Nederlog        

 

23 december 2008

Amsterdamse metrofraude: Politieke stelposten


Metrofraude-files

 

De onvolprezen NRC zet vandaag de serie voort die zij "Noord-Zuidlijn" noemen, die trouwens door Karel Berkhout en Esther Rosenberg is, die -anders dan ik - (nog) wel met Cohen en Herrema mogen spreken, dat ook deden en dat gesprek in de papieren NRC van heden - (nog) niet op de NRC-site toen ik keek - weergeven onder de titel

" 'Achteraf is het makkelijk praten over risico's' ".

Een en ander gaat vergezeld van een behoorlijk grote foto, die nogal mal oogt:

Links (voor de lezer) staat burgemeester Cohen, keurig in het maatpak, voor deze gelegenheid niet in zijn dagelijkse roze maar in zijn feestelijke gestreepte das, uiterlijk every inch an (upper) civil servant, ook met trouwhartige bruine ogen; rechts staat wethouder Herrema, ook in een pak, wel gestreept maar niet maat, met een rood overhemd, dasloos, maar wel weer met een prominent polshorloge van misschien wel 5 cm. doorsnee, en (minstens) wethouderlijk duur designer-merk, met kennelijk een héél dun baardje en een kale kop, en althans uiterlijk every inch a queer sort of bureaucratic Herren-type; en tussen hen in verkeert een bal van ca. 1 meter doorsnee, kennelijk een opblaasgeval, of anders een duur gemeentelijk gesubsidieerd kunstproject van Rietveld-gaand kunstzinnig kroost van PvdA-prominenten, met op die bal, als was het een wereldbol en toch weer niet, een ... plattegrond van Amsterdam, in keurige bolprojectie, alsof de wereld uit Amsterdam bestaat, en met de paren bestuurlijke handen van de beide Amsterdamse bovenmensen erbovenop waar Amsterdam-Noord ligt, en tevens wijzend naar een plaats aan de zuidelijke rand van Amsterdam, alles terwijl de burgemeester vriendelijk en licht dreigend, en de wethouder dreigend en licht vriendelijk glimlachen naar de camera en de lezer.

Mij deed het maar dan ook onmiddellijk aan Charley Chaplin in "The great dictator" denken, die zijn verbeelding van Hitler ook met een opgeblazen wereldbol deed dartelen, en ik snapte ook onmiddelijk dat beide heren op deze manier laten zien dat (1) die Noord-Zuidlijn dwars door c.q. onder heel Amsterdam gepland is, maar verder (2) op geen enkele manier staat aangegeven: Je ziet op die bol geen bouwputten, geen dikke zwarte lijn van het tracé door de hele stad waaromheen de winkelnerende stand al jaren zucht en steunt onder geluidsoverlast, klantentekort, en vraaguitval; en je ziet al helemaal geen Andreas-kruizen staan voor ingezakte straten, gescheurde huizen, lekkende damwanden, of zelfs maar nog te graven stations op 30 meter diepte onder "werelderfgoed", alles zonder de minste garantie dat dit kan zonder problemen, gevaren, instortingen, verzakkingen, misrekeningen, verschuivingen, of opstuwingen van het hart van Amsterdam zoals het geteste maaiveld deed, in kennelijk de enige empirische proef rondom het gehele project die er enigszins toe deed.

Maar terzake. Het interview met beide heren heeft als NRC-redactionele samenvatting erboven

Burgemeester Cohen en wethouder Herrema van Amsterdam dragen de verantwoordelijkheid voor de Noord-Zuidlijn. "Die moet er gewoon komen."

Dat laatste vindt de zo trouwhartig uit zijn bruine ogen kunnende kijken Cohen nog steeds, maar veel van de zaak weten doet hij niet, niet hier en nergens in de rest van het interview (zegt hij):

Kende u de financiële risico's bij het besluit om de metro aan te leggen?

