Het probleem: De vrijwillige slavernij:
"Op dit
moment zou ik alleen willen begrijpen hoe het mogelijk is, en hoe het kan
gebeuren, dat zoveel mensen, zoveel dorpen, zoveel steden, zoveel volken soms
één tiran verdragen, die geen andere macht heeft dan die zij hem zelf geven,
die hen alleen kan schaden voor zover ze het zelf willen toestaan, die hun
niet het minste kwaad zou kunnen doen als ze het niet liever zouden verduren
dan hem weerstaan." (p. 10)
Met dit maar dat
het gevaarlijk is je te organiseren in een totalitaire staat. TOP
De oplossing: Mensen zouden zich niet vrijwillig moeten
onderwerpen aan machthebbers
"Toch is het
zelfs niet nodig om strijd te leveren met die ene tiran, en ook niet om zich
tegen hem te verzetten: hij wordt immers vanzelf verslagen als het land niet
langer toestemt in de eigen slavernij. Men hoeft hem niets af te nemen,
alleen maar hem niets meer te geven. Het is niet nodig dat het land zich
inspant om iets voor zichzelf te doen, behalve dat het zich nodig moet
inspannen om niets tegen zichzelf te doen. Hen zijn dus de mensen zelf die
het goed vinden, of liever teweeg brengen, dat ze worden opgepeuzeld: als ze
ophielden met dienen, waren ze vrij. Het is het volk zelf dat zich tot slaaf
maakt, dat zich de keel afsnijdt, dat staande voor de keus om onderworpen of
vrij te zijn, zijn vrijheden vaarwel zegt en het juk opneemt, toestemt in
zijn ongeluk, of eerder nog: het najaagt."(p. 14-15)
Zie de vorige
opmerking plus: Op het najagen staat gewoonlijk ook een beloning: wie de
machthebbers dient is veilig voor hen en wordt onderhouden door hen.
Conformisme is veilig en voordelig; individualisme gevaarlijk en gehaat. TOP
Een feit: Ieder volk brengt z'n eigen onderdrukkers voort uit
de eigen gelederen:
"Het enige
dat de tiran op jullie allemaal voor heeft, is de macht om jullie te gronde
te richten, die jullie hem zelf geven. Waar haalt hij al die ogen vandaan
waarmee hij jullie bespiedt, als jullie hem die zelf niet geven? Hoe komt hij
aan al die handen die jullie slaan, als hij ze niet van jullie neemt? Hoe
kreeg hij zoveel voeten, waarmee hij jullie steden plattrapt, als het niet
jullie eigen voeten zijn? Hoe anders heeft hij macht over jullie, dan door
jullie eigen leden? Hoe zou hij jullie durven vertrappen, wanneer jullie niet
met hem heulden? Wat zou hij kunnen doen wanneer jullie niet zelf de helers
waren van de dief die jullie besteelt, medeplichtigen van de moordenaar die
jullie berooft en verraders van jezelf?
Jullie zaaien je vruchten zodat hij ze kan vertrappen. Jullie
meubileren en vullen je huizen om spullen te verschaffen voor zijn roofzucht.
Jullie brengen je dochters groot zodat hij de kans heeft om zijn wellust te
bevredigen. Jullie voeden je kinderen op zodat - als het beste wat hij voor
hen zal doen - hij hen zijn oorlogen instuurt en hen naar de slachtbank
voert. (p. 17-18)
Anders gezegd:
Ieder volk brengt z'n eigen kaste van onderdrukkers voort, die zichzelf uit
vrije wil en uit op eigen voordeel tot uitvoerders van de staatsmacht laten
maken, en daarna de staat en zichzelf dienen. TOP
Waarom er zoveel slechte regeringen en slechte bestuurders zijn:
"En van al
deze vernederingen, die zelfs de beesten niet zouden kunnen velen of
verdragen, kunnen jullie jezelf bevrijden als je het probeert - niet door
enige daad van bevrijding, maar alleen door de wil om het te doen. Wees
vastbesloten om niet meer te dienen en jullie zijn vrij.
