dan op papier.

Hier heb ik dan ook gebruik van gemaakt. Om preciezer te zijn volgt hier een specificatie van het ontstaan van dit commentaar op Multatuli's IDEEN.

De basis-tekst die ik gebruikte heb ik gevonden op de website Laurens Jansz Coster, dat bezig is, of althans een paar jaar geleden bezig was, met het opzetten van een zogeheten "Multatuli-web". Hierin is een betrekkelijk klein deel van de IDEEN omgezet naar html, namelijk de eerste 150 uit IDEEN Bundel 1 plus een aantal IDEEN uit andere bundels waarnaar verwezen in de eerste 150. Bij elkaar is dit hooguit 10% van de 7 bundels IDEEN.

Dit was mijn basis-tekst, maar het bleek snel dat althans de versie die ik heb vol fouten zit, althans vergeleken met de delen IDEEN uit de Garmond-editie of de Querido-editie, die ik allebei prefereer te gebruiken boven de gruwelijke misdruk van de IDEEN in Van Oorschot's uitgave van Multatuli's Volledig Werk.

Maar de editie die op dat zogeheten "Multatuli-web" staat heeft me ondertussen meer tijd en ergernis gekost dan het handmatig overtiepen van deze IDEEN gekost zou hebben, want  ieder idee en vrijwel iedere noot zitten vol van de ellendigste fouten.

Ik heb geprobeerd zo goed mogelijk de Garmond-editie van de IDEEN die ik bezit te volgen, minus spelfouten, en geloof daar voor het moment - 30 april 2001 - voor wat betreft de eerste 30 van de 125 IDEEN redelijk in geslaagd te zijn.

Mijn behandelwijze en presentatie is als volgt:

Ieder idee en iedere aantekening daarbij vormt een apart bestand, met Multatuli's tekst blauw afgedrukt en geciteerd in mijn commentaren, die in ieder bestand volgen na Multatuli's tekst. Ieder idee bevat links naar het voorgaande en volgende idee, en naar de Index IDEEN vanwaar men de Index van de Multatuli-sectie weer kan bereiken.

Mijn commentaren beogen alleen mijzelf te voldoen, en mogen anderen overbodig voorkomen, of te weinig uitleggen.

De commentaren die ik geef zijn gewoonlijk van logische, filosofische, morele of taalkundige aard, en zijn overwegend filosofisch en niet Neerlandistiek-taalkundig.

Ik leg sommige zaken waar Multatuli naar verwijst of die hij veronderstelt uit, maar vooronderstel in het algemeen enige kennis bij de lezer(es) van Multatuli's leven, werken en schrijven. Wat ik daarbij in het algemeen veronderstel als bekend, hoewel niet als definitief maatgevend, zijn:

1. Multatuli's Volledig Werk dl 1 - 25, uitgeverij Van Oorschot, 1950 - 1995
2. Multatuli's Volledig Werk dl 1 - 10, uitgeverij Elsevier, tussen 1906 en 1916
3. Multatuli's Ideeën dl 1 - 7, uitgeverij Querido, tussen 1980 en 1987
4. De Multatuli Encyclopedie van K. ter Laan - 1995
5. De Raadselachtige Multatuli door W.F. Hermans

De eerste drie geef ik op omdat (1) een zeer slechte uitgave van de IDEEN bevat, die helaas de standaard uitgave is. Zowel (2) als (3) zijn zeer veel beter, en de veel recenter Querido uitgave heeft als enig belangrijk nadeel dat het een ingelijmde paperback-uitgave is die makkelijk uiteenvalt. (Maar het is niet Multatuli's tekst, maar een rechtschrijving daarvan met behoud van "y" en wat andere details. 't Is een leesbare slecht ingelijmde vervalsing, maar gelukkig geen verkrachting.)

Voor veel vragen die de lezer over Multatuli en de door Multatuli in z'n geschriften genoemde boeken, gebruikte termen en genoemde personen kan stellen geeft de De Multatuli Encyclopedie van K. ter Laan inlichtingen, terwijl De Raadselachtige Multatuli door W.F. Hermans de beste biografie van Multatuli is, en bovendien talrijke schitterende foto's van Multatuli en zijn tijdgenoten bevat.

Afsluitend zijn hier vier opmerking die tevens als tips dienen

A. Mijn e-mail adres is maartens@xs4all.nl
B. Alle teksten van mijn hand dragen mijn copyright
C. Op mijn hele site kan de lezer door 1 of 2 maal op de globe te klikken een groter of geheel scherm verkrijgen, dat het lezen makkelijker maakt
D. De gehele tekst + commentaar kan aangevraagd worden als 1 zipfile op mijn e-mailadres.

Ik wens u veel leesplezier, en raad u overigens aan uw eigen exemplaar in papier van Multatuli's IDEEN te verwerven, was het alleen vanwege het genot Multatuli's IDEEN op papier en achter elkaar te lezen. U mist dan wel mijn fraaie commentaren, maar ik vrees dat dit gemis voor zeer velen zeer licht te dragen zal zijn. Tenslotte doen serieuze lezers van Multatul er wijs aan Ter Laan's Multatuli Encyclopedie aan te schaffen, omdat deze behoorlijk uitsluitsel geeft over zeer veel termen en personen die zonder een dergelijk werk niet behoorlijk te vinden zijn en moet vermeld worden de de VW-delen 8 t/m 25 alle tot 1995 gevonden brieven van Multatuli, veel brieven aan Multatuli, en nogal wat ander materiaal bevatten en over het geheel genomen zeer interessant zijn, zowel over Multatuli als over Nederland, Nederlanders en Nederlands.

Maarten Maartensz
Amsterdam
30 april 2001

Link naar de Index Ideeën.

Colofon:

De commentaren op de eerste 125 IDEEN dateren van 26 - 30 april 2001, evenals hun formattering naar het html-formaat van mijn site.

 

Link naar de Index IDEEN

---

• Inleiding 30 april 2001
• Huidige stand van uitgave

Principes van uitgave van mijn editie en kommentaar:

Het ziet er naar uit dat ik mijzelf veroordeeld heb tot het behoorlijk uitgeven en van kommentaar voorzien van de IDEEN van Multatuli.

Ik doe het uit liefde voor Multatuli; omdat er van z'n IDEEN geen behoorlijke uitgave is; en omdat ikzelf het een en ander te zeggen heb, en de IDEEN van Multatuli daar een betere context, achtergrond en reden voor zijn dan enige andere Nederlandse tekst.

Er moet dus nu sprake zijn van enige principes. Wel: Waar ge een individu hoort spreken over principes ... wees voorzichtig. (100) Hier zijn ze dus, voor wat ze waard zijn:

• ik volg de Garmond-editie, waarvan ik twee versies bezit
• ik tiep Multatuli's teksten zelf in
• ik geef eerlijk en helder kommentaar
• mijn kommentaren zijn vooral filosofisch en logisch, en geven overigens wat achtergrond verwijzingen

Voor één mens zijn 2+2 eerlijk gemeende en gehandhaafde beginselen al heel wat. Ik zal me er dus toe beperken, en geef er alleen nog mijn redenen voor:

1. ik volg de Garmond-editie, waarvan ik twee versies bezit

De uitgave van de IDEEN in de VW-Van Oorschot zijn een schandalige verkrachting en verminking van Multatuli's IDEEN. Waarom dit zou is, hoe het zo heeft kunnen zijn, en waarom niemand daar iets wezenlijks over heeft gezegd zijn vragen waar ik elders op in ga.

De Garmond-editie is uitgegeven door Elsevier en bezorgd door Multatuli's weduwe, Mimi Douwes Dekker - Hamminck Schepel, en bestaat uit tien delen, waarin Multatuli's gepubliceerde werk overwegend is afgedrukt in de volgorde waarin hij 't publiceerde, en zoals hij dat zelf wilde, conform zijn eigen eerdere uitgaven met Funke.

De versies die ik heb zijn geen van beide volledig gedateerd wat de latere deeltjes betreft (er staat geen datum van druk in), maar in de ene versie is deel 1 gedateerd 1904 en in de andere 1917.

Overigens verschillen ze heel weinig, en staan in beide op diverse plaatsen dezelfde spelfouten. Afgezien van enkele spelfouten (meestal van 't soort dat er een omgekeerde n staat e.d.) is de editie fraai, mooi gezet, makkelijk leesbaar, en conform Multatuli's wensen en eigen beginselen van de uitgave van z'n IDEEN en overig werk.

De Garmond-editie, en van alle edities die ik in handen heb gehad alléén de Garmond-editie, volgt het Nederlands zoals Multatuli Nederlands schreef - alle andere latere edities, in het bijzonder die van Stuiveling in de VW-Van Oorschot, maar ook de  "rechtschryving" met-behoud-van-y in de Querido-uitgave van Multatuli's werk, zijn zus of zo, gewoonlijk weinig subtiel en veelvuldig een misrepresentatie van het Nederlands dat Multatuli schreef: In alle andere edities die ik gezien heb stond géén behoorlijk Nederlands zoals dat ooit geschreven is, niet door Multatuli en niet door anderen, maar staan alleen editoriale verkrachtingen van Multatuli's echte Nederlands.

Vandaar dat ik de Garmond-editie zo getrouw mogelijk weergeef, met deze twee verschillen dat ik, voor de duidelijkheid en het leesgemak, alineer middels lege regels, en uiteraard dat in mijn edities veel gebruik gemaakt wordt van html-links, zodat de lezer onmiddellijk naar andere IDEEN kan klikken in het idee dat ie leest. Deze links zijn in deze uitgave altijd zowel rood als onderstreept, als in 107, wat een link naar idee 107 is.