Cohen: "Nee. Niet in deze mate. Ik herinner me dat ik de risico-opslag [4 procent van de begroting] niet erg hoog vond. Ik herinner me ook dat wethouder Geert Dales [destijds verantwoordelijk voor de lijn] tijdens de voorbereiding eens zei: "De kans is groot dat het misloopt met die aanbesteding." Dat vond ik ongelofelijk slecht voor de stad. Ik dacht dat tast onze positie aan.

Cohen bedoelt met het laatste: De positie van Amsterdam in de strijd van het bestaan, gevangen tussen de vaart der volkeren, en meent wellicht, maar zegt niet, dat zonder Noord-Zuidlijn Amsterdam ten dode opgeschreven is. (En wat mèt moet nog blijken.)

Overigens is zijn antwoord interessant: "Nee", hij kende de financiële risico's niet, al is hij burgemeester, maar - hij is ook advocaat - althans, met name dus reeds, "Niet in deze mate".

Feitelijk zegt hij dus niets, ook al omdat hij hieronder zal argumenteren dat - heel verbazingwekkend - zaken er achteraf (schrik niet!) ànders plegen uit te zien dan vooraf, iets waarvoor je (minstens) eerst burgemeester van Amsterdam moet worden, om dat zo'n 8 jaar te laat, alweer minstens, uit te mogen vinden.

Dat van die "4 procent" is ook gek, temeer daar het grootste deel van de feitelijke papieren begroting kennelijk uit "stelposten" bestond, zodat de stellers van de stelposten, waaronder de burgemeester als hij ook maar enigszins zijn werk naar behoren deed, moesten weten dat die "4 procent" ook al alleen "stelpost" waren, en niets met waarheid, eerlijkheid of zinnigheid van doen hadden.

Maar reeds in de volgende zin weet de "echter Mensch" Cohen de zaak af te schuiven naar Geert Dales, immers ook geen partijgenoot, en naar een volkomen irrelevante mededeling, want de gronden voor Dales bewering worden de lezer onthouden door Cohen. Het laat zich echter heel redelijk vermoeden en gissen dat Dales daar direct achter zei, al in 2000 of 2002:

"Tenzij we natuurlijk de aanbesteding uit stelposten laten bestaan, want daar stinkt de gemeenteraad ongetwijfeld zo in."

De volgende vraag (en ik sla hier en verder behoorlijk wat over dat u desgewenst zelf op de NRC-site kunt nalezen, zodra het erop staat) is geheel terecht

De lijn is zo belangrijk dat u zei: we nemen de risico's op de koop toe?

"Kijk, dat is dus allemaal de benefit of hindsight [wijsheid achteraf] hè? Het is heel moeilijk om je achteraf te bedenken hoe het had moeten zijn. Dat het een risicovol project was hebben we altijd geweten.

Mr.dr. Marius Job Cohen is gestudeerd en gepromoveerd in de advocaterij, en zoals u wellicht weet bestáán advocaten - althans van zijn niveau en distinctie - vooral om wit zwart te lullen, of precies even goed omgekeerd als ze daarvoor even goed betaald krijgen. Fikse volumes aan persoonlijke glibberigheid kun je hem dus niet redelijkerwijs ontzeggen, en "de benefit of hindsight" is een waarachtige advocaten-vondst (maar is wel eerder vertoond: Met "de benefit of hindsight" was ook - bijvoorbeeld - Eichmann verzetsheld geweest, toch wel, met "hindsight" - en daarvóór was hij zich, immers ook al geen "hindsight" bezittende, als was hij burgemeester, van geen kwaad bewust).

Het geval wil echter alleen dat rechters en rechtbanken op basis van de benefit of hindsight" rechtspreken, en het vaak geheel niet zo "heel moeilijk" vinden "om je achteraf te bedenken hoe het had moeten zijn", en zeker niet met gigantische bouwprojecten onder werelderfgoed, met aanbestedingen, met stelposten, en met informatie-verstrekking aan de gemeenteraad en de rijksoverheid daarover.

