Hier volgt nog iets over geloofsafval, gedeeltelijk omdat ik het
er eerder over had deze maand, in verband
met Sinterklaas, met het communisme, en met verlichting; gedeeltelijk omdat het een
werkelijk interessant onderwerp is, want de mens is de ideologische
aap en iedereen boven de kinderleeftijd moet wel van
diverse geloven af zijn gevallen, is het niet in goden dan in mensen; en
gedeeltelijk omdat er in de NRC van heden twee pagina's inclusief
foto's te vinden zijn over "het Sidhadorp in Lelystad", dat gevuld is
met nog gelovige en ex-gelovige volgelingen van de recentelijk
overleden maharishi yogi, ook van Vlodrop, dat begint met de volgende
fraaie regels, die ook het een en ander zeggen, bij implicatie, over
Nederland in de afgelopen dekaden:
Op een dinsdag in november
schuifelt Herman Kolff (64) door de kamer van zijn nieuwbouwwoning aan
de rand van Sidhadorp in Lelystad. Pas geleden heeft hij een nieuwe
heup gekregen. De oude was versleten, als gevolg van jarenlang
transcedent mediteren, waarbij de beoefenaar met gekruiste benen door
de meditatiekoepel hupt.
Na de eerste vinding van dat hupsen -
dekaden geleden - werd het trouwens gepresenteerd als heuse levitatie,
maar dat is alleen in het voorbijgaan, en het was heus hupsen, no
more, no less, hoewel ongetwijfeld op transcedente wijs.
De rest van de eerste alinea luidt
trouwens als volgt, als u bijgekomen bent, en voor uw gemoedsrust:
"Ik had ook nooit van de ene dag op
de andere vegetariër moeten worden", zegt Kolff. Kalkgebrek tastte het
beschadigde gewricht verder aan. Inmiddels eet hij alweer jaren vlees.
Transcedent mediteren doet hij niet meer.
Erg goed lijkt het de heer Kolff
echter nog niet te gaan in Sidhadorp:
Kolff laat een grote steen zien.
"Die is vorige week door mijn ruit gegooid." Jongens uit de buurt,
denkt hij. Ze roepen "vuile homo" tegen hem. De buren hebben een
wietplantage in huis. 's Ochtends ziet hij verdachte busjes staan.
"Door meditatie zou de criminaliteit hier afnemen. Het is erger
geworden."
Maar hij is van het geloof af, dat
inderdaad behelste dat De Wereldvrede bereikt zou gaan worden door
transcedente meditatie, vanuit Vlodorp, Sidhadorp en dan de hele
wereld over. Niet gelukt - niet genoeg sidha's, naar u wellicht
begrijpt (sidha's = transcedente mediteerders met een voltooide cursus ter
waarde van slechts 15.000 euro).
Er zijn ook nog gelovigen in
Sidhadorp, leert het artikel:
Een van de trouwste volgelingen is
Bert Zijlstra (66), uit de Waalstraat. Om zijn nek hangt een
kralenketting.
(..)
TM ziet hij als de oplossing voor alle maatschappelijke problemen. "Bij
mensen die problemen veroorzaken zit een steekje los", zegt Zijlstra.
"Hun hersens zijn niet goed tot ontwikkeling gekomen. Je kunt uren
tegen ze aanpraten. Het helpt niet." Als ze aan TM zouden doen, zouden
hun hersens vanzelf tot ontwikkeling komen. "Dan veranderen ze in
verantwoordelijke mensen met normen en waarden."
En ikzelf
word bij gelegenheid ook blij van deze en dergelijke informatie,
zodat ik u - desgewenst - voor meer verwijs naar de NRC, opdat u uw
hersens maar veel goed mag doen.
Het is mij een raadsel hoe mensen een
dergelijk geloof kunnen verwerven en aldus verkondigen, maar ja: de mens is nu eenmaal de
ideologische aap, het rationaliserende
zoogdier, dat door overmaat aan hersens veel meer kan overzien en
begrijpen dan andere dieren, en door ondermaat van hersenen daar zo
vaak een
ideologische of religieuze
wanboel van maakt.
