On the talking and acting of ordinary people -2


This continues: T.H. White 's analysis (for children), by an excerpt of De la Boetie's 1570-text "Discours de la Servitude volontaire" (Dutch: "De vrijwillige slavernij") in Dutch, with some of my comments in Dutch plus my summary Dutch subject-titles.

         Het probleem: De vrijwillige slavernij:

         De oplossing: Mensen zouden zich niet vrijwillig moeten onderwerpen aan machthebbers


Het probleem: De vrijwillige slavernij:

"Op dit moment zou ik alleen willen begrijpen hoe het mogelijk is, en hoe het kan gebeuren, dat zoveel mensen, zoveel dorpen, zoveel steden, zoveel volken soms ťťn tiran verdragen, die geen andere macht heeft dan die zij hem zelf geven, die hen alleen kan schaden voor zover ze het zelf willen toestaan, die hun niet het minste kwaad zou kunnen doen als ze het niet liever zouden verduren dan hem weerstaan." (p. 10)

Met dit maar dat het gevaarlijk is je te organiseren in een totalitaire staat. TOP

De oplossing: Mensen zouden zich niet vrijwillig moeten onderwerpen aan machthebbers

"Toch is het zelfs niet nodig om strijd te leveren met die ene tiran, en ook niet om zich tegen hem te verzetten: hij wordt immers vanzelf verslagen als het land niet langer toestemt in de eigen slavernij. Men hoeft hem niets af te nemen, alleen maar hem niets meer te geven. Het is niet nodig dat het land zich inspant om iets voor zichzelf te doen, behalve dat het zich nodig moet inspannen om niets tegen zichzelf te doen. Hen zijn dus de mensen zelf die het goed vinden, of liever teweeg brengen, dat ze worden opgepeuzeld: als ze ophielden met dienen, waren ze vrij. Het is het volk zelf dat zich tot slaaf maakt, dat zich de keel afsnijdt, dat staande voor de keus om onderworpen of vrij te zijn, zijn vrijheden vaarwel zegt en het juk opneemt, toestemt in zijn ongeluk, of eerder nog: het najaagt."(p. 14-15)

Zie de vorige opmerking plus: Op het najagen staat gewoonlijk ook een beloning: wie de machthebbers dient is veilig voor hen en wordt onderhouden door hen. Conformisme is veilig en voordelig; individualisme gevaarlijk en gehaat. TOP

Een feit: Ieder volk brengt z'n eigen onderdrukkers voort uit de eigen gelederen:

"Het enige dat de tiran op jullie allemaal voor heeft, is de macht om jullie te gronde te richten, die jullie hem zelf geven. Waar haalt hij al die ogen vandaan waarmee hij jullie bespiedt, als jullie hem die zelf niet geven? Hoe komt hij aan al die handen die jullie slaan, als hij ze niet van jullie neemt? Hoe kreeg hij zoveel voeten, waarmee hij jullie steden plattrapt, als het niet jullie eigen voeten zijn? Hoe anders heeft hij macht over jullie, dan door jullie eigen leden? Hoe zou hij jullie durven vertrappen, wanneer jullie niet met hem heulden? Wat zou hij kunnen doen wanneer jullie niet zelf de helers waren van de dief die jullie besteelt, medeplichtigen van de moordenaar die jullie berooft en verraders van jezelf?
  Jullie zaaien je vruchten zodat hij ze kan vertrappen. Jullie meubileren en vullen je huizen om spullen te verschaffen voor zijn roofzucht. Jullie brengen je dochters groot zodat hij de kans heeft om zijn wellust te bevredigen. Jullie voeden je kinderen op zodat - als het beste wat hij voor hen zal doen - hij hen zijn oorlogen instuurt en hen naar de slachtbank voert. (p. 17-18)

Anders gezegd: Ieder volk brengt z'n eigen kaste van onderdrukkers voort, die zichzelf uit vrije wil en uit op eigen voordeel tot uitvoerders van de staatsmacht laten maken, en daarna de staat en zichzelf dienen. TOP

Waarom er zoveel slechte regeringen en slechte bestuurders zijn:

"En van al deze vernederingen, die zelfs de beesten niet zouden kunnen velen of verdragen, kunnen jullie jezelf bevrijden als je het probeert - niet door enige daad van bevrijding, maar alleen door de wil om het te doen. Wees vastbesloten om niet meer te dienen en jullie zijn vrij.
   Ik wil niet eens dat jullie hem omstoten of hem doen wankelen, maar alleen dat jullie hem niet meer steunen. Dan zullen jullie hem als een grote kolos, beroofd van zijn voetstuk, door zijn eigen gewicht in elkaar zien storten en in stukken zien breken."(p. 18)

De la Boetie zag weinig of niets in revoluties en opstanden, en terecht. Het probleem is echter dat de grote meerderheid van de mensen (1) niet groot genoeg is als individu om zichzelf of anderen te leiden (2) niet intelligent of geinformeerd genoeg is om de geldende ideologieen en leugens te doorzien (3) voordeel heeft bij conformisme en nadeel bij verzet en (4) kennelijk geboren volgelingen en geboren horde-dieren zijn, die makkelijk leiders verafgoden en geloven om geen andere reden dan dat ze de leiding hebben. TOP

De meeste mensen zijn niet primair in vrijheid maar in comfort geinteresseerd:

"Zonder twijfel geven de doktoren de goede raad om de hand niet op een ongeneeslijke wond te leggen. En ik doe misschien niet zo wijs om deze raad te geven aan mensen die sinds lang alle begrip zijn kwijtgeraakt en die juist doordat ze het kwaad niet meer voelen, afdoende bewijzen dat hun ziekte dodelijk is. Laten we dus door te gissen zoeken of we te weten kunnen komen hoe die hardnekkige wil om te dienen zo diep wortel heeft geschoten dat het nu lijkt of de liefde voor de vrijheid iets onnatuurlijks is." (p. 18)

Zie mijn vorige opmerking. De konklusie is dat de liefde voor de vrijheid voor de meerderheid inderdaad iets niet natuurlijks gegeven is. TOP

Mensen zijn allemaal van dezelfde soort en allemaal individueel verschillend:

"(..)de natuur, de dienares van God en de bestuurster van de mensen, heeft ons allemaal gelijk gemaakt, en naar het schijnt in dezelfde mal, zodat we aan elkaar als maten, of liever nog als broers, kenbaar kunnen worden. En wanneer bij het uitdelen van de giften die zij ons geeft, zij de een meer dan de ander iets in zijn voordeel heeft gegeven - naar lichaam of naar geest - dan heeft zij toch niet bedoeld ons in de wereld te zetten als op een slagveld. En ze heeft de sterksten en schrandersten niet hierheen gestuurd om, als gewapende rovers in een bos, de zwakkeren te plunderen." (p. 19)

NB: De la Boetie spreekt terecht van een gelijk proces, niet van individuele gelijkheid of gelijkwaardigheid. Vervolgens: Het lijkt er sterk op alsof de dommere minderheid van de sterksten en schrandersten wel degelijk geneigd is hun aangboren voordelen te gebruiken voor zichzelf. Alleen uitzonderlijke individuen zijn groot genoeg om in meer dan zichzelf geinteresseerd te zijn, kennelijk. TOP

Over monarchieŽn, dictaroriale staten en democratieŽn:

"Er bestaan drie soorten tirannen (ik heb het over slechte vorsten): De eerste bezitten het konkinkrijk door de keus van het volk, de tweede door wapengeweld, de laatsten door erfopvolging.
   Die het verwerven door wapengeweld gedragen zich zo dat men goed weet dat zij - zoals dat heet - in bezet gebied zijn.
   Die als koning worden geboren zijn gewoonlijk nauwelijks beter (..)
   De man aan wie het volk het oppergezag heeft gegeven, moest - lijkt me - makkelijker zijn te verdragen. En hij zou dat naar mijn mening ook zijn, was het niet dat vanaf de tijd dat hij zich boven anderen ziet verheven, hij - gevleid door ik-weet-niet-wat dat men grandeur noemt - besluit om van die positie geen stap te wijken. (...)
   Om de waarheid te zeggen zie ik dus tussen de drie wel enig verschil, maar voorkeur heb ik niet. Want al zijn de manieren om aan het bewind te komen verschillend, de manier van regeren is vrijwel altijd hetzelfde."
(p. 22-23)

