\ 

Nederlog

 

14 september 2009

 

Wat is (persoonlijke) beschaving?

 

Ik kwam om diverse redenen - aangeduid in Nederlog, bij implicatie, de laatste maanden, bijvoorbeeld - over de vraag in de titel te denken en geef er uit de losse pols een kort antwoord op, en wel in drieën:

1. Persoonlijke beschaving
2. Beschaafde schurken
3. Zijn er beschaafde Nederlanders?

1. Persoonlijke beschaving

Het woord "beschaving" is veelduidig, want het kan op individuen, groepen, naties, volkeren, periodes en meer slaan, en wordt gewoonlijk niet al te duidelijk gedefinieerd of gebruikt, en redelijk vaak bovendien in morele zin, dus lovend of lakend.

Dit alles wordt hier niet bedoeld, want het gaat me hier en nu vooral om een heldere beschrijving van de beschaving die een persoon kan hebben, pogen te verwerven, missen, niet om geven, of nauwelijks het bestaan van vermoeden.

Ik geef in deze sectie alleen een tamelijk heldere bepaling (uit de losse pols, maar toch - "en u moet maar denken: hij heeft ervoor gestudéérd" en zie trouwens ook mijn Echte wetenschap en Politieke teksten), en in de volgende twee secties een verklaring gevolgd door een toepassing.

Persoonlijke beschaving bestaat in kennis van wetenschap, geschiedenis, filosofie en kunst, inclusief de kennis van de klassieke teksten van de menselijke beschavings-geschiedenis op deze terreinen.

Het is in redelijk welbepaalde zin waar het klassieke gymnasium-b de fundamenten voor probeerde te leggen, dat ook verondersteld werd aangevuld te worden door een universitaire studie, en met eigen inzet en zelfstudie gedurende het leven, en praktisering van het geleerde, waar redelijk doenlijk.

Het doel ervan - de wens iets dergelijks mensen pogen bij te brengen op scholen en universiteiten - is dat het mensen met dergelijke beschaving in staat stelt om rationeel, redelijk en geïnformeerd te kunnen oordelen over tal van zaken die voor mens en samenleving belangrijk zijn.

Het verwerven ervan kost moeite en inzet - kennis van vreemde talen en wiskunde, kennis van veel fundamentele weetjes over veel terreinen - omdat de bronnen zo rijk zijn, een mensenleven zo kort, en het menselijk verstand zo beperkt is.

Laat ik iets opmerken over de termen van mijn omschrijving - met deze kwalificatie in alle gevallen dat ik minimaal doel op kennis zoals te verwerven op een gymnasium-beta of hbs-b tot ca. 1968, want sindsdien is het alleen verslechterd (*).

Met "wetenschap" bedoel ik vooral natuurwetenschap (natuurkunde, scheikunde, biologie e.d.), waarvan enige kennis, minstens op eertijds gymnasium-beta niveau, mij nodig lijkt voor goed fundamenteel menselijk begrip van de werkelijkheid, maar niet alleen, en wie werkelijk beschaafd is (in de bedoelde zin) is geen vakidioot en heeft veel interesses.

Met "geschiedenis" bedoel ik twee dingen: (1) een redelijk adekwate kennis van de geschiedenis van het eigen land en van de wereldgeschiedenis, inclusief de recente en (2) van klassieke geschiedsschrijvers, als Thucydides, Herodotus, Livius, Suetonius, Tacitus, Plutarchus, Machiavelli, Guiccardini, Gibbon, Burckhardt - eenvoudig omdat men de vermogens van "de mens" het best uit de menselijke geschiedenis kan aflezen (voorzover waarachtig weergegeven door waarachtig beschaafden).

Met "filosofie" bedoel ik vooral kennis van de geschiedenis van de filosofie, van de hoofdstromingen erin, en van zeer toepasbare zaken als logica en wetenschaps-filosofie.