In mijn editie staat ieder IDEE in 'n eigen bestand, eventueel met gelinkte bestanden voor Multatuli's echte voetnoten onderaan de pagina. Multatuli's vele latere noten op z'n IDEEN, vaak even interessant als de IDEEN die ze vervolgen, maar door Stuiveling in z'n uitgave met zorgvuldig sadisme daarvan gescheiden, en zonder enige verwijzing ergens neergesmakt in de Van Oorschot uitgave, staan in mijn uitgave waar ze horen: onder de IDEEN waar het noten bij zijn.

De lezer kan makkelijk bladeren door de pijlenknoppen:

Deze staan boven én onder ieder idee, en gaan respectievelijk naar het vorige idee, de regel-index, en het volgende idee.

Het resultaat zoals dat zichtbaar wordt op uw beeldscherm verschilt nogal van het uiterlijk Multatuli's uitgave in de Garmond-editie, en geeft de lezer een nogal andere - tsja - bladspiegel te zien, maar lijkt de beste vorm voor het overigens vele voordelen biedend standaard html-formaat dat ik gebruik.

Ik raad de lezer overigens van harte aan zich een papieren versie van Multatuli's IDEEN aan te schaffen, bij voorkeur de Garmond-editie, die regelmatig antiquarisch te koop is, of bij gebrek daaraan de Querido-uitgave uit de 1980-er jaren - waarbij de lezer dan wèl moet bedenken dat ook deze uitgave niet Multatuli's Nederlands is, maar - kennelijk - Oversteegen's "rechtschryving" daarvan, die veel minder gruwelijk is dan Stuivelings verkrachting in de VW- Van Oorschot, maar ook niet het Nederlands bevat dat Multatuli schreef.

Wat betreft dat Nederlands dat Multatuli schreef, dat ik hier zo nauwkeurig mogelijk heb geprobeerd weer te geven:

Het óógt inderdaad een beetje anders dan Nederlands zoals het tegenwoordig korrekt gespeld wordt - dat over een jaar of wat vast opnieuw spellingshervormd gaat worden, ter groter glorie van Neerlandici en schoolmeesters, om al 't Nederlands wat eerder geschreven werd voorgoed alleen leesbaar voor Neerlandici te maken, die aldus hun luizenbaantjes van gesubsidieerd exegeet kunnen behouden van generatie op generatie: Om 't volk de teksten van weleer te duiden die hun Neerlandistieke vaders, grootvaders en ooms door spellingshervorming na spellingsmisvorming voor Nederlanders onleesbaar hebben gemaakt voor niet-specialisten.

Maar 't léést feitelijk heel makkelijk, wellicht na een beetje wennen, terwijl er ook een paar dingen aan die oude spelling deugen, zoals meervouden van woorden met een dubbele klinker, die tegenwoordig slechter gereglementeerd zijn. ("Eén deel - twee deelen" is wat makkelijker en duidelijker dan "Eén deel - twee delen want open lettergreep". Etc.)

2. ik tiep Multatuli's teksten zelf in

Eén van de belangrijkere aanleidingen voor het beginnen aan mijn editie is mijn grote wrevel over de sadistische verkrachting van Multatuli's IDEEN in de editie van Stuiveling.

Wie de voorgaande bewering wat sterk vindt - zoals naar ik vrees alle Neerlandici, die elkaar altijd plegen te dekken, als dief en diefjesmaat - leze: Voorbeelden van Stuivelings verkrachting van de IDEEN.

Nu is het in beginsel mogelijk de Garmond-editie te scannen, maar zoals met de meeste beginselen zijn er grote problemen met de praktische toepassing ervan:

Er zijn nauwelijks goede scanners voor Nederlandse teksten, laat staan voor teksten in het Nederlands dat Multatuli schreef, en in de Garmond-editie gedrukt werd.

Ik zie me dus gedwongen voor deze uitgave Multatuli's eigen teksten over te tiepen. Dat zou me aangenamer zijn geweest als ik gezonder was, en als m'n ogen beter waren dan ze zijn, maar 't is niet anders.

Mocht de lezer fouten vinden (vergeleken met de Garmond-uitgave, altijd): Mijn excuus!

Ik heb m'n best gedaan, en wie perfect is vertone z'n perfecties publiek voor eigen risico - en wachte de stenen en de drek waarmee hij geworpen zal worden voor z'n uitstekende moeite.

3. ik geef eerlijk en helder kommentaar

Althans: dat is wat ik voortdurend poog te doen.

Wie me niet begrijpt mag elders beter begrip zoeken.

Overigens houd ik me aanbevolen voor échte weerleggingen en de melding van échte fouten, die ik zal corrigeren als ik ze ook inzie - en alléén dan.

Mijn e-mail adres is: maartens@xs4all.nl.

Het is misschien verstandig, voordat de lezer(es) in verontwaardiging of verrukking de e-mail richting Maarten Maartensz bestijgt, om zich te realiseren dat ik - hoe zal ik het zeggen: Nu, niet geheel als andere Nederlanders ben, en bestudere eerst de rest van mijn website.

Bovendien is 't zo dat geen mens mijn kommentaren moet lezen:

Ieder IDEE in deze versie begint met Multatuli's tekst, in blauw, en wie zich hiertoe wil beperken heeft óók mijn zegen:

Ik verzorg deze editie niet alleen om mijn ideeen te luchten, maar ook en in de eerste plaats om Multatuli's IDEEN goed weer te geven en waar nodig te bekommentariëren.

4. mijn kommentaren zijn vooral filosofisch en logisch, en geven overigens wat achtergrond verwijzingen

Mijn kommentaren zijn NIET "Neerlandistiek", en zijn dat niet in zo ongeveer iedere gangbare en niet-gangbare betekenis van dat woord. Ook heb ik mij niet bezondigd aan een academische studie in dat vak (maar aan academische studieën in de filosofie, psychologie en Noors).

Wie Neerlandistieke kommentaren en toelichtingen op Multatuli wil lezen - en een sterke maag heeft - leze de kommentaren en toelichtingen in de VW-Van Oorschot, die vrijwel altijd te mal, te dom, te pedant voor woorden zijn, helemaal als je ook nog 'ns meeweegt dat het niet het debiele muggengezift is van een autodidactische dyslectische debiel, maar de Hooggeleerde Professorale Glossen betreft van een hele horde hoogbetaalde laagopgeleide Neerlandici.

Ik bekommentarieer Multatuli zoals een denkend mens een denkend mens bekommentarieert, en niet zoals een Neerlandistieke levende dooie z'n pedante domme dorheid opdringt aan een dood genie dat zich niet meer kan verweren.

Wat ik precies zal schrijven over de IDEEN waarop ik kommentaar lever weet ik pas nadat ik 't geschreven heb.

't Kan zijn dat ik op diverse plaatsen inga op Multatuli's schitterende Nederlands, maar dit zal niet al te vaak gebeuren, omdat wie dit niet vat het evenmin zal vatten nadat ik 't uitgelegd heb.

't Kan ook zijn dat ik op diverse plaatsen Multatuli's niet-Nederlandse teksten vertaal, maar ik zal dit overwegend nalaten, omdat ik vind dat men zelf maar Frans etc. had moeten leren, en ik géén vertaler ben.

Ik zal zeker op redelijk veel plaatsen enige context, achtergrond en verwijzingen voor beter begrip geven, maar vind het onzinnig in mijn kommentaren te proberen een geschiedenis van 19e eeuws Nederland, Nederlands, Nederlands-Indië, of  - toppunt van allervreselijkstheid! - Nederlandse letterkunde te geven.

De beste handleiding-in-één-boek over Multatuli is K. ter Laan's Multatuli-Encyclopedie, uitgegeven in 1995, en sindsdien ook alweer antiquarisch te koop voor een gulden of 15:

Wordt geboren als genie in Neerland, en je wordt ongelezen onbegrepen verramsjt aan je domme landgenoten, die je niet kopen tenzij tweedehands, en je dan nog alleen in hun boekenkast tentoonstellen als onkontroleerbaar bewijs van hun eigen vermeende geestelijke vermogens.

Deze Multatuli-Encyclopedie is een fraai, instructief en leesbaar boekwerk, dat de grote verdienste heeft niet samengesteld te zijn door Neerlandici, maar door een echte ouwe socialist (zoals ze er sinds lang ècht niet meer zijn) - al heeft ook deze Encyclopedie 'n Neerlandistiek verkrachtings-komité over zich heen gekregen.

't Grootste tekort van deze Encyclopedie is dan ook weer niet de schuld van de voortreffelijke maker ervan, maar van de mishandelende uitgevende Neerlandici ervan:

Alle verwijzingen erin zijn naar Van Oorschot's uitgave van de VW, die wat betreft de eerste 7 delen, die Multatuli's uitgegeven werk zouden hebben moeten bevatten, een gruwelijke sadistische verkrachting ervan zijn.

Dat is dus erg jammer, temeer daar Ter Laan's oorspronkelijke verwijzingen ongetwijfeld naar de Garmond-editie waren, die fraai en goed is, en met enkele spellingskorrekties zó herdrukt had moeten worden in de VW van Van Oorschot, wat ook wél zo makkelijk en goedkoop was geweest.

Tenslotte een opmerking over copyright, citaten en bronnen:

Zowel mijn kommentaren als mijn uitgave dragen mijn copyright, 't eerste omdat 't aan mij ontspruit en 't tweede omdat ik 't met slechte gezondheid, slechte ogen, en grote armoede allemaal zelf heb zitten intiepen, en ik mijn pijn en moeite niet voor geld of status door anderen misbruikt wil zien.

Overigens is iedereen vrij Multatuli's teksten te gebruiken - citeren, afdrukken, van commentaar te voorzien - want deze zijn vrijwel allemaal minstens 125 jaar oud, dragen geen copyright, en behoren tot het corpus van de Nederlandse literatuur. Wie de versie van Multatuli's teksten op deze site wil gebruiken heeft hiermee mijn toestemming - maar wordt verzocht de tekst op deze site te vergelijken met de Garmond-uitgave van Multatuli's Verzameld Werk (waarschijnlijk het makkelijkst te vinden) of een door Multatuli zelf verzorgde uitgave bij Funke (in te zien op het Multatuli-Museum).