Vergelijk in de vorige eeuw Lenin, Stalin, Hitler, Mao e.v.a. Lord Acton summing up the lessons of history in 1895: "All power corrupts and absolute power corrupts absolutely. All great men are bad." Overigens: Overwegend hetzelfde geldt voor de lagere leiders, gewoonlijk ook almachtig tot hun eventuele val, en bovendien gedekt en geholpen door talrijke collegaas en ondergeschikten volgens de horden- en burocraten-wet "Unsere Ehre heisst Treue!" - een typisch hondse totalitaire moraal, en uitgesproken sado-masochistisch. En De la Boetie vergeet dat er ook andere verschillen zijn, zoals in de geschreven wet en de publieke ideologie: vergelijk de verschillen en overeenkomsten tussen fascisme en socialisme. TOP

Waarom zovelen zichzelf zo vreugdevol tot dienaren van machthebbers maken 1:

"Maar voor alle mensen geldt dat, zolang zij nog iets menselijks hebben, zij zich alleen tot slaaf laten maken op ťťn van deze twee manieren: zij worden gedwongen of misleid." (p. 24)

De meerderheid van de mensen heeft dus in deze zin weinig menselijks, en is "homini lupus", waar het niet-mede-groepsleden betreft, zoals er ook per genie minstens tienduizend hooligans ontspruiten aan nominaal menselijk zaad. Ergo, anders en helderder gezegd: Het ontbreekt de grote meerderheid aan de intellectuele vermogens en morele moed zichzelf te handhaven of zichzelf te zijn, en de grote meerderheid verkiest dus confortabel conformisme en hypocrisie boven zelfstandigheid en individualiteit. En de conformerende meerderheid wordt niet alleen gedwongen of misleid: ze worden ook verleid, gekocht, en bedreigd indien niet gehoorzaam. TOP

Waarom zovelen zichzelf zo vreugdevol tot dienaren van machthebbers maken 2:

"Het is ongelooflijk zoals het volk, vanaf het moment dat het onderworpen is, opeens vervalt in zo'n volledig diep vergeten van de vrijheid dat het onmogelijk gewekt kan worden om die terug te nemen. Het dient zo gemakkelijk en gewillig dat - als men het zag - men zou zeggen dat het niet zijn vrijheid heeft verloren maar zijn slavernij heeft verdiend."(p. 25)

Het is niet zo ongelooflijk gezien mijn opmerkingen: De meerderheid kan mogelijk niet beter dan ze doet en wil zeker niet beter of anders. De meerderheid wil geen vrijheid maar veiligheid, geen kennis maar genot, geen eerlijk delen maar het grootste deel, geen individualiteit maar conformisme, geen eerlijkheid maar hypocrisie, geen helderheid maar verduistering. En de meerderheid weet van zichzelf niets bijzonders te zijn in enig menselijk opzicht, en de minderheid van slimmeren en sterkeren alleen de baas te kunnen door zelf dienaar te zijn van een slimmere of sterkere, en diens wil te doen tegen beloning en bescherming. Mensen zijn pratende beesten, en worden overwegend geregeerd door zoogdierlijke horden-aandriften, net als honden, zij het niet allen in dezelfde mate. TOP

De verschillende talenten van de verschillende mensen en het goede:

"De zaden van het goede, die de natuur in ons legt, zijn zo fijn en glippen zo makkelijk weg dat zij niet het kleinste stootje van een tegengestelde opvoeding verdragen. Zij moeten zorgvuldig onderhouden worden of zij verbasteren, kwijnen weg tot niets." (p. 26)

Het lijkt me zeer realistisch dat "de zaden van het goede" - intelligentie, moed, kunstzinnig talent - niet in iedereen in gelijke mate aanwezig zijn; dat mensen van andere dieren verschillen in een veel grotere individuele variantie; dat maar weinigen met enig uitnemend talent worden geboren; en dat er ook gevaarlijke menselijke monsters geboren worden, met meer talent voor kwaad - geweld, uitbuiting, het de eigen belangen dienen met ieder dienstig middel - dan de meesten, en bijpassend talent voor het veinzen van het goede: het meeste kwaad wordt gedaan uit naam van het goede. TOP