Met "kunst" bedoel ik vooral kunstgeschiedenis, met enige kennis van aesthetische theorieën, maar ook in wijdere zin (zoals gesuggereerd door het Griekse techne), namelijk architectuur en industriële vormgeving, ook omdat deze zo aanwezig zijn in de alledaagse ervaring.

Met "kennis van de klassieke teksten" bedoel ik iets zeer wezenlijks, een sine qua non, en iets waartoe een (behoorlijk) gymnasium en een (echte) universiteit opleiden om zelfstandig te verwerven, maar niet aanbieden anders dan in de vorm van fundamenten en inleidingen.

Het beste voorbeeld van wat ik hier bedoel is de Everyman's Library (link naar een Nederlogstukje uit 2008, dat e.e.a. kort beschrijft) - waarbij ik op kan merken dat tegenwoordig (vrijwel) de hele lijst van boeken daarin wel ergens op het internet te vinden zal zijn, net zoals de lijst zelf.

2. Beschaafde schurken

Tot zoverre een korte omschrijving van persoonlijke beschaving, die de deugden heeft praktiseerbaar te zijn (geweest in Nederland, buiten privé-onderwijs, ooit) en aan te sluiten bij menselijke mogelijkheden die eeuwen lang in deze zin met termen als "persoonlijke beschaving" aangeduid werden:

De kennis en vaardigheden, en het daardoor geïmpliceerde oordeelsvermogen, waarvan de fundamenten ooit op gymnasia en (goede) universiteiten gelegd werden, en waarvan de idealen, althans in het Westen, voor een goed deel uit de Griekse oudheid stammen.

Dit is overigens ook mijn reden om vooral van gymnasia te spreken: Niet zozeer vanwege de kennis van Grieks en Latijn, maar vanwege kennis van de in die talen geschreven filosofie, kunst en geschiedenis (tegenwoordig voor een groot deel goed vertaald in de moderne talen).

De omschrijving die ik in de eerste sectie gaf kan op diverse gronden gekritiseerd worden - ideële bijvoorbeeld: zo zou men een en ander te ouderwets, te laag, te hoog of gewoon verkeerd gegrepen kunnen achten - maar ik beschouw het als een deugd dat ik spreek van wat werkelijk mogelijk is gebleken, althans voor een kleine beschaafde minderheid, gedurende diverse eeuwen (**), dat bovendien fraai is samen gebracht in - bijvoorbeeld - de Everyman's Library, en velen in vele generaties tot inspiratie en lering heeft gestrekt.

Maar er is één mogelijke misvatting van "persoonlijke beschaving": Ik bedoel dit niet in lovende of lakende zin, maar in beschrijvende zin, en het is ook heel wel mogelijk gebleken dat zeer welgeleerde personen zich moreel gesproken heel onbeschaafd te buiten gingen (in oorlogen, burgeroorlogen, inquisities, dictaturen, handel, you name it).

Er zijn dus beschaafde schurken geweest, en niet in gering getal (men leze bijvoorbeeld Buckhardt over de Renaissance, of Montefiore over Stalin en zijn entourage, trouwens ook in kontrast), maar desalniettemin (en dit is een belangrijk en enigszin paradoxaal punt): beschaafde schurken zijn - ceteris paribus - beter dan onbeschaafde schurken.

De reden is dat de eersten althans in beginsel, dus in termen van de kennis en vaardigheden die ze behoren te bezitten als persoonlijk beschaafden, tot rede kunnen worden gebracht, of althans met rationele en feitelijke argumenten tegemoet getreden kunnen worden.

En ook in dit verband, en met verwijzing naar Machiaveli, Burckhardt en Mandeville: Het is heel mogelijk dat de gebruikelijke bestuurlijke top, de bestuursélite, de machtsélite, in belangrijke instituties - staten, kerken, gemeenten, politieke partijen, vakbonden, grote bedrijven - een nogal grijze of gevlekte persoonlijke natuur hebben, in grote meerderheid althans, waarin egoïsme, eigenbelang, machtsmisbruik of corruptie maar al te gemakkelijk zijn (al zullen de élite-leden het zelf eerder publiek voorstellen en benoemen als exact hun tegendelen).