Dit zijn de enige goede uitgaven van Multatuli's gepubliceerd werk. De uitgave daarvan in Van Oorschot's editie van Multatuli's zogeheten Volledig Werk in de delen 1 t/m 7 daarvan zijn een schandalige vervalsing van zowel Multatuli's tekst als Multatuli's bedoelingen. Van de Ideen 1 t/m 7 is een zogeheten herdruk uitgegeven bij Querido tussen 1980 en 1987. Deze claimt een copyright, waarvan ik niet weet waar het op slaan kan, tenzij de bezorger Oversteegen op z'n Stuivelings bezig is geweest Multatuli's teksten te vervalsen. De Querido-editie is bruikbaar voor wie niet beter kan vinden, maar niet goed.

Al mijn commentaren dragen mijn copyright.

5. Mijn eigen Nederlands en spelling

Het is tenslotte dienstig iets op te merken over mijn eigen Nederlands en de spelling die ik gebruik.

Ik schrijf levend Nederlands, en doe dit een stuk beter dan de meesten - wat dan weer een reden is dat het weinig gelezen wordt, omdat het niet eenvoudig is, en ik ook nog eens wat te melden heb in mijn ongebruikelijk goede Nederlands. Dat mijn stijl en mijn Nederlands goed zijn weet ik, maar kan me niet veel schelen, want ik ben nog veel minder "een schrijver" dan Multatuli was, en veel meer een filosoof. Ook denk ik dat dit soort dingen, als alles van talent, vooral aangeboren en geen verdienste is. En ikzelf doe er zeker geen moeite voor goed te schrijven - de enige moeite die ik doe, voorzover ik dat doe, is voor mijzelf leesbaar Nederlands te schrijven, en ongeveer zoals ik zelf Nederlands spreek.

Tenslotte mijn spelling. Ik ben in het 55ste jaar van mijn leven, en heb ooit Nederlands moeten leren schrijven op een Nederlandse lagere school en H.B.S. Sindsdien zijn er vele spellings-hervormingen geweest, de één nog maller en onbegrijpelijker dan de ander. Ik heb nooit veel om spelling gegeven, en doe dat nog steeds niet. Het is mij echter bekend dat ik nu en dan mijn eigen, gewoonlijk wat ouderwetse, spelling gebruik - bijvoorbeeld: "sex", "geiteneuker", waar een welopgevoed modern Neerlander tegenwoordig "seks" en "geitenneuker" schrijft - maar ik doe dat vooral omdat ik er niet om geef, en mijn oog gewend is aan het woordbeeld dat ik hanteer, en ik de moderne spellingshervormingen vrijwel allemaal Neerlandistieke kul vind, en een grote hekel heb aan spellingscorrectoren op de computer.

En verder handhaaf ik het vroeger bestaande verschil tussen de genitief " 's " en de meervoud " s " zoals vroeger gebruikelijk, gewoon omdat het zinniger en duidelijker is.

Maarten Maartensz
Amsterdam
12 mei 2001

Colofon: Geschreven en opgeladen naar mijn site op 12 mei 2001.
            Enige correcties op 23 november 2002.
            Sectie 5 is van 3 april 2005

Link naar de Index IDEEN

Huidige stand van mijn uitgave

Ik zal hier - tennaastebij - kort opmerking houden van de stand van mijn uitgave.

Op 14 juni 2001 zijn de eerste 270 IDEEN + kommentaren grotendeels af en opgeladen, samen met een stuk of 10 IDEEN uit andere bundels.

Uit de regel-index blijkt welke IDEEN nog niet af zijn.

De eerste reeks vervalsingen van Multatuli's IDEEN in de Van Oorschot editie weer weggehaald op 1 augustus 2001, met uitzondering van de allereerste.

Ik merk met enige trots op dat ik dit - met mijn slechte gezondheid, slechte ogen, grote armoede, en schandalige discriminatie door het misdadige gemeentebestuur van Amsterdam) gedaan heb in de anderhalve maand die ligt tussen 26 april 2001 en 14 mei 2001, en bovendien in die tijd gewerkt heb aan de Lectures on the Logic of Propositional Attitudes, die voor de zéér geïnteresseerde lezer theoretische logische fundamenten aanreiken voor een deel van de achtergronden van mijn kommentaren.

In juli 2001 heb ik mijn hele site gereformatteerd, inclusief mijn Multatuli-paginaas, maar er is tot 1 augustus 2001 weinig inhoudelijks bijgekomen.

Het is overigens zeer onwaarschijnlijk dat ik de IDEEN uit zal geven en bekommentarieren in de volgorde waarin ze gepubliceerd zijn, en dat ik binnenkort een selectie maak van de IDEEN Bundels 2 - 7 die ik 't eerst van kommentaar wil voorzien.

Het is wel mijn ambitie in 2001 de volledige eerste versie van IDEEN 1 + mijn kommentaar af te leveren. Hoe 't verder moet hangt van mijn gezondheid en overige beslommeringen af.

En 't is mijn bedoeling uiteindelijk de eerste 150 "ideeen" in de verkrachting van Stuiveling weer te geven, en deze te linken met de bijbehorende echte IDEEN middels een neerwaarts gerichte pijl in de eerste 150.

Als Van Oorschot dit niet aanstaat had-ie de vervalsingen en verkrachtingen maar moeten weigeren uit te geven - en hij kan zelf bovendien de Garmond-uitgave nadrukken, in plaats van de gruwelijke vervalsingen die hij nu aanbiedt als "Multatuli's Volledige Werken".

Stand December 2001:

Geen enkel gehoor vindend onder "Multatulianen" heb ik de evidente bewijzen Stuiveling's troep maar weer verwijderd, als zo vaak met enige persoonlijke reflecties op de neergang van Neerland, die ik u maar bespaar.

Er is ondertussen helaas weinig toegevoegd behalve wat kleine correcties en herformatteringen, omdat het mij aan tijd en gezondheid ontbroken heeft meer te doen.

Wel is het zo dat dit deel van mijn site - zoals de rest, trouwens - volkomen uniek is, en een behandeling van Multatuli's IDEEN geeft zoals deze nooit en te nimmer behandeld zijn, maar aangezien ik een filosoof en psycholoog ben met zeer controversiële ideeen over vele Neerlandse zaken, die bovendien meer op die van Multatuli lijken dan op die van de rest van mij bekende Neerlanders, spreekt het vanzelf dat geen Neerlandistieke Multatuli-academicus zich verwaardigt om in te gaan op mijn moeite of eigen ideeën.

Nu, Neerland zou Neerland niet zijn als het anders was, en uiteindelijk werd Multatuli gedurende zijn leven feitelijk ook omstandig genegeerd door vrijwel de totale sociale en academische feitelijke elite van z'n tijd, die 'm maar een bijzonder lastig, veeleisend, moeilijk en au fond onbehoorlijk en aanmatigend mens vonden - net als mijn Neerlandse tijdgenoten mij. Voor meer, zie "ME in Amsterdam".

Ik hoop in 2002 toch aanzienlijk meer toe te voegen van Multatuli's IDEEN met mijn kommentaren, omdat ik hem houd voor een bijzonder zeldzaam en groot Nederlander, zeer veel beter, zeer veel intelligenter, zeer veel moediger, en een veel werkelijker en waarachtiger en eerlijker mens dan vrijwel al zijn tijdgenoten (Multatuli zelf zou - terecht - gewezen hebben op een ander groot overwegend Nederlander: z'n uitgever G.L. Funke, ook de grondlegger van Elsevier), en bovendien een buitengewoon groot schrijver, en een van Nederlands grootste filosofen.

16 december 2001

Stand october 2002:

Ik ben erin geslaagd iets toe te voegen, en de eerste 200 Ideen zijn nu vrijwel volledig af in een eerste versie inclusief mijn commentaar. Ook zijn deze 200 Ideen geherformatteerd naar het Verdana font, 10 punts.

Zoals de lezer in ME in Amsterdam kan nalezen heb ik echter meer te doen, en lijd ik voortdurend pijn, en word ik ook nog eens opzettelijk gediscrimineerd door B&W van Amsterdam (hoeders van de belangen van de Amsterdamse maffia!) - die mij, ondanks mijn erkende invaliditeit naar een totalitaire en sado-masochistisch circus hebben gestuurd dat MegaBanenMarkt werd genoemd ... als gevolg waarvan ik een half jaar zonder enige hulp in bed heb gelegen, vrijwel alleen onderbroken door zeldzame uitstapjes om niet te hoeven verhongeren.

Kortom, als het om "veel lijden en veel dragen" gaat heb ook ik het een en ander te melden, en wie wil nalezen hoe Amsterdam verkankert is door de drugsmaffia die nu minstens 15 jaar bewijsbaar geprotegeerd wordt door de maffiosi die in Amsterdam B&W vormen kan dit nalezen en kontroleren in ME in Amsterdam.  U wilt weten hoe dit mogelijk is? Wel, lezer: Multatuli had het geluk lichamelijk veel gezonder te zijn dan ik, en werd ook systematisch gediscrimineerd en zoveel mogelijk doodgezwegen - terwijl mijn standpunten en taalgebruik minstens zo extreem zijn als de zijne.

't Is niet anders en zal nooit anders wezen zolang de mensheid blijft zoals ze al minstens 15.000 jaren in grote meerderheid is: Wie radikaal afwijkt van de doorsnee wordt vervolgd en gediscrimineerd, als hij zichzelf niet tot volksvermaak transformeert en veilig meeliegt met de meute en de heersers van het moment.

11 october 2002

Stand november 2002:

De hele Ideen 1 is nu opgeladen en mijn commentaar erop (eerste versie) is vrijwel af, al moet ik het nog wel een keer doorlopen voor correcties, aanvullingen en onderlinge verwijzingen. Bovendien heb ik de Ideen 1 nu in hun eigen folder gezet (zodat bestaande links van anderen naar dit deel van mijn site hiermee vervallen).