Hier gaat het me vooral om die
ondermaat, eenvoudig omdat het me wáár voorkomt, en dat - zéker in gelijkwaardig Nederland - niet zo graag
massaal erkend wordt, hoewel het toch fikse
mogelijkheden en ruimte voor excuus en zelfs goddelijke vergeving
biedt(*):
"En Jezus zei 'Vader
vergeef het hun, want ze weten niet wat ze doen.' ".
( Lukas XXIII, vers 34.)
Mensen
kunnen vaak namelijk vaak niet veel beter dan ze doen, iets wat
mij onder andere duidelijk werd via het zeer slechte CPN-taalgebruik
waar ik eerder over schreef, en waar zovelen van mijn generatie, hoewel ze daar
niet van kindsbeen in opgevoed waren, zoals Geniale Gijs,
Karel van het Reve, of ik, in de
zeventiger jaren toch stichting en lering aan ontleenden.
Ik zag als kind al dat de zeer vele
frases over "de krachten van de reactie", "het monopolie-kapitaal", "de
duistere krachten van het revanchisme" en zo zéér veel meer - een
partij-politiek relaas vanwege Het Partijbestuur kon bijna een pagina
van dergelijke kreten en navenante analyses vullen bij gelegenheid, in
het partijdagblad De Waarheid - die dan ook geheel zonder enige
werkelijke cognitieve inhoud waren, maar de
intellectuele bloem van mijn generatie had er jarenlang vrede mee, en bekeerde zich ertoe
tussen hun 18e en 25e, en maakten er carriére mee, en schreven het zelf bij gelegenheid, was het
niet uit overtuiging dan toch uit het geloof dat het goed was, want
volgens de partijlijn was, en dat zijzelf ook zo vreselijk overliepen
van goede bedoelingen.
En hier bedoel ik ook dit:
Ooit geloofden ze erin,
althans meer wel dan niet, ondanks een (toen nog) goede vooropleiding,
veel vrijheden, gemak en comfort, veel gelegenheid tot zelfstudie, een
universitaire studie, en meer - en ze hadden toen reeds de leeftijd des
onderscheids bereikt, en meenden gewoonlijk zelf heel wel te kunnen en
bijzonder "kritisch" te kunnen nadenken.
Het is dit wat het tragisch maakt, of
tragi-komisch als
ideologische verblinding niet de dood of geruďneerde kansen en levens
van zovelen betekende - en vandaar mijn Een
fundamenteel menselijk probleem, dat u als kerstoverdenking
kunt lezen, desgewenst, als u dat nog niet deed. (**)
Ikzelf weet namelijk geen betere
oplossing, en mij spijt dat ook.
P.S. Dit betekent niet
dat u niet rationeel zou hoeven redeneren of niet redelijk zou behoren
te handelen, naar vermogen, maar wel dat de bereidheid en het vermogen
daartoe, leert de wereldgeschiedenis - ik zeg het eufemistisch - menselijkerwijs
beperkt is. (De laatste link is bitter doch leerzaam, en ook al een
passende kerstoverdenking, voor wie dat wil.)
(*) Ik pleeg zelf
wel een nogal scherp onderscheid tussen
leiders en volgelingen te trekken, en beschouw de laatsten
gewoonlijk in ieder geval als de slachtoffers c.q. de gewillige
uitvoerders van de persoonlijke ambities van de eersten:
'I have somewhere heard or read
the frank confession of a Benedictine abbot: "My vow of poverty has
given me a hundred thousands crowns a year; my vow of obedience has
raised me to the rank of a sovereign prince." I forget the consequence
of his vow of chastity.'
(Gibbon, Decline and Fall of the Roman Empire, chapter XXXVIII,
note 57).
(**) Dit is
overigens een versie van
het stuk op mijn site dat het vaakst wordt neergeladen.