Zoals de Heidelberger Katechismus het had: De mens is "onbekwaam tot enig goed en geneigd tot alle kwaad", dat heel wel mogelijk zowel te pessimistisch is over allen als waarachtig over de doorsnee.

Hoe er dan toch een menselijke samenleving mogelijk is, waarin het heel wel mogelijk is langdurig vreedzaam te leven, vraagt u nu wellicht?

Doordat goede menselijke samenleving zo ingericht zijn dat géén individu of groep almacht over velen kan verwerven, door macht constitutioneel en wettelijk over vele individuen en groepen te verdelen, en ook doordat allen feitelijk belang hebben bij het handhaven van de burgerlijke vrede, het tegengaan van eigenrechting, diefstal en geweld, en het handhaven van althans die burgelijke vrijheden waar ze zelf profijt van hebben.

Het hoeven daarvoor dus geheel geen moreel uitnemende mensen te zijn: ze hebben alleen welbegrepen eigenbelang mee te wegen om zich gewoonlijk en gemiddeld aan de geldende wetten en gebruiken te houden, binnen de groepen waarin ze leven.

3. Zijn er beschaafde Nederlanders?

De vraag is terecht en het antwoord behoort duidelijk te zijn, voor wie met begrip tot hier meegelezen heeft:

Jawel, maar het betreft een kleine minderheid, en feitelijk bijna alleen van mensen van zestig of ouder, die nog vanzelfsprekend behoorlijk gymnasiaal en waarachtig universitair onderwijs genoten.

De jongeren zijn het niet meer, omdat sinds 1968 zowel de vooropleidingen als de hogescholen en universiteiten radikaal genivelleerd zijn, zodat iedereen gediplomeerd en afgestudeerd kon raken op een véél lager niveau dan hun ouders en grootouders, en wel zo makkelijk en financieel plezierig, want het gaf de grote meerderheid toch vanzelfsprekend toegang tot banen en functies waar ze formeel voor gekwalificeerd zijn, al zou hooguit 5% van de tegenwoordig formee gekwalificeerden een gymnasium of universiteit van voor 1968 doorgekomen zijn, hetzij bij gebrek aan talent, hetzij bij gebrek aan vooropleiding.

Er zijn hier en daar natuurlijk uitzonderingen, maar om persoonlijk beschaafd te raken op het niveau van degenen die in Nederland tussen 1850 en 1950 een gymnasium en een universiteit afmaakten, vergt althans enig niet al te gebruikelijk intellectueel talent, en een aanzienlijke eigen inzet.

En er zijn twee principiële problemen samenhangend met persoonlijke beschaving, en één morele les.

Het eerste principiële probleem met persoonlijke beschaving is tegenwoordig dat het iemand vanzelfsprekend tot moreel en intellectueel buitenbeentje maakt, zoals een vegetarische kleurenziende tussen kleurenblinde kannibalen: de grote meerderheid, al dan niet akademisch gediplomeerd (***), begrijpt eenvoudig niet waar het over gaat, waar een mens zich over opwindt, of op zou winden.

Dit behoort iemand met talent niet te weerhouden zich te bekwamen, maar men moet en kan niet langer verwachten dat in Neerland enig iemand geprezen of geëmployeerd zal worden vanwege zijn of haar beschaving of kennis (buiten banken dan: traders en commissarissen mogen op onbeperkte miljoenen blijven rekenen), en in feite is zoiets beledigend en bedreigend voor anderen, en vinden mensen vooral emplooy omdat ze aangetoond hebben veilige gemiddelde aangepaste collega's van soortgelijken te kunnen zijn, en gewoonlijk te doen wat de bovengestelden willen.