Ik wil niet eens dat jullie hem omstoten of hem doen
wankelen, maar alleen dat jullie hem niet meer steunen. Dan zullen jullie hem
als een grote kolos, beroofd van zijn voetstuk, door zijn eigen gewicht in
elkaar zien storten en in stukken zien breken."(p. 18)
De la Boetie zag
weinig of niets in revoluties en opstanden, en terecht. Het probleem is
echter dat de grote meerderheid van de mensen (1) niet groot genoeg is als
individu om zichzelf of anderen te leiden (2) niet intelligent of
geinformeerd genoeg is om de geldende ideologieen en leugens te doorzien (3)
voordeel heeft bij conformisme en nadeel bij verzet en (4) kennelijk geboren
volgelingen en geboren horde-dieren zijn, die makkelijk leiders verafgoden en
geloven om geen andere reden dan dat ze de leiding hebben. TOP
De meeste mensen zijn niet primair in vrijheid maar in comfort
geinteresseerd:
"Zonder
twijfel geven de doktoren de goede raad om de hand niet op een ongeneeslijke
wond te leggen. En ik doe misschien niet zo wijs om deze raad te geven aan
mensen die sinds lang alle begrip zijn kwijtgeraakt en die juist doordat ze
het kwaad niet meer voelen, afdoende bewijzen dat hun ziekte dodelijk is.
Laten we dus door te gissen zoeken of we te weten kunnen komen hoe die
hardnekkige wil om te dienen zo diep wortel heeft geschoten dat het nu lijkt
of de liefde voor de vrijheid iets onnatuurlijks is." (p. 18)
Zie mijn vorige
opmerking. De konklusie is dat de liefde voor de vrijheid voor de meerderheid
inderdaad iets niet natuurlijks gegeven is. TOP
Mensen zijn allemaal van dezelfde soort en allemaal individueel
verschillend:
"(..)de
natuur, de dienares van God en de bestuurster van de mensen, heeft ons
allemaal gelijk gemaakt, en naar het schijnt in dezelfde mal, zodat we aan
elkaar als maten, of liever nog als broers, kenbaar kunnen worden. En wanneer
bij het uitdelen van de giften die zij ons geeft, zij de een meer dan de
ander iets in zijn voordeel heeft gegeven - naar lichaam of naar geest - dan
heeft zij toch niet bedoeld ons in de wereld te zetten als op een slagveld.
En ze heeft de sterksten en schrandersten niet hierheen gestuurd om, als
gewapende rovers in een bos, de zwakkeren te plunderen." (p. 19)
NB: De la Boetie
spreekt terecht van een gelijk proces, niet van individuele gelijkheid of
gelijkwaardigheid. Vervolgens: Het lijkt er sterk op alsof de dommere
minderheid van de sterksten en schrandersten wel degelijk geneigd is hun
aangboren voordelen te gebruiken voor zichzelf. Alleen uitzonderlijke
individuen zijn groot genoeg om in meer dan zichzelf geinteresseerd te zijn,
kennelijk. TOP
Over monarchieën, dictaroriale staten en democratieën:
"Er bestaan
drie soorten tirannen (ik heb het over slechte vorsten): De eerste bezitten
het konkinkrijk door de keus van het volk, de tweede door wapengeweld, de
laatsten door erfopvolging.
Die het verwerven door wapengeweld gedragen zich zo dat men
goed weet dat zij - zoals dat heet - in bezet gebied zijn.
Die als koning worden geboren zijn gewoonlijk nauwelijks
beter (..)
De man aan wie het volk het oppergezag heeft gegeven, moest
- lijkt me - makkelijker zijn te verdragen. En hij zou dat naar mijn mening
ook zijn, was het niet dat vanaf de tijd dat hij zich boven anderen ziet
verheven, hij - gevleid door ik-weet-niet-wat dat men grandeur noemt -
besluit om van die positie geen stap te wijken. (...)