Goede intelligente mensen zijn een kleine minderheid temidden van een meerderheid van dommen en slechten 1:

"Altijd worden er een paar beter dan de anderen geboren: die de druk van het juk voelen en niet kunnen nalaten hetaf te schudden en nooit mak gemaakt kunnen worden in onderworpenheid." (p. 31)

Ja, maar het is altijd een minderheid, en ze lopen altijd en overal een groot risico om individu - hun eigen meester - te zijn of zelfs maar te lijken. Niet alleen de staatsdienaars zullen hen pogen te onderdrukken: de meerderheid verdrukt en vervolgt met genot iedereen die duidelijk van de meerderheid afwijkt in enig kenmerk - taal, ras, afkomst, rijkdom: noem een menselijke eigenschap en je hebt een reden genoemd om door medemensen gediscrimineerd: vervolgd of vermoord te worden. TOP

Goede intelligente mensen zijn een kleine minderheid temidden van een meerderheid van dommen en slechten 2:

"Zij zijn gewoonlijk mensen die een helder verstand en een vťrziende geest hebben, en die niet als de grote hoop alleen kijken naar wat vlakbij is.
   Zij letten op de toekomst en het verleden, en brengen de voorbij gegane dingen weer in herinnering om te oordelen over zaken en tijden die komen, en om het bestaande aan te meten. Het zijn mensen die van nature een goed hoofd bezitten, en die het nog gepolijst hebben door studie en kennis." (p. 32)

Inderdaad - maar merk op dat dit in de feitelijke praktijk hooguit 1 op de 10.000 is, helemaal als je een enigermate bijzonder intellect of bijzondere moed vergt. Want ook de doorsnee presenteert zich graag als begaafd en beschaafd, en kan dat gewoonlijk probleemloos huichelen omdat de rest van de doorsnee graag hetzelfde pretendeert en al evenmin begaafd of beschaafd is, en ook te blind of te onwetend zijn de kleren of de leugens van de keizer te doorzien. TOP

Over vrije en onvrije mensen:

"Vrije mensen wedijveren wie de beste is, ieder voor het algemeen welzijn en ieder voor zichzelf: zij verwachten allemaal hun deel van het ongeluk of de nederlaag of van de weldaad van de overwinning,
Maar tot slaaf gemaakte mensen verliezen behalve de moed om oorlog te voeren ook de levendigheid voor alle andree dingen: zij worden gemeen en weekhartig en zijn ongeschikt voor alle verheven zaken." (p. 34-35)

Zoals in het Athene van Pericles wat het eerste betreft, en zoals vrijwel nooit sindsdien of elders. En: Onvrije mensen zijn trots op hun vernedering, en zoeken ieder voorwendsel ieder ander te vernederen tot hun eigen niveau. Onvrije, domme, laffe mensen kunnen niet verdragen dat enig ander beter zou kunnen zijn dan zij, en zijn derhalve fanate gelovers in universele gelijkheid of gelijkwaardigheid, gemakkelijke vervolgers van afwijkenden, en ongenegen anderen gelijke rechten te geven. In het klassieke Athene hadden alle burgers gelijke rechten, en probeerden om strijd ergens de beste in te zijn, en werden gewaardeerd indien zij daarin slaagden. TOP

De corrumperende invloed van brood, spelen en TV:

"Denk niet dat er vogel bestaat die zich makkelijker op de lijmstok laat vangen, en ook niet ťťn vis die zich voor iets lekkerder aan de haak laat slaan, dan alle meuten mensen die zich gretig tot slavernij laten paaien met het kleinste beetje honing dat men hun om de mond smeert. (...)
Theaters, spelen, kluchten, opvoeringen, vreemde beesten, medailles, schilderijen en andere verdovende middelen van dat soort waren bij de volken in de oudheid het lokaas voor de slavernij, de prijs voor hun vrijheid, en het gereedschap van de tirannie. Dit middel, deze praktijk, deze verlokkingen gebruikten de oude tirannen om hun onderdanen onder het juk te laten inslapen/ Dus de verdwaasde mensen vonden deze vormen van tijdverdrijf schitterend: geamuseerd door ijdel plezier dat hun ogen streelde namen zij de gewoonte aan te dienen, even onnozel - maar ongelukkiger - als kleine kinderen die leren lezen door naar de glanzende plaatjes van geÔllustreerde boeken te kijken." (p. 37)