Wat ook nog niet af is zijn mijn Inleiding en Uitleiding bij Ideen 1. Ik hoop dit in 2002 af te kunnen maken, maar mijn gezondheid is slecht, en de misdadige tegenwerking van Amsterdamse gemeentelijke zijde - de drugsfascisten van B&W van Amsterdam, die mij meer dan 3 1/2 jaar overgelaten hebben, als invalide, aan terreur van bij mij inpandig met B&W-vergunning gevestigde harddrugshandelaren: zie ME in Amsterdam - is groot.

23 november 2002

Stand december 2002:

Het bovenstaande geldt nog steeds, maar ik ben ondertussen begonnen aan een commentaar op Ideen 2. De voornaamste reden is dat dit mij enige vreugde geeft - Multatuli is de enige Nederlandse schrijver (buiten mijzelf) die ik met plezier en instemming lees - wat ik bitter nodig heb, aangezien ik mijn leven in pijn en armoede moet slijten. (Zie ME in Amsterdam ). Bovendien is het afmaken van mijn commentaar op Ideen 1 nogal een vervelend geduldwerkje, waar ik de energie op 't moment voor mis.

Maar er is enig goed nieuws van het Multatuli-front. Er is iets dat zich "dbnl" noemt - "digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren" maar liefst - en zich verdienstelijk maakt in het op het internet zetten van Nederlandse .. "letteren", zeggen Neerlandistieke letterkundigen. Onder die Nederlandse "letteren" valt ook Multatuli en bij God's gratie heeft de dbnl een werkelijk keurige uitgave van de gehele Ideen verzorgd.

Hun tekst is de laatste door Multatuli bij z'n uitgever Funke verzorgde uitgave, die overigens in heel weinig verschilt van de door mij gebruikte Garmond-uitgave.

Ik ben zo vrij mijzelf hier enig krediet voor toe te kennen, want mijn kritiek op de uitgave van de Ideen door Stuiveling, wat zo'n 40 jaren lang de standaard referentie is geweest, was niet mals, geheel terecht en volstrekt onweerlegbaar. Eén van m'n punten van grote kritiek is dat Multatuli vele noten bij de latere drukken van z'n Ideen schreef, die heel vaak weer zelfstandige ideeën zijn - terwijl in Stuivelings uitgave AL die noten onvindbaar en zonder enige referentie ergens achter in deel 7 neergesmeten zijn, met souvereine Neerlandistieke professorale minachting voor alles wat Multatuli ooit geschreven heeft over het uitgeven van z'n teksten.

De reden waarom ik mijzelf enig krediet toe ken voor deze uitgave (waar ik verder niets mee te maken heb) is dat de dbnl behoorlijk veel moeite heeft gedaan om ALLE noten te reproduceren bij de pagina waar ze op afgedrukt werden. (Ikzelf doe dit in mijn uitgave niet: Ik druk de noten per idee achter het idee af, maar zorg wel voor links.)

Hoe het zij: Er is dus nu voor het eerst in vele jaren een bruikbare en goede tekstgetrouwe uitgave van Multatuli's Ideen, wat mij deugd doet. Of er veel in gelezen zal worden? Ik denk het niet, maar het is al veel gewonnen dat buitenlandse studenten Nederlands in staat zullen zijn de beste teksten van Nederland's grootste schrijver eindelijk eens te kunnen lezen ongeveer zoals hij ze zelf uitgegeven heeft.

U vindt de dbnl hier: http://www.dbnl.org/ en er is bijzonder veel overige Nederlandse literatuur te vinden.

Wie dus Multatuli's Ideen zonder mijn commentaren wil lezen verwijs ik daarheen en wie wat meer wil weten over allerlei moeilijk vindbare Nederlandse auteurs - Foquenbroch bijvoorbeeld, of De Schoolmeester - kan deze en vele anderen daar ook vinden. Hoewel ikzelf behalve Multatuli en enkele anderen niet geef om Nederlandse literatuur is dit eens een zinnige toepassing van het internet.

Ik heb ondertussen behoorlijke voortgang gemaakt met mijn commentaar bij Ideen 2, waarvan de hele tekst nu ook op mijn site staat en ca. 2/3e van de commentaren - schat ik - in eerste versie af zijn. Ook is er het begin van een register op Ideen 1. 

Aangezien er nu wel een behoorlijke uitgave is van Multatuli's IDEEN (http://www.dbnl.org/) is één belangrijke reden voor mij om de IDEEN van Multatuli op het internet te zetten opgeheven. Wat resteert is voornamelijk een aansporing en hulp om mijn eigen ideeën over Nederland, Nederlanders en Nederlands uit te schrijven in respons op en geholpen door Nederlands grootste schrijver, en al doende een behoorlijk commentaar op de IDEEN te leveren, niet geschreven door een Neerlandistiek dwaallicht en evenmin door een filosofische ignoramus of aansteller.

Omdat mijn gezondheid onveranderlijk slecht is neem ik op dit moment aan - en zolang dit het geval blijft - dat ik met mijn kommentaren niet verder ga dan tot en met IDEEN 3, was het alleen omdat het me veel moeite kost, en de eerste drie bundels Multatuli's meest belangrijke ideen (afgezien van de Woutertje Pieterse geschiedenis) bevatten.

28 december 2002

Stand januari 2003

Op 27 januari heb ik een eerste correctie van mijn commentaren bij Ideen 1 doorgelopen en bevonden dat het redelijk was. Er zitten nog enkele dingen in die ik wil verbeteren, vooral wat betreft verwijzingen, maar aangezien ik nu feitelijk sinds eind april 2001 bezig ben geweest met commentaren bij Ideen 1 (bepaald niet voordurend, maar toch lang genoeg) lijkt het me tijd deze versie van mijn commentaren bij Multatuli's Ideen 1 af te sluiten als eerste versie.

Wat nog moet gebeuren aan Ideen 1 is het afmaken van mijn trefwoorden-index en het schrijven van de Uitleiding en Samenvatting. Maar vooral dat laatste is niet makkelijk en moet wachten tot een moment waarop mijn gezondheid wat beter is.

27 januari 2003

Stand begin april 2003

Mijn commentaar bij Ideen 2 is ook ongeveer af "in erster Fassung", afgezien van uitleiding en grondiger na-correctie en ingelinkte verwijzingen (waarvoor mij de gezondheid ontbreekt). Ook is er - nog - geen trefwoorden-index bij Ideen 2.

Met Ideen 3 ben ik op 5 april 2003 tot Idee 750 genaderd, maar niet alle commentaren bij alle Ideen tot 750 zijn geschreven, zelfs niet voor 't eerst. Toch ben ik redelijk tevreden over m'n voortgang, helemaal gezien m'n belabberde gezondheid, want al mijn commentaren zijn geschreven met of tussen fysieke pijn en in bittere armoe. Maar ja - 't Is niet anders: Denkende mensen met moed hebben het altijd moeilijk gehad.

5 april 2003

Stand eind april 2003

Alle Ideen 3, dus t/m 928, zijn nu opgeladen, terwijl vrijwel alle commentaren tot 830 geschreven zijn, en de meesten minstens één keer enigermate zijn gecorrigeerd. Ik ben er dus ondanks een wrakke gezondheid en vrijwel voortdurende spierpijn in geslaagd in 2 jaar tijd meer dan 800 ideen van Multatuli van commentaar te voorzien, wat me enige voldoening geeft.

Wat resteert me? Behoorlijk veel:

• nog ruim 100 commentaren bij Ideen 3

• behoorlijke inleidingen en uitleidingen bij Ideen 1 t/m 3

• goede trefwoorden-indexen bij Ideen 1 t/m 3

• grondige nacorrectie

Ik hoop hiervoor het komende jaar de tijd, gelegenheid en voldoende gezondheid te vinden. Vooral de laatste drie punten zullen niet makkelijk zijn om goed te doen.

Aangezien ikzelf enigermate tevreden ben met het huidige resultaat heb ik me ook voorgenomen mijn eigen commentaren samen te voegen, herschrijven en enigermate zinnig ordenen - als ik daar de tijd, gelegenheid en gezondheid voor kan vinden. Of ik dit als "Ideeën van Maarten Maartensz" zal publiceren? Wie weet .... maar voor 't moment resteert mij maar heel weinig gezondheid, helaas, wàt ik ook mag willen doen. (On fait ce qu'on peut, pas ce qu'on veut, zeggen de Fransen optimistisch, en vergeten dat de meeste mensen ook niet doen wat ze kunnen. Ikzelf kan helaas niet veel beter dan ik doe.)

En wat dat ordenen betreft: Eén van de voornaamste bezwaren tegen zowel Multatuli's Ideen als mijn commentaren erbij is het ontbreken van enige zinnige volgorde: Alles staat doorelkaar, alleen "geordend" door het feit dat M. zijn Ideen tennaastebij publiceerde in de volgorde waarin hij ze schreef (delen van "Woutertje Pieterse" en "Vorstenschool" uitgezonderd).

Overigens maakt dit gebrek aan ordening M.'s Ideen uitermate geschikt voor hypertext, omdat daarmee alles wat met elkaar te maken zou hebben met elkaar in verband kan worden gebracht middels hypertext links (Anglicisme) waarmee de lezer van één deel naar een ander deel van de tekst(en) kan springen.

Maar de gehele tekst - alle Ideen van Multatuli, al dan niet beperkt tot Ideen 1, 2 en 3 zoals op deze site - is bijzonder moeilijk te overzien en geldt ook mijn commentaren, omdat deze even ongeordend zijn als de Ideen waar ze bij geschreven zijn.

Als ik kom tot een bewerking en uitbreiding van mijn commentaren dan zal ik deze in een enigermate zinnige volgorde plaatsen en overigens zal ik proberen in mijn uitleidingen bij Multatuli's Ideen een aanzienlijk systematischer overzicht van zijn ideen te geven dan hij zelf deed.