Om de waarheid te zeggen zie ik dus tussen de drie wel enig
verschil, maar voorkeur heb ik niet. Want al zijn de manieren om aan het
bewind te komen verschillend, de manier van regeren is vrijwel altijd
hetzelfde." (p. 22-23)
Vergelijk
in de vorige eeuw Lenin, Stalin, Hitler, Mao e.v.a. Lord Acton summing up the
lessons of history in 1895: "All power corrupts and absolute power
corrupts absolutely. All great men are bad." Overigens:
Overwegend hetzelfde geldt voor de lagere leiders, gewoonlijk ook almachtig
tot hun eventuele val, en bovendien gedekt en geholpen door talrijke
collegaas en ondergeschikten volgens de horden- en burocraten-wet
"Unsere Ehre heisst Treue!" - een typisch hondse totalitaire
moraal, en uitgesproken sado-masochistisch. En De la Boetie vergeet dat er
ook andere verschillen zijn, zoals in de geschreven wet en de publieke
ideologie: vergelijk de verschillen en overeenkomsten tussen fascisme en
socialisme. TOP
Waarom zovelen zichzelf zo vreugdevol tot dienaren van machthebbers maken
1:
"Maar voor
alle mensen geldt dat, zolang zij nog iets menselijks hebben, zij zich alleen
tot slaaf laten maken op één van deze twee manieren: zij worden gedwongen of
misleid." (p. 24)
De meerderheid
van de mensen heeft dus in deze zin weinig menselijks, en is "homini
lupus", waar het niet-mede-groepsleden betreft, zoals er ook per genie
minstens tienduizend hooligans ontspruiten aan nominaal menselijk zaad. Ergo,
anders en helderder gezegd: Het ontbreekt de grote meerderheid aan de
intellectuele vermogens en morele moed zichzelf te handhaven of zichzelf te
zijn, en de grote meerderheid verkiest dus confortabel conformisme en
hypocrisie boven zelfstandigheid en individualiteit. En de conformerende
meerderheid wordt niet alleen gedwongen of misleid: ze worden ook verleid,
gekocht, en bedreigd indien niet gehoorzaam. TOP
Waarom zovelen zichzelf zo vreugdevol tot dienaren van machthebbers maken 2:
"Het is
ongelooflijk zoals het volk, vanaf het moment dat het onderworpen is, opeens
vervalt in zo'n volledig diep vergeten van de vrijheid dat het onmogelijk
gewekt kan worden om die terug te nemen. Het dient zo gemakkelijk en gewillig
dat - als men het zag - men zou zeggen dat het niet zijn vrijheid heeft
verloren maar zijn slavernij heeft verdiend."(p. 25)
Het is
niet zo ongelooflijk gezien mijn opmerkingen: De meerderheid kan mogelijk
niet beter dan ze doet en wil zeker niet beter of anders. De meerderheid wil
geen vrijheid maar veiligheid, geen kennis maar genot, geen eerlijk delen
maar het grootste deel, geen individualiteit maar conformisme, geen
eerlijkheid maar hypocrisie, geen helderheid maar verduistering. En de
meerderheid weet van zichzelf niets bijzonders te zijn in enig menselijk
opzicht, en de minderheid van slimmeren en sterkeren alleen de baas te kunnen
door zelf dienaar te zijn van een slimmere of sterkere, en diens wil te doen
tegen beloning en bescherming. Mensen zijn pratende beesten, en worden
overwegend geregeerd door zoogdierlijke horden-aandriften, net als honden,
zij het niet allen in dezelfde mate. TOP
De verschillende talenten van de verschillende mensen en het goede:
"De zaden
van het goede, die de natuur in ons legt, zijn zo fijn en glippen zo
makkelijk weg dat zij niet het kleinste stootje van een tegengestelde
opvoeding verdragen. Zij moeten zorgvuldig onderhouden worden of zij
verbasteren, kwijnen weg tot niets." (p. 26)
Het lijkt me zeer
realistisch dat "de zaden van het goede" - intelligentie, moed,
kunstzinnig talent - niet in iedereen in gelijke mate aanwezig zijn; dat
mensen van andere dieren verschillen in een veel grotere individuele variantie;
dat maar weinigen met enig uitnemend talent worden geboren; en dat er ook
gevaarlijke menselijke monsters geboren worden, met meer talent voor kwaad -
geweld, uitbuiting, het de eigen belangen dienen met ieder dienstig middel -
dan de meesten, en bijpassend talent voor het veinzen van het goede: het
meeste kwaad wordt gedaan uit naam van het goede. TOP
Goede intelligente mensen zijn een kleine minderheid temidden van een
meerderheid van dommen en slechten 1:
"Altijd
worden er een paar beter dan de anderen geboren: die de druk van het juk
voelen en niet kunnen nalaten hetaf te schudden en nooit mak gemaakt kunnen
worden in onderworpenheid." (p. 31)
Ja, maar het is
altijd een minderheid, en ze lopen altijd en overal een groot risico om
individu - hun eigen meester - te zijn of zelfs maar te lijken. Niet alleen
de staatsdienaars zullen hen pogen te onderdrukken: de meerderheid verdrukt
en vervolgt met genot iedereen die duidelijk van de meerderheid afwijkt in
enig kenmerk - taal, ras, afkomst, rijkdom: noem een menselijke eigenschap en
je hebt een reden genoemd om door medemensen gediscrimineerd: vervolgd of
vermoord te worden. TOP
Goede intelligente mensen zijn een kleine minderheid temidden van een meerderheid
van dommen en slechten 2:
"Zij zijn
gewoonlijk mensen die een helder verstand en een vérziende geest hebben, en
die niet als de grote hoop alleen kijken naar wat vlakbij is.