Het tweede principiële probleem met het tegenwoordige vrijwel algemene verval van iedere persoonlijke beschaving van enig niveau bij vrijwel iedereen onder de 60, is dat waar geen bekwame bestuurs-élite en waar geen  hoogopgeleide hoog gekwalificeerden zijn, en waar onbekwame persoonlijk onbeschaafde bestuurders en hoog opgeleiden de - geaccepteerde, toegejuichte, "anti-élitaire", "democratische", "gelijkwaardige" - norm is geworden, in besturen, scholen, en universiteiten, de beschaving zal vervallen, en aan het vervallen is.

De morele les, tenslotte, is deze:

Als Nederland de komende 10, 25 of 50 jaar tenonder gaat aan de gemiddelde eigen onvermogens, dan zal dat toch vooral door wijdverspreide eigen onwil onder zeer velen komen, als het niet toch niet eenvoudig echt een gebrek aan vermogen, karakter, wilskracht of intelligentie is:

Vrijwel niemand buiten Nederland, en vrijwel niemand in de hele menselijke geschiedenis, was in beginsel beter in staat om zichzelf te bekwamen - intellectueel, moreel, in kennis en kundes van allerlei aard - en had daar meer gelegenheid, geld en tijd voor, dan de Neerlandse generaties sinds 1945.

Vrijwel niemand maakte daar gebruik van, en dat deel dat er gebruik van maakte dankte dit gebruik gewoonlijk aan het gelukkig toeval nog een behoorlijk gymnasium of behoorlijke HBS en een behoorlijke universiteit te kunnen doorlopen, meestal dankzij goed opgeleide en althans enigszins bemiddelde ouders, en daar wat aan gehad te hebben, in termen van lering en inspiratie.

Uiteindelijk zal het verval van Nederland, dat de komende 10 jaar minstens, zeer waarschijnlijk zijn verdere beslag zal krijgen, vooral te danken zijn aan mijn generatie van verraders, geboren tussen 1945 en 1955, en in staat een universiteit af te lopen, die verkozen het onderwijs en de universiteiten te nivelleren totdat vrijwel iedereen af kon studeren als doctorandus of Master of Arts, en al doende de algehele beschaving nivelleerden, en dat overwegend opzettelijk, vanuit trots gekoesterde nivelleringsverlangens vermomd als gelijkwaardigheid-idealen, en uit eigen gebrek aan beschaving en karakter.

Ik kan er niets beters van maken, en schrijf erover omdat ik over dit gebrek aan beschaving iedere dag weer struikel, ook in de vorm van quasi hoogopgeleiden met echte functies bestemd voor echt hoogopgeleiden, bijvoorbeeld als formeel gekwalificeerde "artsen", feitelijk anno 1960 hooguit bekwaam geacht tot wijkzuster, en waarschijnlijk ook dat niet.

Wie er meer van wil weten raadplege mijn Spiegeloogstukken, inzonder Hoeren van de Rede en Mandarijntjes met een IQ van 118.

Helaas blijk ik een soort Cassandra, dus een profeet tegen wil en dank - want zelfs aan de universiteit verzette ik mij alleen publiek, in een groep, omdat ik daarvoor gevraagd werd, eigenlijk - in feitelijk gevolg - om gebruikt en verraden te worden.

En ik heb tegenwoordig te maken met titled ASSes, major and minor, die wijsgemaakt zijn dat zij, met hun geestelijk halfduister, zonder enige werkelijke persoonlijke beschaving, de gelijkwaardigen van Einstein of toch minstens Albert Schweitzer zouden zijn - met vanzelfsprekend recht op een beter inkomen dan de genoemden, want daarvoor zijn het immers Neerlanders.

Hoeveel schattige ijsbeertjes schelen 16 miljoen Neerlanders niet? En wat heb je aan een natie van egoistische, moreel vrijwel totaal ontremde, onwetende, en karakterloze uitvreters, ook al zijn ze dat niet uit vrije wil, maar uit ouderlijk voorbeeld, bekwaamd in de tachtiger jaren aan een ge-de-mo-kra-ti-seer-de universiteit of hogeschool, vrijwel alleen in dom gelul en valse poses, met gegarandeerde hoogste baantjes voor wie daar het best in was?