29 april 2003

Stand 20 juli 2003

Ik heb heden de eerste versie van de volledige tekst en commentaar op Ideen 3 opgeladen, en ben dus zo'n 2 jaar en 3 maanden bezig geweest met Ideen 1 t/m 3. En Ik heb zeker niet al mijn tijd of energie hieraan besteed, hoewel zelden met zo weinig energie en zoveel aanhoudende pijn geschreven zal zijn. Immers: al mijn kommentaren zijn geschreven in de grootste armoede die Nederland kent, met hooguit 5% van de energie van gezonde mensen, en met voortdurende spierpijn. (Zie mijn sectie over M.E., de ziekte waar ik nu 25 jaar aan lijd.)

Gezien mijn slechte gezondheid - en ook om andere redenen die ik hierboven al aanstipte - neem ik niet aan binnenkort of ooit de resterende bundels Ideen zo te behandelen als de eerste drie bundels.

En hoewel het grootste deel van het werk dat ik mij voorstelde te doen aan deze drie delen nu verricht is valt er nog behoorlijk veel te doen, zoals het schrijven van een behoorlijk overzicht van de vele ideeën en onderwerpen die Multatuli behandelde en het maken van een behoorlijk register.

Ik hoop daartoe in de rest van dit jaar enige gelegenheid en een minimum aan de daarvoor benodigde gezondheid en energie te kunnen vinden. Voor het moment ben ik blij dat ik het tot hier gebracht heb, en merk overigens op dat het werk dat ik gedaan heb klaarblijkelijk buiten de vermogens viel van de - pakweg 30 miljoen - Nederlanders die sinds 1887 geleefd hebben: Nooit zijn de Ideen van de man die sinds zijn dood uitgemaakt is voor "Nederland's Grootste Schrijver" ook maar enigermate serieus besproken, van commentaar voorzien of weerlegd. Dat is nu dan wel gebeurd - al zal het, naar ik vrees, maar voor heel weinigen van betekenis zijn.

20 juli 2003

Stand 13 augustus 2003

Er is een zeer fraaie brief van Multatuli d.d. 9 april 1856, dus zo'n 3½ jaar vóór het schrijven en 4 jaar vóór het publiceren van de "Max Havelaar", die ikzelf om diverse redenen fraaier, duidelijker en radikaler vind dan de "Max Havelaar".

Omdat deze brief mij onbekend was en omdat deze bijdraagt aan het begrijpen van "de raadselachtige Multatuli" (zoals de titel W.F. Hermans' Multatuli-biografie luidt) heb ik 'm nu opgeladen.

Ik heb het voornemen dit met nog enkele citaten te doen, zoals "Sentot's vloekzang" en ben nog steeds bezig aan kleine correcties, aanvullingen en herformatteringen.

13 augustus 2003

Stand 3 september 2003

Véél verder ben ik nog niet, en ik heb andere dingen te doen dan over Multatuli's Ideen schrijven. Maar ik heb heden wel de laatste biografie van Multatuli uitgelezen, die "Multatuli" heet en van de hand van de - naar ik meen hierop of een voorloper hiervan - gepromoveerde Neerlandistieke letterkundige doctor Dik van der Meulen.

De biografie - ik las de "derde, gecorrigeerde druk" - is aardig, leesbaar en telt 932 bladzijden. Ik neem aan dat dit het beste en meest volledige beeld van Multatuli's woelige leven in één boek biedt dat er is.

Het is geen meesterwerk, al is het een doctors-arbeid, en het is dat niet omdat het nogal braaf tussen alle bekende standpunten over Multatuli heen laveert zonder veel eigens toe te voegen, en dat bovendien doet in redelijk letterkundig Nederlands, dat helder en adequaat maar niet meeslepend is.

De meeste bekende feiten en feitjes over Multatuli staan er wel ongeveer in; er staan geen grote blunders, fouten of vooringenomenheden in (tenzij ik die bij mijn eerste lezing gemist heb); en het geeft over het geheel genomen een zinnige samenvatting van wat vooral aan de documentatie-delen van de VW te ontlenen is.

Van nieuwe visies, standpunten of ideeën heb ik niets gemerkt, en deze biografie blijft - mede daarom - helaas Neerlandse letterkunde, waarin Multatuli vooral wordt behandeld "als letterkundige". Zijn ideeën en doelen worden wel genoemd maar nauwelijks behandeld - wat de biografie inderdaad veel dikker gemaakt zou hebben en ook wat veel gevergd zou zijn van een academisch letterkundige. (En wie wèl wil nadenken over de Ideen die Multatuli schreef kan op mijn site terecht.)

En ik hèb het al eens eerder opgemerk, ook onder academische Multatulianen: Er zóu rond de VW van Multatuli een interessante geschiedenis van de tweede helft van de 19e eeuw geschreven kunnen worden. Dat zóu bijvoorbeeld uitstekend op CDs kunnen, inclusief veel beeldmateriaal en statistieken, en zóu voor nogal wat vormen van hoger onderwijs dat zich enigermate serieus met Nederland, Nederlanders, Nederlands, de 19e eeuw en met Multatuli verwante onderwerpen bezig houdt ongetwijfeld interessant en smakelijk kunnen zijn, en tegelijkertijd indirect veel kunnen verduidelijken over veel onderwerpen, inclusief het Nederland en de Nederlanders van nu. Maar ik geef toe: Neerlandse academici zijn zelden begaafd, dus ik zal het wel niet meemaken, àls het al gebeurt. (Toch ligt hier de kracht van de documentatie-delen van de VW: Een dwarse doorsnede door het Nederland van de tweede helft van de 19e eeuw die aan zeer veel raakt en als het ware een onbedoelde teoevalsselectie is rondom het beste dat er toen geschreven en gedacht werd in dit land, los georganiseerd rondom het verreweg interessantste individu uit die tijd, ampel voorzien van z'n eigen commentaar.)

In de biografie waar ik hier over schrijf zijn behoorlijk veel fotoos opgenomen (zij het helaas géén fotoos van Jacob Olie van het Amsterdam waar Multatuli - bij benadering - in rondliep), wat een uitstekend idee is. Maar het is jammer dat deze fotoos, denkelijk vanwege dat heiligste aller heiligen in Nederland - de kosten c.q. het batig saldo - in een grof raster op hetzelfde papier als de rest van het boek zijn afgedrukt.

Afrondend: Van der Meulen's "Multatuli" lijkt een degelijke - academische, letterkundige - biografie, die het vele wat bekend is adequaat en helder samenvat, maar weinig bijdraagt aan nieuwe gezichtspunten of fraaie formuleringen.

3 september 2003

Stand 25 oktober 2003

Aan mijn site is weinig veranderd, ook wat betreft Multatuli, maar heden bleek dat de hierboven kort gerecenseerde biografie van Multatuli de AKO-Literatuurprijs 2003 heeft gewonnen. Van der Meulen verdiende daar 50.000 Euro mee, die hem uitgekeerd werden door Wim Kok in het TV-programma van Barend en Van Dorp, dat overwegend was gewijd aan de Mabel Wisse Smit affaire en andere affaires rond het Koninklijk Huis (Margarita, De Roy van Zuyderwijn, Zorrequieta), want Nederland is een klein land, waar literatuur feitelijk niet belangrijk is, en vrijwel alleen dient om Prominenten als Kok en Barend en Van Dorp enige culturele status te kunnen verschaffen.

Afgezien van Kok en Barend en Van Dorp (die mij alledrie tegenstaan) en Van der Meulen (wiens teksten over Multatuli zéér veel beter betaald zijn dan de teksten van Multatuli) vind ik het aardig, zij het alleen omdat ik hoop dat Multatuli zelf wat meer gelezen gaat worden, en - hier is een tip, o uitgeverij! - in een herdruk van Van der Meulen's biografie meer fotoos worden afgedrukt, op veel beter papier, in een veel minder grof raster. Voor 49 Euro mag dat wel, na zoveel subsidie, prijzengeld, en reclame, dunkt me.

Aangezien deze site verreweg de meest uitgebreide is over Multatuli die ik heb gevonden op het internet - afgezien van teksten zonder commentaar, waarvoor zie http://www.dbnl.org/  - mag ik aannemen dat de jury, voorgezeten door Neerlands meest prominente drugshandelaarsbelangen-verdediger Kok (zie ME in Amsterdam  en in het bijzonder mijn notities bij het Van Traarapport) ook deze site bezocht heeft. Maar nee, geïnformeerd of bedankt heeft men mij niet, hoewel ik mijzelf ondertussen toch mag rekenen tot Nederland's grootste Multatuli-kenners.

Maar goed - het is niet anders. En aangezien het mij vooral om Multatuli (en mijn eigen ideeën gaat) is hier nog een tip: Het lijkt tijd, bijvoorbeeld voor uitgeverij Querido, om nieuwe behoorlijke uitgaves van de Ideen, Specialiteiten en Millioenen-studies uit te brengen, waar bij "behoorlijke" vooral betekent (1) conform de uitgaves verzorgd door Multatuli bij z'n uitgever Funke, desnoods fotografisch gereproduceerd en (2) behoorlijk ingebonden, ook in paperback, zodat ze niet uiteenvallen zodra je ze aanraakt, zoals de overigens dragelijke Querido-uitgave van de Ideen.

Tenslotte, waarom "desnoods fotografisch gereproduceerd"? Omdat Multatuli en Funke bijzonder veel moeite hebben gedaan voor hun uitgaves, en omdat daar vooral in de uitgave van de VW een schandalige puinhoop van is gemaakt, die volledig strijdig is met alle bedoelingen van Multatuli, zoals deze bijeengelezen kunnen worden uit de latere delen van de VW, waarin Multatuli's correspondentie.