Zij letten op de toekomst en het verleden, en brengen de
voorbij gegane dingen weer in herinnering om te oordelen over zaken en tijden
die komen, en om het bestaande aan te meten. Het zijn mensen die van nature
een goed hoofd bezitten, en die het nog gepolijst hebben door studie en
kennis." (p. 32)
Inderdaad - maar
merk op dat dit in de feitelijke praktijk hooguit 1 op de 10.000 is, helemaal
als je een enigermate bijzonder intellect of bijzondere moed vergt. Want ook
de doorsnee presenteert zich graag als begaafd en beschaafd, en kan dat
gewoonlijk probleemloos huichelen omdat de rest van de doorsnee graag
hetzelfde pretendeert en al evenmin begaafd of beschaafd is, en ook te blind
of te onwetend zijn de kleren of de leugens van de keizer te doorzien. TOP
Over vrije en onvrije mensen:
"Vrije
mensen wedijveren wie de beste is, ieder voor het algemeen welzijn en ieder
voor zichzelf: zij verwachten allemaal hun deel van het ongeluk of de
nederlaag of van de weldaad van de overwinning,
Maar tot slaaf gemaakte mensen verliezen behalve de moed om oorlog te voeren
ook de levendigheid voor alle andree dingen: zij worden gemeen en weekhartig
en zijn ongeschikt voor alle verheven zaken." (p. 34-35)
Zoals in het
Athene van Pericles wat het eerste betreft, en zoals vrijwel nooit sindsdien
of elders. En: Onvrije mensen zijn trots op hun vernedering, en zoeken ieder
voorwendsel ieder ander te vernederen tot hun eigen niveau. Onvrije, domme,
laffe mensen kunnen niet verdragen dat enig ander beter zou kunnen zijn dan
zij, en zijn derhalve fanate gelovers in universele gelijkheid of
gelijkwaardigheid, gemakkelijke vervolgers van afwijkenden, en ongenegen
anderen gelijke rechten te geven. In het klassieke Athene hadden alle burgers
gelijke rechten, en probeerden om strijd ergens de beste in te zijn, en werden
gewaardeerd indien zij daarin slaagden. TOP
De corrumperende invloed van brood, spelen en TV:
"Denk niet
dat er vogel bestaat die zich makkelijker op de lijmstok laat vangen, en ook
niet één vis die zich voor iets lekkerder aan de haak laat slaan, dan alle
meuten mensen die zich gretig tot slavernij laten paaien met het kleinste
beetje honing dat men hun om de mond smeert. (...)