En juist omdat het om "een risicovol project" ging, en de heren dat heel goed wisten, hadden ze eerlijke aanbestedingen moeten doen, niet gebaseerd op willekeurige stelposten over om het even wat; en met eerlijke informatie-verstrekking aan de gemeenteraad in plaats van vage leugens over "het kan, het kan" en verheimelijking van relevante gegevens, zoals rijzende maaivelden, en vervalsingen van begrotingen.

Meen ik, maar natuurlijk meent Job Cohen, die daarvoor dan ook "echter Mensch" is, dat héél anders:

Wist u dat zo veel kosten zijn verwerkt in stelposten?

"Nee, dat wist ik niet. Ik heb me er op dat niveau niet mee bezig gehouden."

Ik raad u aan dit interview uit te knippen of anderszins op te slaan, voor het geval de belastingdienst uw stelposten ontdekt - "Ik heb me er op dat niveau niet mee bezig gehouden." ("Makkelijker kan ik het niet maken.")

Overigens:

Het was de plicht van burgemeester Cohen dat te weten. En het was zijn plicht zich "op dat niveau" met de zaak bezig te houden.

Maar ja .... ik schreef al eerder hoe het feitelijk ligt met burgemeesterlijke, wethouderlijke en ambtelijke plichten in Amsterdam.

Hoe het zij, Job Cohen blijft er geheel ánders over denken dan ik, zoals u wellicht niet verbaast:

Had u het moeten weten?

Hij aarzelt. "Nee, dat geloof ik niet. Nee."

Zoals u zag aarzelde ik niet met te zeggen dat hij het moest weten, verplicht was te weten, kon weten - en feitelijk ongetwijfeld ook wist, maar ik kan logisch redeneren, en Cohen heeft het daar bij gelegenheid moeilijk mee. Kijk maar:

Had de gemeenteraad dit moeten weten?

"Dat vind ik moeilijk te beoordelen. Dan kom je al snel bij wethouder Herrema terecht. De stelposten waren volgens mij bedoeld om de kosten in de hand te houden."

Herrema: "De Noord-Zuidlijn is een risicovol project. De aannemers wilden niet voor alles tekenen. Wij spraken af zaken die technisch ingewikkeld waren en waarvoor we geen berekening konden maken, te verwerken in stelposten.

Een stelpost is toch geen middel om kosten in de hand te houden?

Herrema: "De gemeente trok dat risico naar zich toe, ja."

Wat Cohen's antwoord betreft: Als hij het, volgens zichzelf, niet had hoeven weten, van al die stelposten, feitelijk valse begrotingen, verkeerd aflopende experimenten, en niet onderzochte risico's, dan had de gemeenteraad het al helemaal niet hoeven weten.

Maar ja: "Dan kom je al snel bij wethouder Herrema terecht", want afschuiven is een afstudeervak in de advocatuur, terwijl de formulering van Cohen verdient klassiek te worden:

"De stelposten waren volgens mij bedoeld om de kosten in de hand te houden."

Kortom: Je onderschat, vervalst, misrepresenteert of berekent gewoon niet wat je aanneemt dat de gemeenteraad niet passeert; dat noem je dan allemaal "stelpost"; en als dat uitkomt, na zes tot acht jaar wanbeleid,  dan zeg je ijskoud advocaterig dat dit diende "om de kosten in de hand te houden".

Dat is heel advocaterig-slim, want het is waar op slechts één enkel woordje na, dat ik maar invul voor uw en Job's denkgemak, in socialisties rood:

"De stelposten waren volgens mij bedoeld om de schijnbare kosten in de hand te houden."

Ik sla het een en ander over, en kom bij iets gemeentelijk heldhaftigs en vastberadens, dat de snelheid waarmee er daar gewerkt wordt illustreert:

Deze zomer - "gelukig voor de verzakkingen op de Vijzelgracht" - kocht de gemeente het risico op lekkage af bij alle drie de binnenstadstations. Herrema: "Dat ging natuurlijk ook met horten en stoten. Een paar keer hebben we Job erbij gehaald." Maar het is gelukt en dat heeft rust in de bouwput gebracht.