25 oktober 2003

Stand 23 december 2003

De enige reden om deze notitie van mijn voortgang te schrijven is om te melden dat er vrijwel geen voortgang is omdat mijn gezondheid uiterst belabberd blijft, en iemand als ik in Amsterdam uiteraard geen enkele hulp buiten geminimaliseerde bijstand krijgt. (Zie ME in Amsterdam.) Het volgende moet dus nog steeds gedaan worden:

• behoorlijke inleidingen en uitleidingen bij Ideen 1 t/m 3

• goede trefwoorden-indexen bij Ideen 1 t/m 3

• grondige nacorrectie

Ik heb een begin gemaakt met de eerste twee punten, en ook wat kleine correcties gemaakt in mijn commentaren, maar was niet in staat meer te doen. In feite is het een klein wondertje dat ik in minder dan drie voor mij zo fysiek beroerde en financieel ellendige situatie, ondanks pijn, moeheid en gemeentelijke chicanes zoveel heb kunnen doen.

23 december 2003

Stand 3 april 2005

Er is voortgang, o zeer verheugde lezer(es)! Met het in de vorige opmerking gezegde ben ik weliswaar niet veel verder wegens gebrek aan gezondheid, maar sinds 1 april 2005 ben ik wel begonnen aan Ideen 4, waarin ook Vorstenschool.

Waarom? Roeping, lezer, of ingeving, of lust, of masochisme (want Ideen 4 is zo vrolijk niet) of misschien weet ik het niet goed. Het is in ieder geval niet omdat ik of Multatuli zo veel gelezen worden, want dat is niet zo. Er staat nu immers toch al jaren een behandeling van ideen 1 t/m 3 op het internet die z'n weerga niet kent ... maar geen officiële Multatuliaan die er melding van maakt, er op ingaat, het recenseert, becommentarieert of criticeert - niets van dit alles. Alsof iemand anders dan ik het deed of kon de afgelopen 118 jaren! Alsof ik een soort Multatuli ben en de Neerlandistieke Multatulianen van nu als Multatuli's literaire en Neerlandistieke tijdgenoten!

Maar de reden is ook niet dat de Neerlandistieke Multatulianen het niet kunnen, al is dat laatste wel zo: Als de zelfbenoemde Multatuli-deskundigen mij niet noemen dan komt dat vooral omdat ik geen Neerlandicus ben, want Multatuli is al vele jaren één van de voorwendsels waarmee een Neerlandicus academisch brood verdient, en omdat ik iets deed wat zij niet kunnen noch durven, en in een Nederlands dat zij niet bij machte zijn te schrijven, en bovendien omdat ik zoveel kritiek op Nederland en Nederlanders heb, en zelf zo evident geen fatsoenlijk of normaal doorsnee Nederlander ben.

Ik leg het u en mijzelf maar uit, niet uit valse bescheidenheid, maar om de zaken helder te benoemen zoals ze zijn, en te verklaren waarom de minste en slechtst geschreven Neerlandistieke scheet over Multatuli wel behandeld wordt door Neerlandistieke Multatulianen, maar de vele megabytes van mijn toch aanmerkelijk beter geschreven, interessanter en ook wat Multatuli betreft beter geïnformeerd en meer geleerd proza niet. De belangrijkste reden zal wel zijn dat ik aan teveel raak wat tegenwoordig omstreden is, en mij niet beperk tot veilige, saaie en oninteressante Neerlandistieke noten op een dode schrijver, waar geen mens wat aan heeft, anders dan Neerlandici, die er alleen aan doen om er zelf beter van te worden.

Nou ja, het is niet anders. (Ja, er zíjn relevante Swift- en Multatuli-citaten.)

Is er nog iets te melden n.a.v. Multatuli? Twee dingen, denk ik.

Eén: Er is tot nu toe, ondanks het feit dat Multatuli telkens weer tot "Nederland's Grootste Schrijver" wordt uitgeroepen niets gedaan aan een behoorlijke fotografische heruitgave van Multatuli's voornaamste werk, waarbij trouwens ook zijn eerste brochure over Vrye Arbeid hoort. Ik zie het bij mijn leven ook niet gebeuren: Véél te weinig Nederlandse weldenkenden, en véél te veel interessanter TV-programmaas voor de meute. 

Twee: Er was eind 2004 sprake van dat het Multatuli-Museum gesloten zou gaan worden (en, wie weet, het geboortehuis van Multatuli weer tot hoerentent of anders to coffeeshop gemaakt wordt, want beiden brengen immers véél meer geld op dan Nederlandse literatuur, in modern Nederland), omdat de gemeente Amsterdam geen geld meer over heeft voor "Nederland's Grootste Schrijver". Ik weet niet wat hiervan is terecht gekomen, want op de site van de Neerlandistieke Multatulianen wordt daar natuurlijk angstvallig over gezwegen, om maar vooral geen aanstoot te geven. Wel: Echt verdienen doen ze het niet, maar het zou leuk zijn voor de Hollandse heilstaat van Hazes en Brood als de nagedachtenis van zo'n armzalig knoeier als Multatuli was, vergeleken met dergelijke moderne grootheden van de drank en de spuit, enigszins in stand werd gehouden. Immers, de Hazessen en Brooden kunnen het écht zonder subsidie. En "Alles van waarde is weerloos", toch?

Trouwens... hier is een deel van de reden waarom de gesubsidieerde Multatulianen mij niet antwoorden, en waarom ik meen dat de behoorlijk editie van de Ideen die sinds enige tijd bij www.dbnl staat wat met mijn mails te maken heeft. Oordeel zelf: Aan de multi-mummers.

En er is nog iets te melden, voor wie het weten wil. Ik noemde in een eerder punt hierboven, twee jaar geleden, de volgende mogelijkheid:

Aangezien ikzelf enigermate tevreden ben met het huidige resultaat heb ik me ook voorgenomen mijn eigen commentaren samen te voegen, herschrijven en enigermate zinnig ordenen - als ik daar de tijd, gelegenheid en gezondheid voor kan vinden. Of ik dit als "Ideeën van Maarten Maartensz" zal publiceren?

Wel, ook daar heb ik iets aan gedaan, namelijk in de vorm van het Philosophical Dictionary | Filosofisch Woordenboek, dat nog steeds aan het groeien is en ondertussen 9 maanden bestaat. Kleine stukjes van mijn Multatuli-commentaren zijn daarin trouwens opgenomen, soms in enigszins aangepaste vorm.

3 april 2005

Stand 27 april 2005

Er is nu een eerste versie van een commentaar bij de hele Ideen 4, en het begin van een Excerpt uit de commentaren van MM bij Ideen 1.

27 april 2005

Stand 20 mei 2005

En nu zijn er excerpten van mijn commentaren bij Ideen 1, Ideen 2 en Ideen 3 en Indexen daarbij: Index 1, Index 2, Index 3. E.e.a. strekt zich in alle gevallen uit over diverse bestanden en is bij elkaar ruim 2 1/4 MB.

Wil het iets worden als "Ideeën van Maarten Maartensz" dan zal het behoorlijk omgewerkt moeten worden, maar zijn dit wel de fundamenten van iets van die aard. Ik weet het nog niet, en het hangt, als gebruikelijk, van mijn gezondheid af. Het is wel zo dat er niemand in Nederland leeft die iets soortgelijks kan of durft of denkt, maar aan de andere kant: Bijzonder geroepen tot strooien van parels voor zwijnen voel ik me ook niet, en ik ben vaak en pijnlijk genoeg gediscrimineerd voor mijn eerlijke en goed verwoorde en rationeel gefundeerde meningen.

20 mei 2005
 

Stand 25 december 2005

Ik ben begonnen met een commentaar bij Ideen 5. Mijn gezondheid houdt bepaalt niet over, en ik ben nu de helft van mijn leven ziek in Nederland, en kreeg al die tijd nauwelijks hulp. Maar ja, ik leef tussen een volk van Karremansen, dus er is wel een verklaring voor. Laat ik het er maar op houden dat medemenselijkheid in Nederland vooral bestaat in poses en leugens.

Terzake mijn commentaar bij Ideen 5: Ik heb geen idee hoe lang ik erover zal doen. Met enige gezondheid en energie gaat het snel; zonder gezondheid of energie gaat het niet. Maar ik heb besloten mijn best te doen t/m Ideen 7, eenvoudig omdat niemand anders het doet of deed, en omdat dit een schande is.

Er zijn groter schrijvers en helderder denkers dan Multatuli, maar ze schreven niet in het Nederlands, en wie overigens in het Nederlands schreef is zelden de moeite waard buiten het Nederlands taalgebied en buiten zijn of haar tijd.

25 december 2005
 

Stand 26 februari 2006

Er is nu een eerste versie van Ideen 5 met mijn commentaren. Ik neem aan dat ik dit nog een paar keer moet nakijken, maar afgezien van correcties is ook dit verricht.

Overigens blijft er ook nog het e.e.a. te doen aan mijn edities van en commentaren op Multatuli's eerdere bundels Ideen.

Eén van die dingen is het verwerken van redelijk wat gegevens die te vinden zijn in de Multatuli-Encyclopedie van K. ter Laan, omdat deze veel weetjes over Multatuli en over de Ideen bevat die elders niet of nauwelijks te vinden zijn.

Maar ook dit plan moet wachten op enige energie en gezondheid.

26 februari 2006

Stand 5 maart 2006

Ik heb een begin gemaakt met een eerste versie van Ideen 6 met mijn commentaren.

5 maart 2006

Stand 25 maart 2006

Er is enige voortgang met Ideen 6 en verder ben ik bezig met de meeste files in Ideen 1 t/m 4 van een andere titel te voorzien, vooral omdat (1) er nogal wat files met de valse titel "Idee 600" getooid waren, en (2) om in de titel duidelijk te maken dat op mijn commentaren bij Multatuli copyright berust.