Theaters, spelen, kluchten, opvoeringen, vreemde beesten, medailles,
schilderijen en andere verdovende middelen van dat soort waren bij de volken
in de oudheid het lokaas voor de slavernij, de prijs voor hun vrijheid, en
het gereedschap van de tirannie. Dit middel, deze praktijk, deze verlokkingen
gebruikten de oude tirannen om hun onderdanen onder het juk te laten
inslapen/ Dus de verdwaasde mensen vonden deze vormen van tijdverdrijf
schitterend: geamuseerd door ijdel plezier dat hun ogen streelde namen zij de
gewoonte aan te dienen, even onnozel - maar ongelukkiger - als kleine
kinderen die leren lezen door naar de glanzende plaatjes van geïllustreerde
boeken te kijken." (p. 37)
In de moderne
wereld is er TV: In Nederland vergooit de doorsnee daarmee 25 uur van hun
wekelijkse vrije tijd: meer dan drie volledige werkdagen per week. En het
grootste deel van waar ze hun menselijkheid aan vergooien is feitelijk
geweld, politieke propaganda of zogeheten "infotainment", en alles
waar ze hun geboorterecht tot zelfstandig denken aan vergooien is fantasie,
fictie, of clichees van anderen. In de 30 jaar dat ikzelf nu geen TV heb, heb
ik dus meer dan 30.000 uur zelfstandig kunnen lezen, schrijven en nadenken,
terwijl mijn landgenoten zich in zeer grote meerderheid geestelijk lieten
masseren en breinwassen door daartoe opgeleide publiekshoeren en
propagandapooiers. TOP
Over de domme -
en gevaarlijke - massamensen:
"Altijd is
het gepeupel zo geweest: voor het genot dat zij niet eerlijk kunnen krijgen,
staan zij zonder remmingen open, en voor het onrecht en de pijn die ze niet
oprecht kunnen verdragen zijn ze ongevoelig." (p. 38)
Ja. In de
Neerlandse dommocratie - geregeerd door hooligans en voetbalwaanzinnigen -
kan je voor het uitspreken van dit soort toch evident waarachtige beweringen
publiek gelyncht worden. En laten we wel wezen: Van iedere 10.000 mensen die
geboren zijn wordt hooguit 1 herinnerd in het volgende geslacht als in enig
opzicht bijzonder genoeg om te herinneren. De menselijke beschaving is
gebaseerd op ideeen van slechts een heel klein deel van de menselijke
individuen, en de grote meerderheid gebruikt alleen wat ze aantreft voor
zichzelf, en vindt weinig of niets van belang voor anderen of lateren. TOP
Over de machtsstructuur van dictators en staten:
"En al zal
men het niet zo gauw geloven: Toch is het waar: het zijn altijd maar vier of
vijf mensen die de tiran staande houden, vier of vijf man die het hele land
in horigheid houden. Altijd is het zo geweest dat vijf of zes mensen de
aandacht van de tiran hebben, die uit zichzelf naar hem zijn toegegaan of die
hij heeft laten komen om medeplichtig te zijn aan zijn wreedheid, de gabbers
bij zijn pleziertjes, de pooiers van zijn wellusten en de deelgenoten van de
buit van zijn plunderingen. (...)
Die zes hebben zeshonderd anderen onder zich die
meeprofiteren. En de zeshonderd zijn voor hen hetzelfde was de zes zijn voor
de tiran.
Deze zeshonderd hebben zesduizend anderen onder zich, die
ze in staatsdienst hebben verheven en aan wie het bestuur van provincies of
het beheer van de duiten hebben gegeven, opdat zij de handlangers van hun
hebzucht en wreedheid zijn(...)" (p.43)
Ik heb
"gierigheid" door "hebzucht" vervangen. Het beginsel waar
De la Boetie op doelt is dat menselijke macht altijd uitgeoefend wordt in een
hiërarchische pyramide-structuur, en dat de meerderheid der ondergeschikten
het smerige werk doet tegen een beloning. Deze hiërarchische
pyramide-structuur is de staat: een collectief van machthebbende bestuurders
en hun uitvoerders: burocraten, politie, soldaten. En er is nog iets wat De
la Boetie kennelijk minder duidelijk was (en de term bestond ook niet toen
hij schreef): Er is een grotere prevalentie sado-masochisten onder
staatsdienaars dan daarbuiten. Het zijn heel vaak lieden die floreren door
likken naar boven en trappen naar beneden, en daar een genot in scheppen, en
kennelijk een genetische dispositie voor hebben, naast hun domheid en
lafheid. TOP
Over de rol die intelligentie speelt in de samenleving:
"(..) ook gaat, zo gauw de koning zich al tiran
bekend maakt, al het kwade, al het uitvaagsel van het koninkrijk zich rond
hem verzamelen. Ik heb het niet over een bende dieven en deugnieten, die de
staat nauwelijks goed of kwaad kunnen doen, maar over degenen die men herkent
aan een brandende ambitie en een opvallende hebzucht. Zij steunen hem om een
deel van de buit te krijgen, en onder de tiran zijn zij zelf tirannen."