Of de Vijzelgrachtbewoners daarmee verzekerd zijn is volstrekt onduidelijk, en kennelijk was het tot de zomer zo dat iedereen wiens huis inzakte rond het tracé van de Noord-Zuidlijn te horen kreeg of zou krijgen:

"Pech gehad! Stelposten, weet u! Wonen in Amsterdam hééft het, natuurlijk, maar ja - uw huis is uw risico, en geheel niet het onze. Zo zijn onze stelposten namelijk geregeld. De gemeenteraad heeft al lang geleden ingestemd, immers!"

U ziet ook dat Herrema heel wel de bal der verantwoordelijkheid weet terug te kaatsen, en afsluit met een typisch PvdA-non-sequitur, alsof enig niet-bouwer hevig geïnteresseerd zou zijn in "rust in de bouwput".

Maar ja, u weet nu, mocht u langs het metro-tracé wonen, dat de mannen in de bouwput in alle rust damwanden kunnen laten doorlekken, want de gemeente heeft nu stelposten ingevoerd waaruit blijkt dat die mannen de schade niet hoeven betalen maar de gemeente (àls daar dan geld voor zou zijn, wat met de vele extra-kosten vanwege eerdere stelposten wat onwaarschijnlijk is).

De journalisten stellen alweer een verstandige vraag:

Hadden de risico's destijds niet beter meteen in de begroting meegenomen kunnen worden?

Cohen: "Dat is dan weer die benefit of hindsight: 'stel nu dat er toen zo over werd gedacht.' Maar ja, zo werd er toen niet over gedacht."

Ziet u? Met benefit of hindsight komt u óveral uit:

Stel nu dat burgemeester Job Cohen en wethouder Dales indertijd integer geweest waren, indertijd de waarheid hadden gesproken; indertijd een lijst met alle stelposten en alle gestelde bedragen aan de gemeenteraad hadden verschaft; indertijd gezegd hadden hoe belachelijk weinig ze hadden laten onderzoeken; en hoe bedroevend het weinig onderzoek dat ze deden afliep ....

... "Maar ja, zo werd er toen niet over gedacht."

 Zaak afgedaan: Stelpost!

En weet u hoe het écht zat? Wethouder Herrema legt het uit, in vervolg op Cohen:

Herrema: "Het optimisme en de wens om dit te doen waren groot. Dat verklaart dat er niet alle aandacht is geweest voor de dingen die we nu wel zien."

Ziet u? Ze bedoelden het zo vreselijk goed (net als de inquisitie en de KGB) en "Dat verklaart dat" er "alle aandacht is geweest" aan het opvoeren van onvermelde stelposten zodat de gemeenteraaad "niet alle aandacht" kon geven aan de werkelijke risico's en de werkelijke kosten, die de burgemeesters en wethouders indertijd héél wel wisten, tenzij ze volkomen en misdadig incompetent waren - wat ze natuurlijk niet zijn, in Amsterdam, zoals u allicht begrijpt.

Ik sla weer wat verder en arriveer bij weer een Cohense diepzinnigheid van grote advocaterigheid:

Wat wist u in 2002 van de technische risico's?

Cohen: "Ik wist dat er bij dit project een aantal dingen gebeurt dat in een dergelijke omgeving nooit eerder is gebeurd."

Ik hoop dat u de zelftevreden glimlach en trouwhartig echt menschliche burgemeesterlijke blik er zelf bij kunt denken: "Loze beweringen zeggen niets - en spreek me eens tegen als je durft!".

Opnieuw vragen de journalisten terecht door:

Wat is u verteld over mogelijke verzakkingen?

"Het is een uiterst ingewikkeld project."