Multatuli's originele tekst mag iedereen van mij gebruiken, en is op diverse andere plaatsen dan op mijn site te vinden. Het copyright erop is dan ook al heel lang verlopen.

Trouwens... hoewel ik mijn best gedaan heb mijn editie zo correct mogelijk te maken aan de hand van de Garmond-editie doet een lezer die echt zeker wil weten wat de originele tekst precies is er verstandig aan deze elders te kontroleren, bijvoorbeeld in een bibliotheek of op de www.dbnl.nl, waar een heel goede html-editie te vinden is van de Ideen.

De letterkundig nauwkeurige lezer(es) moet ook in 't achterhoofd houden dat de editie van Multatuli's Ideen in de Van Oorschot-uitgave van het Volledig Werk bijzonder slecht, onnauwkeurig en onvolledig is, en geheel niet te vertrouwen.

Dan wat betreft mijn eigen commentaren, toch een aanzienlijke hoeveelheid tekst over zeer vele onderwerpen.

Op mijn eigen commentaren berust mijn eigen copyright, zowel omdat ik er later zelf gebruik van hoop te maken, als omdat ik vind dat men z'n eigen hoofd maar moet gebruiken voor z'n eigen commentaren of anders de mijne behoort te citeren mèt bronvermelding.

Tenslotte nog een opmerking die ook samenhangt met de wijzigingen van het bovenstaande punt (1) die veel bestanden betreffen maar overigens héél oppervlakkig zijn: Hoewel ik nu bijna 5 jaar af en aan met dit project bezig ben geweest, is het verstandig alles in mijn editie van de Ideen op te vatten als een eerste en voorlopige versie.

Ik denk niet dat ik veel zal wijzigen in of aanvullen bij mijn commentaren bij Ideen 1 t/m 5 maar verwacht wel nog een redelijk aantal kleine wijzigingen en aanvullingen te maken, die o.a. beogen een deel van de wetenswaardigheden in de - reeds lang verramsjte, maar desalniettemin voor studenten in Multatuli heel bruikbare - Multatuli-Encyclopedie van Ter Laan mee te nemen, en dat dan vooral omdat dit informatie betreft die elders niet behoorlijk vindbaar is.

25 maart 2006

Stand 10 april 2006

Ideen 6 is bijna uitbekommentarieerd, althans wat de eerste versie betreft, en omdat zoveel van ideen 6 over Woutertje Pieterse gaat heb ik besloten alle ideen die over Wouter gaan te verzamelen in één bestand voorzien van M.'s hoofdstuksamenvattingen.

De lezer(es) die speciaal in Woutertje geïnteresseerd is heeft daarmee nu een soort overzicht.

10 april 2006

Stand 15 april 2006

Er is nu een eerste versie van Ideen 6 met mijn commentaren. Ik neem aan dat ik dit nog een paar keer moet nakijken, maar afgezien van correcties is ook dit verricht.

Overigens blijft er ook nog het e.e.a. te doen aan mijn edities van en commentaren op Multatuli's eerdere bundels Ideen, zoals eerder uiteengezet.

15 april 2006

Stand 25 april 2006

Ik heb een begin gemaakt met een eerste versie van Ideen 7 met mijn commentaren. Zoals de lezer wellicht begrijpt is vanwege mijn ziekte mijn doel eerst een eerste versie van Ideen 7 met mijn commentaren te maken. Dit is namelijk het laatste deel Ideen dat Multatuli schreef, en als ik dat eenmaal in eerste instantie gedaan heb is het pas tijd alles eens rustig en kritisch door te lopen voor correcties en aanvullingen.

Eenmaal zover is een ander doel een behoorlijk stuk "Over Multatuli's Ideen" te schrijven, met veel citaten en links.

25 april 2006

Stand 9 mei 2006

Er zijn ondertussen twee nieuwe indexen, namelijk voor Woutertje Pieterse. De ene volgt de hoofdstukverdeling die Multatuli gaf, en citeert de bovenschriften van de hoofdstukken; de ander is een puntsgewijze samenvatting van de Wouter-geschiedenis met veel links. Het leek me zinnig deze toe te voegen voor de lezers die zich op Woutertje willen concentreren of zich ertoe beperken.

9 mei 2006

Stand 4 juni 2006

Ik vond een goed stuk van F. Domela Nieuwenhuis: Multatuli als ketter bij uitnemendheid uit 1908, en heb dat overgenomen voor de site.

4 juni 2006

Stand 14 juni 2006

Wel, lezer: 't is verricht! Ik heb vandaag de eerste versie van mijn commentaar bij de Ideën van Multatuli afgerond: Ideen 7 staat nu ook geheel op de site, met mijn commentaren.

Wat nu? Twee dingen, om te beginnen:

1. Ik wil het geheel - alle ideën, alle commentaren - doornemen voor correcties en aanvullingen, waarbij ik vooral het e.e.a. hoop te verwerken uit de VW-uitgave van Van Oorschot, en uit Ter Laan's Multatuli-biografie.

Vooral het laatste boekwerk bevat veel informatie over Multatuli die elders of geheel niet te vinden is, of veel minder handzaam verzameld is. Hoeveel correcties ik te maken heb weet ik niet, maar ik heb wel een aantal aanvullingen in gedachten.

2. Ik wil een behoorlijk uitgebreid stuk "Over Multatuli's Ideën" schrijven, met veel links, en gebaseerd op wat op mijn site staat.

Als ik deze twee dingen af heb, dan heb ik in ieder geval het Multatuli-project zoals dat in 2001 aan mij verscheen uitgevoerd, wat althans bij mij dan voor enige tevredenheid zal zorgen.

En wat ik daarna nog eventueel zal kunnen of willen doen aan Multatuli is van later zorg.

Voor het moment ben ik blij dat dit af is - en ik kan de lezer verzekeren, gezien mijn fysieke toestand en de totale afwezigheid van enige hulp voor mij, die al 28 jaar ziek is en al 28 jaar geen hulp krijgt (kennelijk omdat ik in Nederland niet de deugden bezit een Somalische economische migrante met vage en opjuinende politieke populistische praatjes over "de Islam" te zijn, maar in plaats daarvan mij met aanzienlijke moed uitgesproken heb tegen welbepaalde Nederlandse ruïneerders van het universitaire onderwijs en welbepaalde Amsterdamse burgemeesterlijke beschermes van de drugsmafia, en ook maar, zoals dat heet, "maar een gewone" hoewel ongezonde autochtoon ben, zoon en kleinzoon van Nederlandse verzetshelden ook), was het verrichten van e.e.a. in ieder geval fysiek een aanzienlijke prestatie. Want voor mij blijkt er in Nederland geen bescherming bij moorddreiging, en geen hulp bij invaliditeit - en wie mij mijn incidentele sarkasmes tegen Nederland en Nederlanders verwijten wil, heeft noch mijn armoede noch mijn pijn geleden. Maar ja, lezer: Wat kan het u als rechtgeaard Nederlander schelen wat mij overkwam in Nederland, nietwaar?

Genoeg geklaagd voor 't moment, al heb ik toch echt veel meer fysiek geleden in mijn leven dan Multatuli! Er is nog iets te melden dat ik voornemens ben te doen met het materiaal wat er nu is:

3. Het maken van excerpten van al mijn commentaren bij alle ideën.

In feite heb ik dit al ongeveer gedaan voor Ideën 1 t/m 6, maar 7 moet nog gedaan worden.

14 juni 2006

Stand 23 juni 2006

Ik ben bezig mijn editie van Multatuli's Ideën met mijn commentaren door te lopen voor correcties en aanvullingen en ben ook begonnen aan "Over Multatuli's Ideën". Géén van beide zijn af, en alleen de correcties en aanvullingen zijn overwegend opgeladen. 

Zowel het corrigeren en aanvullen als het afschrijven van die beschouwing over de Ideën kan nog wel enkele tijd - zeg: maanden - duren bij mijn huidige gezondheid, maar het is in dat verband althans enigermate prettig op te kunnen merken dat ik de Ideën 5 t/m 7 in feite uitgegeven en gecommenteerd heb in het afgelopen half jaar, zodat ik mag konkluderen in die tijd toch aanmerkelijk minder beroerd te zijn geweest dan in 2004 en 2005, in ieder geval.

Maarten Maartensz
Amsterdam
23 juni 2006

Colofon: Overwegend geschreven en opgeladen naar mijn site op 14 mei 2001, met latere gedateerde toevoegingen.

Stand: 23 juni 2006

Link naar de Index IDEEN

Multatuli en de Multatulianen

Ondertussen heb ik - naïef en van goede wil, zoals ik vrees dat ik altijd zal blijven - de conservator van het Multatuli-Museum, Jos van Waterschoot, per mail aangesproken over Stuivelings' uitgave van Multatuli's gepubliceerde teksten - omdat deze Multatuli's teksten niet zijn, geen werkelijk ooit door iemand werkelijk geschreven Nederlands zijn (!), en buitengewoon veel slechter, slordiger en lelijker zijn dan wat Multatuli zelf met zoveel moeite en zorg publiceerde.

Meneer van Waterschoot vindt dat allemaal zo erg niet, en blijkt er zeer gelaten-"filosofisch" over: "wat gebeurd is is gebeurd".

Het is mogelijk dat ik de met hem gevoerde correspondentie op 't net zet, maar 't noodlot wil dat de afgelopen weken mijn gezondheid weer eens ingestort is. (Mijn persoonlijke probleem daarbij is dat ik nu meer dan 22 jaar M.E. heb, niet in de WAO zit of zat, en geen hulp krijg in Onze Polderdommokratiese Welvaartstaat waar de WAO afgeschaft moet worden vanwege het massale misbruik dat de doorsnee Neerlanders ervan gemaakt hebben. Als invalide bijstands-Untermensch raakt mij dat persoonlijk niet, maar hulp krijg ik ook al 22 jaar niet, omdat er ca. 700.000 kwasi-zieke wachtenden - overigens bepaald niet allemaal met beweerde M.E. - vóór mij zijn, allemaal met veel meer energie, vakbondssteun en gezondheid dan mij resteert om voor zichzelf hulp en geld te regelen bij de zorginstituties. Ik moet dus mijn tanden weer eens opelkaar zetten en 't zien uit te houden, en mag ondertussen dankgebedjes prevelen voor mijn Nederlanderschap - wat ik, zoals de lezer ziet, met gepaste vreugde doe.)