In de moderne wereld is er TV: In Nederland vergooit de doorsnee daarmee 25 uur van hun wekelijkse vrije tijd: meer dan drie volledige werkdagen per week. En het grootste deel van waar ze hun menselijkheid aan vergooien is feitelijk geweld, politieke propaganda of zogeheten "infotainment", en alles waar ze hun geboorterecht tot zelfstandig denken aan vergooien is fantasie, fictie, of clichees van anderen. In de 30 jaar dat ikzelf nu geen TV heb, heb ik dus meer dan 30.000 uur zelfstandig kunnen lezen, schrijven en nadenken, terwijl mijn landgenoten zich in zeer grote meerderheid geestelijk lieten masseren en breinwassen door daartoe opgeleide publiekshoeren en propagandapooiers. TOP

Over de domme - en gevaarlijke - massamensen:

"Altijd is het gepeupel zo geweest: voor het genot dat zij niet eerlijk kunnen krijgen, staan zij zonder remmingen open, en voor het onrecht en de pijn die ze niet oprecht kunnen verdragen zijn ze ongevoelig." (p. 38)

Ja. In de Neerlandse dommocratie - geregeerd door hooligans en voetbalwaanzinnigen - kan je voor het uitspreken van dit soort toch evident waarachtige beweringen publiek gelyncht worden. En laten we wel wezen: Van iedere 10.000 mensen die geboren zijn wordt hooguit 1 herinnerd in het volgende geslacht als in enig opzicht bijzonder genoeg om te herinneren. De menselijke beschaving is gebaseerd op ideeen van slechts een heel klein deel van de menselijke individuen, en de grote meerderheid gebruikt alleen wat ze aantreft voor zichzelf, en vindt weinig of niets van belang voor anderen of lateren. TOP

Over de machtsstructuur van dictators en staten:

"En al zal men het niet zo gauw geloven: Toch is het waar: het zijn altijd maar vier of vijf mensen die de tiran staande houden, vier of vijf man die het hele land in horigheid houden. Altijd is het zo geweest dat vijf of zes mensen de aandacht van de tiran hebben, die uit zichzelf naar hem zijn toegegaan of die hij heeft laten komen om medeplichtig te zijn aan zijn wreedheid, de gabbers bij zijn pleziertjes, de pooiers van zijn wellusten en de deelgenoten van de buit van zijn plunderingen. (...)
   Die zes hebben zeshonderd anderen onder zich die meeprofiteren. En de zeshonderd zijn voor hen hetzelfde was de zes zijn voor de tiran.
   Deze zeshonderd hebben zesduizend anderen onder zich, die ze in staatsdienst hebben verheven en aan wie het bestuur van provincies of het beheer van de duiten hebben gegeven, opdat zij de handlangers van hun hebzucht en wreedheid zijn(...)" (p.43)

Ik heb "gierigheid" door "hebzucht" vervangen. Het beginsel waar De la Boetie op doelt is dat menselijke macht altijd uitgeoefend wordt in een hiŽrarchische pyramide-structuur, en dat de meerderheid der ondergeschikten het smerige werk doet tegen een beloning. Deze hiŽrarchische pyramide-structuur is de staat: een collectief van machthebbende bestuurders en hun uitvoerders: burocraten, politie, soldaten. En er is nog iets wat De la Boetie kennelijk minder duidelijk was (en de term bestond ook niet toen hij schreef): Er is een grotere prevalentie sado-masochisten onder staatsdienaars dan daarbuiten. Het zijn heel vaak lieden die floreren door likken naar boven en trappen naar beneden, en daar een genot in scheppen, en kennelijk een genetische dispositie voor hebben, naast hun domheid en lafheid. TOP

Over de rol die intelligentie speelt in de samenleving:

"(..) ook gaat, zo gauw de koning zich al tiran bekend maakt, al het kwade, al het uitvaagsel van het koninkrijk zich rond hem verzamelen. Ik heb het niet over een bende dieven en deugnieten, die de staat nauwelijks goed of kwaad kunnen doen, maar over degenen die men herkent aan een brandende ambitie en een opvallende hebzucht. Zij steunen hem om een deel van de buit te krijgen, en onder de tiran zijn zij zelf tirannen." (p.43)

Zoals uiteengezet in mijn vorige opmerking. En NB: Dit geldt iedere bestuursmacht - staat, gemeente, kerk, voetbalclub - al dan niet geleid door een (would be) dictator. En het is handig en verduidelijkend e.e.a. in termen van IQs te zien: De pakweg 80% met een IQ tot 115 wordt geleid, en gewoonlijk belogen, bedrogen, onderdruk en uitgezogen door de pakweg 15% met een IQ tussen de 115 en de 130. De enigen die het spel enigermate rationeel kunnen doorzien zijn de zeldzame enkelingen met een IQ boven de 130 - en het is niet gezegd dat dit overigens uitnemende mensen zijn. Overigens: Een essentieel deel van het doorzien is het zien dat alle publieke politieke en religieuse ideologie overwegend spel, hypocrisie, pose, mode en voorwendsel is, and that, as men are, some can cheat almost all nearly all of the time, and have done so through known history. TOP

Over de hypothese dat burofascisten en briljante individuen niet tot dezelfde soort behoren:

"Het volk beschuldigt voor het kwaad dat het lijdt liefst niet de tiran, maar degenen die het besturen: van hen kennen het eigen volk en de andere naties de namen: tot de boeren en de arbeiders toe ontcijfert iedereen om het hardst hun ondeugden; ze stapelen duizenden beledigingen, duizenden gemeenheden, duizenden scheldwoorden op hen. (..) En wanneer ze een enkele keer voor de schijn hun een of andere eer bewijzen, zelfs dan vervloeken ze hen in hun hart en houden hen met afschuw voor vreemdsoortiger dan de wilde dieren." (p. 52)

Zoals mijn fraaie term "buro-fascisme". Overigens: Al die beschuldigingen van "het volk" hebben gewoonlijk ofwel weinig uitgemaakt of alleen de volgende kaste onderdrukkers aan de macht geholpen. TOP

Over het doen van het goede:

"Laten we dus af en toe iets leren: laten we leren om goed te doen." (p. 53)

Dit zijn vrijwel de laatste woorden van "De vrijwillige slavernij". Helaas: "Video meliora proboque; deteriora sequor = ik zie de betere weg die ik zou moeten volgen, maar volg de slechtere weg" (Juvenalis) is de gewone menselijke gang, gewoonlijk uit gemakzucht, eigenbelang, domheid of verblindheid. En: "If man had really wanted a better society, they would have had it long ago" (Butler). En:

"Ach waren alle mensen wijs
En deden daarbij wel
Dan was de aard een paradijs
Nu is is zij vaak een hel" (Dirck Jansz Coster).

Kortom: De menselijke slavernij, het menselijk conformisme, het dienen van valse leiders en valse afgoden uit naam van hoge idealen in dienst van laag eigenbelang is de menselijke norm.

Slechts weinigen dragen het in zich om zich daar zelfstandig boven te verheffen, en van de weinigen die het proberen komen de meesten in grote problemen: Het zijn van een uitnemend menselijk individu tussen de menselijke doorsnee is levensgevaarlijk. En daarom is een zogeheten democratie volgens "one man one vote" eerder een dommocratie dan wat anders: Het minste dat nodig is, naast een rechtsstaat, is een kiesrecht dat mensen stemmen geeft in evenredigheid met hun opleiding.

The problem with De la Boťtie is that he attributes too much to the will to bondage. In fact, as his own text shows, he should have distinguished between the main motives of the helpers of dictators and the rest of the population: The former are corrupted by their own greed and may be said to have an active will to bondage; the latter are mostly moved by fear, conformism and lack of intelligence. TOP


Copyright: maartens@xs4all.nl

Editorial note: This is a note of June 17, 2000.
                        
Slightly edited in July 2000.