U ziet: méér burgemeesterlijke benefit of hindsight c.q. een wijdopen gegooide open deur - direct gevolgd door het zéér relevante beroep op autoriteiten, waarvan de mr.dr. in het recht vast al minstens 45 jaar weet dat het een drogreden is en dat hij overigens zowel de kwestie geheel verplaatst als niet beantwoordt:

"Ik vond het wel aardig om te constateren dat Johan Bosch, technisch directeur van het project, hoogleraar werd in Delft. Dat liet zien hoe hoogwaardig het project was. In die zin heb ik me ook altijd gerealiseerd dat het knap ingewikkeld is."

U begrijpt ondertussen dat ik begrijp dat àls dit ooit voor een behoorlijke rechtbank komt mr.dr. Job de rol van Manuel uit Fawlty Towers zal spelen - "I am from Barcelona! I know NOTHING!!" - en mr.dr. Geert de rol van Stan Laurel - "I am stoopid. I remember NOTHING!!", maar ondertussen zou ik zeggen dat

"Ik vond het wel aardig om te constateren dat Paul Scheffer, de meesterleering van de meesterdenker Althusser, hoogleraar werd in Amsterdam. Dat liet zien hoe corrupt die universiteit en de PvdA was. In die zin heb ik me ook altijd gerealiseerd dat er knap vals gespeeld is."

En dan is daar nog in dit verband de ook al zo scherpzinnige en eerlijke Herrema:

Herrema merkt op dat iedereen problemen verwachtte bij de ingewikkeldste technieken op het Centraal Station en dat het daar goed gaat. Iets relatiefs eenvoudigs als een diepwand maken gaat mis. Niet eens op een plek waar je het zou verwachten. Wat zeggen proeven dan nog?

Nietwaar? Waarvoor waren die proeven - die nauwelijks gedaan werden - dan ook nodig, nietwaar? Toch alleen maar om de gemeenteraad te bedriegen, is het niet?

En daarbij: Er waren recentelijk maar slechts drie verzakkingen rondom het Centraal Station, en één ingescheurd pittoresk Noord-Zuidhollands koffiehuis er vlak voor, dus u begrijpt dat wethouder Herrema heel eerlijk zegt en vindt

"dat het daar goed gaat".

En dan die diepwanden! Ze horen kennelijk langs het hele Noord-Zuidtracé, en juist zoiets

"relatiefs eenvoudigs als een diepwand maken gaat mis".

Waarbij nog komt dat, ondanks de zeer zeldzame proeven met die dingen, en het kennelijk vrijwel totale gebrek aan feitelijke empirische kennis over boren in de bodem van Amsterdam met nieuwe technieken die nog nooit in dergelijke prut en modder, of onder wereldergoed, hebben plaatsgevonden

"Wat zeggen proeven dan nog?"

BOREN moeten "we":

Burgemeester Cohen en wethouder Herrema van Amsterdam dragen de verantwoordelijkheid voor de Noord-Zuidlijn. "Die moet er gewoon komen."

Alweer stellen de journalisten een relevante vraag waar "wet"houder Herrema zich uit probeert te draaien:

Amsterdam heeft in 2000 een eenmalige subsidie van het Rijk gekregen en moet daarbij de overschrijdingen zelf betalen. Zou de stad dat nu nog doen?

Herrema: "Toen was nog niet bekend dat andere risico's ook bij de gemeente zouden komen. De risico's die de gemeente overnam van de aannemers. En de aanbesteding van zestien contracten, wat redelijk veel is voor zo'n klein stukkie."

Een creatief leugenaar, deze "wet"houder", en ik vul maar weer rood aan wat hij creatief boekhoudend en al stelpostende verzwijgt:

"Toen was nog niet bekend, buiten het college van burgemeester en wethouders, dat andere risico's ook bij de gemeente zouden komen."

Want die wisten dat heel wel, net als trouwens "het projectbureau", want daarom werden immers die stelposten ingevoerd:

"De risico's die de gemeente overnam van de aannemers, en verzweeg - verheimelijkte, vervalste - voor de gemeenteraad, de pers, en alle Amsterdammers.