(p.43)
Zoals uiteengezet in mijn vorige opmerking. En NB:
Dit geldt iedere bestuursmacht - staat, gemeente, kerk, voetbalclub - al dan
niet geleid door een (would be) dictator. En het is handig en verduidelijkend
e.e.a. in termen van IQs te zien: De pakweg 80% met een IQ tot 115 wordt
geleid, en gewoonlijk belogen, bedrogen, onderdruk en uitgezogen door de
pakweg 15% met een IQ tussen de 115 en de 130. De enigen die het spel
enigermate rationeel kunnen doorzien zijn de zeldzame enkelingen met een IQ
boven de 130 - en het is niet gezegd dat dit overigens uitnemende mensen
zijn. Overigens: Een essentieel deel van het doorzien is het zien dat alle
publieke politieke en religieuse ideologie overwegend spel, hypocrisie, pose,
mode en voorwendsel is, and that, as men are, some can cheat almost all
nearly all of the time, and have done so through known history. TOP
Over de hypothese dat burofascisten en briljante individuen niet tot
dezelfde soort behoren:
"Het volk
beschuldigt voor het kwaad dat het lijdt liefst niet de tiran, maar degenen
die het besturen: van hen kennen het eigen volk en de andere naties de namen:
tot de boeren en de arbeiders toe ontcijfert iedereen om het hardst hun
ondeugden; ze stapelen duizenden beledigingen, duizenden gemeenheden,
duizenden scheldwoorden op hen. (..) En wanneer ze een enkele keer voor de
schijn hun een of andere eer bewijzen, zelfs dan vervloeken ze hen in hun
hart en houden hen met afschuw voor vreemdsoortiger dan de wilde
dieren." (p. 52)
Zoals mijn fraaie
term "buro-fascisme".
Overigens: Al die beschuldigingen van "het volk" hebben gewoonlijk
ofwel weinig uitgemaakt of alleen de volgende kaste onderdrukkers aan de
macht geholpen. TOP
Over het doen van het goede:
"Laten we
dus af en toe iets leren: laten we leren om goed te doen." (p. 53)
Dit zijn vrijwel
de laatste woorden van "De vrijwillige slavernij". Helaas:
"Video meliora proboque; deteriora sequor = ik zie de betere weg die ik
zou moeten volgen, maar volg de slechtere weg" (Juvenalis) is de gewone
menselijke gang, gewoonlijk uit gemakzucht, eigenbelang, domheid of
verblindheid. En: "If man had really
wanted a better society, they would have had it long ago" (Butler). En:
"Ach waren alle mensen wijs
En deden daarbij wel
Dan was de aard een paradijs
Nu is is zij vaak een hel" (Dirck Jansz Coster).
Kortom: De
menselijke slavernij, het menselijk conformisme, het dienen van valse leiders
en valse afgoden uit naam van hoge idealen in dienst van laag eigenbelang is
de menselijke norm.
Slechts weinigen
dragen het in zich om zich daar zelfstandig boven te verheffen, en van de weinigen
die het proberen komen de meesten in grote problemen: Het zijn van een
uitnemend menselijk individu tussen de menselijke doorsnee is
levensgevaarlijk. En daarom is een zogeheten democratie volgens "one man
one vote" eerder een dommocratie dan wat anders: Het minste dat nodig
is, naast een rechtsstaat, is een kiesrecht dat mensen stemmen geeft in
evenredigheid met hun opleiding.
The problem with De la Boétie is that he
attributes too much to the will to bondage. In fact, as his own text shows,
he should have distinguished between the main motives of the helpers of
dictators and the rest of the population: The former are corrupted by their
own greed and may be said to have an active will to bondage; the latter are
mostly moved by fear, conformism and lack of intelligence. TOP