Maar terzake. De heer Van Waterschoot en de Multatulianen zien geen serieuze bezwaren in de Stuivelingse uitgave, naar ik begrepen heb. Daar gaf de Multatuli-conservator (!) diverse argumenten voor, waarvan het minst slechte is dat.... er in Nederland goede 2e hands-edities te vinden zijn, voor wie de moeite wil doen.

Dat is natuurlijk bijzonder prettig en vanzelfsprekend voor Nederlanders, vooral voor degenen die rond de 500 gulden uitgegeven hebben aan de eerste 7 delen van de Stuivelingse uitgaves, maar 't is waar:

Wie in Nederland woont, en geld heeft, en gezond is, en geduld heeft, en tijd heeft, en de weg weet naar antiquariaten, die kàn - met wat geluk, na aanzienlijke moeite - bruikbare edities van Multatuli's uitgegeven werk te koop vinden. (Waarom Stuiveling dan zo'n jaar of 10 heeft besteed aan het editoriaal verminken van Multatuli's werk in de eerste 7 delen van de VW blijft me overigens een gróót psychologisch en letterkundig raadsel, maar ik heb zelf geen verletterkundigde hersens. Iemand met mijn soort hersens kiest eenvoudig de beste uitgave, corrigeert de zetfouten, en laat 't herdrukken. Me dunkt dat daar dan ook geen 10 jaren maar hooguit 10 maanden voor nodig zouden zijn geweest, en misschien dat dáár een deel van de verklaring ligt.)

Hoe 't zij: Multatuli-conservator Van Waterschoot heeft gelijk: Nederlanders zijn in beginsel in staat om geld, moeite en tijd te besteden in Nederlandse antiquariaten om een bruikbare editie van Multatuli's gepubliceerd werk te vinden, en zij die geld, tijd en masochisme in overmaat hebben kunnen daar zelfs een zeker genot, lering en vermaak aan ontlenen.

't Ligt echter geheel anders voor de pakweg 6 miljard niet-Nederlanders, en de minstens 50 buitenlanden waar Nederlands onderwezen wordt aan universiteiten. Voor deze - ik geef 't toe: temidden van die 6 miljard proportioneel niet zeer grote hoeveelheid - toegewijde buitenlandse would-be Neerlandici is 't bittere pech dat ze mede dankzij de Nederlandse Multatulianen pas te weten zullen komen wat ze allemaal ontstolen is in de VW 1-7 als ze ooit een antiquarische uitgave van Multatuli zouden vinden - wat, weet ik naar eigen ervaring, zelfs in Engeland en Noorwegen (toch niet zo heel ver weg van Nederland) erg moeilijk is (want buiten Nederland, België en Zuid-Afrika leest vrijwel niemand Nederlands, en hebben antiquariaten dus geen Nederlandse literatuur).

Maar ja: Meneer van Waterschoot vindt dat helemaal niet erg, of heeft dit nooit bedacht, en de Nederlandse Multatulianen, verenigd in het "Multatuli-Genootschap" kennelijk ook niet.

Het zou een goed idee zijn als de Multatulianen de moeite nemen een paar CDs te maken met gescande versies van goede antiquarische uitgaves, waar dan meteen - bijvoorbeeld - allerlei smakelijk beeldmateriaal bij zou kunnen, zoals foto's, kaarten van Woutertje Pieterse's Amsterdam en Multatuli's Nederlands-Indië, en tal van overige interessante en fraaie zaken. Ik vrees echter dat dit soort eenvoudige dingen veelteveel verlangd is van een Genootschap met meer dan 300 leden, allen Neerlander, als ik 't wel heb.

Wellicht kan eraan verdiend worden?! (Ik zou toch aannemen, mijn beste meneer Van Waterschoot, dat met enig beleid van 't Multatuli Museum er wel een stuk of 250 CDs te verkopen moeten zijn aan de buitenlandse universiteiten die 't tot de dag van vandaag met Stuivelings uitgave van Multatuli moeten doen, en geen idee hebben wat ze allemaal missen. Sterker nog: Indien een dergelijke uitgave wat breed opgezet wordt - dus met veel beeldmateriaal, en ook bruikbaar voor historici met interesse in de Nederlandse koloniale geschiedenis - en niet al te belachelijk hoog geprijst wordt, wie weet dat er geld uit te slaan valt. Of zou ook dit buiten het vermogen van 't Multatuli-Genootschap vallen?)

Nu iets anders, namelijk een nagekomen literatuur-verwijzing die mij aanleiding geeft tot enkele verhelderende opmerkingen over Multatuli en de literatuur over Multatuli:

6. Multatuli en de kritiek, van J.J. Oversteegen (Atheneum-Polak & Van Gennep 1970)

De reden om deze bundel hier op te voeren is dat deze een selectie biedt van ruim 100 jaar Nederlandse overwegend letterkundige reacties op Multatuli.

Daar is nogal wat onzin bij, maar de overwegend lovende bijdrages van Vosmaer, Polak, Van Deyssel, Du Perron en Romein-Verschoor zijn - om nogal uiteenlopende redenen - de moeite waard, evenals de zeer negatieve reactie van Jhr. de Kock uit 1913. Deze laatste is te hilarisch om de lezer te onthouden:

"[Multatuli] was iemand die zijn Vaderland in den Vreemde en tegenover Vreemdelingen door het slijk heeft gesleurd; een man zonder zedestelsel [...]; die aanviel, niet uit goed doordachte overtuiging, maar uit eigenbelang, haat en wraakzucht; een man zonder ernst, zonder waarheidsliefde, zonder zin voor dankbaarheid en rechtvaardigheid; zonder eenig begrip van logika; zonder fijn gevoel, zonder zielenadel [...]; iemand die geen gezag erkende, omdat gezag in zich sluit tucht, waarvoor hij niets voelde; iemand die alles offerde aan zijn 'genie'; een man tenslotte zonder principes, dus zonder karakter! " (p. 122, Oversteegen)

Dit is een extreme visie van een extreme tegenstander van Multatuli. (Er zijn ook nogal wat extreme visies van extreme voorstanders van Multatuli te vinden, die ik de lezer zal besparen, omdat ze een stuk saaier en braviger klinken. Men consultere de VW 8-25.)

Vervolgens. Het is verduidelijkend een kort stukje uit het over het geheel genomen zinnige en afgewogen stuk van Romein-Verschoor te citeren, omdat 't indirect iets helpt aantonen dat maar heel weinig schrijvers over Multatuli helder duidelijk was:

"De nagedachtenis van het genie vraagt niet om verdoezeling van 'zwakke zijden' of goedpraten van fouten en 'excentriciteit'. En dat te minder in het geval van Douwes Dekker, bij wie al zijn exuberanties, zijn ziekelijke overdrijving, strijdbaarheid, overgevoeligheid en hoogmoed aspecten waren van den held, zoals hij gezien moest worden om die bevrijdende invloed op het Nederlandse geestesleven te kunnen uitoefenen, waarvan de omvang zich moeilijk laat overschatten." (p. 151, Oversteegen, oorspronkelijk uit 1940.)

Waar het mij vooral om gaat is: "al zijn exuberanties, zijn ziekelijke overdrijving, strijdbaarheid, overgevoeligheid en hoogmoed" - niet omdat ik het gestelde wil bestrijden, maar omdat het mij voor wil komen dat nette, oppassende, weldenkende, belezen, gestudeerde, overwegend aangepaste, geconformeerde, redelijk of zelfs heel intelligente professoren, doctoren en doctorandussen letterkunde (of geschiedenis) zo ongeveer de laatsten zijn om - met of zonder goede wil, met of zonder vooroordelen - een waarachtig oordeel te vellen over een werkelijk genie, zoals Multatuli inderdaad was, en zoals in Nederland vrijwel nooit voorkomt.

Wat Multatuli hàd kunnen zeggen als hij - per impossibile - het bovengeciteerd stukje gelezen had, is iets als dit (en men vergelijke zijn brieven aan Funke, Kallenberg van den Bosch, en Roorda van Eysinga, die van de mensen die hem persoonlijk kenden de zinnigsten waren):

Wat aan mij exuberant, overdreven, strijdbaar, overgevoelig, en hoogmoedig verschijnt, kortom:  niet als jullie, is de keerzijde van wat mij verschijnt als jullie dorheid, flauwheid, lafheid, gevoelloosheid en karakterloosheid. En nee, vereerde letterkundigen - hoe pijnlijk 't ook mag wezen - "de waarheid ligt NIET in 't midden": àls ik dan een genie ben, zoals jullie zeggen, dan is mijn menselijk tekort toch vooral 't volledig gebrek aan - excusez le mot! - "gelijkwaardige" tijdgenoten en beoordelaars.

Tenslotte nog dit. Een van mijn redenen om de IDEEN van commentaar te voorzien is dat bij mijn weten niemand anders dat enigermate behoorlijk gedaan heeft in de afgelopen 140 jaar:

Vrijwel alle letterkundige besprekingen van Multatuli betreffen de "Max Havelaar". Dat is een  verbazend mooi boek, maar is zoiets als een 140 jaar lange letterkundige behandeling van Shakespeare's werk door telkens en opnieuw de "Merry Wives of Windsor" te recenseren en bestuderen, en al 't andere dat Shakespeare schreef terzijde te laten.

Wat is de reden? Ik vrees vooral deze: 't Is Multatuli's minst ingewikkelde meest letterkundige werk. 

Colofon: Geschreven 20 juni 2001.