Terwijl op het moment meer dan 1 miljard mensen honger lijden? (****)


P.S. Het is ook niet voor niets, kan ik u vertellen, dat zowel Multatuli als Zinoviev bij gelegenheid van Gethsemane spreken - zegge persoonlijk lijden door de moed af te wijken te midden van een meerderheid van blinde, verblinde, onverschillige of kwaadwillige gewone mensen van hun tijd en omgeving.

En ik ben werkelijk heel weinig optimistisch over Neerland's kansen in de nabije toekomst, eenvoudig omdat het rationeel is een slechte oogst te verwachten van grond veertig jaar systematisch vervuild en verarmd door (politiek) milieu-afval, nivellering en debilisering.

Zelfs als men goed onderwijs zou willen geven (quod non: de meesten die zich hier tegenwoordig tegenaan bemoeien hebben niet de beschaving dit redelijk te kunnen beoordelen, als zijn het de beleidsmakers) dan is dat onmogelijk, behalve aan weinigen, bij zeldzame gelegenheid, omdat de competente en gekwalificeerde mensen er eenvoudig niet meer zijn om de meerderheid behoorlijk onderwijs te geven - men heeft het zelf niet gehad, en zag tot voor een jaar alleen maar aktieve redenen om dit ook zelfstandig na te laten te verwerven, en is sowieso voornamelijk beschaafd, zoals dat heet, door TV

(*) Om daar een realistisch beeld ervan te schetsen en er gelijk op te wijzen dat men dit, met voldoende tijd, gelegenheid en doorzettingsvermogen ook zelf kan verwerven c.q. zichzelf verstrekken: zeg 500 uur toeleggen op goede inleidende teksten (met goede wil en een goed verstand), dat toch niet meer dan ruim 3 maanden 40 uur per werkdag per week is.

Wie sinds 1968 ter school of ter universiteit ging heeft gewoonlijk geen goed onderwijs gehad, al vond dat ongetwijfeld bij gelegenheid nog wel eens plaats - maar sindsdien werd dit in Neerland 40 jaar tegengegaan vanwege anti-élitairisme, en is dan ook overwegend verdwenen - uitgestorven, weggesaneerd, ontslagen, gepensioneerd - van alle scholen en universiteiten.

(**) Als kenner van Engeland van de 18e en begin 19e eeuw kan ik u verzekeren dat dr. Johnson of William Hazlitt, net als de leden van Johnson's Club, de intelligentsia van de 20ste eeuw, om niet te spreken van de  Neerlandse vroom-hypocriete zogeheten "intelligentsia" in de 21ste, voor verbazend onintelligent gehouden zouden hebben, en niet of nauwelijks beschaafd, natuurlijk met enkele uitzonderingen, maar die zijn er altijd als de groep groot en a-select is, en die uitzonderingen bewijzen niets over de doorsnee, anders dan dat het veel beter kan, in beginsel.

(***) Wel te verstaan: In een studie van 3 jaar tot de graad van Master of Arts, die aangevangen wordt door een meerderheid die niet heeft leren rekenen of spellen, op hun 18e of 19e, na onderwezen te zijn sinds het 3e of 4e in Neerlandse scholen, alles verplicht bovendien, en voor het grootste deel gevuld is met bijbaantjes om maar in leven te kunnen blijven, bij gebrek aan behoorlijke studiefinanciering.

(****) Uitvreten in Schlaraffenland als het de norm is uit te vreten is nog tot dáár aan toe, maar o generatie van verraders van eindeloze pretenties over jullie vermogens en jullie integriteit:

Waarom hebben jullie jezelf niet ontwikkeld naar vermogen?! Zou het kunnen zijn dat ook dat vooral uit gehuichel bestond?

Maarten Maartensz

        home - index - top - mail