Omdat ook al geldt:

"En de aanbesteding van zestien contracten, wat redelijk veel is voor zo'n klein stukkie, en immers opzettelijk door B&W gedaan werd om de werkelijke kosten en risico's te verdoezelen achter stelposten, waar de inwoners van Amsterdam dan voor opdraaien als het te laat is"

Maar ja, er zijn nu duidelijk financiële problemen - en dan is de komende economische crisis nog niet meegewogen (of nu al besloten dat de  bijstandstrekkers binnenkort niet meer hoeven eten in Amsterdam, omdat de metro immers afbetaald moet worden):

Wilt u dat het Rijk de gemeente Amsterdam gaat bijspringen?

Herrema: "Het is een project dat niet alleen voor Amsterdam van belang is. Daarom vind ik het redelijk om daarover te praten. Dat zal niet zijn: we geven een cheque en dat is het dan."

Ik vrees dat het Cohen en Herrema al een flinke tijd duidelijk is dat ze zonder extra-financieën van het rijk de problemen met en rond de Noord-Zuidlijn niet kunnen oplossen - maar ja: ze weten ongetwijfeld zelf ook wat voor een puinhoop ze er al van gemaakt hebben, dus rekenen niet erg op 's rijks welwillendheid in deze, zolang zij er zitten bijvoorbeeld.

En natuurlijk is daar ook onze enige echte "echter Mensch" in Amsterdam, die de uitweg al voor zich ziet:

Cohen: "Dit is niet het enige project dat een stuk duurder wordt. Bij dit soort infrastructurele projecten komt dit vaker voor."

Daarom immers zit Ad Bos kou te lijden in een kampeerbusje met zijn vrouw, omdat "Bij dit soort infrastructurele projecten komt dit vaker voor."

Tóch zou ikzelf, slecht van vertrouwen en traag van geest als ik pleeg te zijn, willen argumenteren dat de Nederlandse bouwfraude fraude van aannemers + een stel gemeenteambtenaren was, terwijl de Amsterdamse metrofraude fraude van B&W + een stel gemeenteambtenaren was en is, maar het is wel geheel (advocaterig) wáár dat het de gewone burgers met dergelijke bestuurders vééééél geld gekost heeft en zal kosten.

Tenslotte hebben we de wijze Herrema weer in dit verband:

Herrema: "Er zit iets in de politiek dat leidt tot dit soort uitkomsten."

Mag ik, heel bescheiden, maar toch, tussenwerpen dat dit al lang bekend is, zelfs bij groter denkers dan Herrema:

"All power corrupts, and absolute power corrupts absolutely."
   (Lord Acton)

En B&W had zich nu juist zo lekker oncontroleerbaar gemaakt middels "stelposten"!

Maar de wethouder heeft een oplossing paraat:

We zouden de kennis en kwaliteit daarom veel beter moeten bundelen, in een kenniscentrum voor dit soort enorme projecten. Dan kun je bijvoorbeeld een nieuw soort contract ontwikkelen. Ieder doet nu toch zijn eigen ding."

Tsjeemig! Dat is een idee waar burgemeester Cohen, wethouder Dales, en wethouder Stadig, om van wethouders Gehrels, Vos, en Van Poelgeest niet te spreken, gezamenlijk nog niet zijn opgekomen! In geen acht jaar Cohen's bestuur!

Merk trouwens op dat wat in de ene context voor Herrema "zo'n klein stukkie" is net even later in een andere context "enorme projecten" betreft, en dat de slimmerd alweer een nieuwe vorm van stelposten ("een nieuw soort contract") voorziet - maar goed ...

... u begrijpt dat ik er nog steeds vast op vertrouw dat burgemeester Cohen, wethouder Dales, wethouder Herrema, en al wie verder burgemeesterde en wethouderde de afgelopen acht jaar de zaak gewoon geflest hebben met stelposten, en er nu vast op rekenen dat zij daar, zoals sinds 1672 in Nederland gebruikelijk is voor hoge bestuurders, straffeloos mee weg komen.

Sterker nog: Ik vertrouw er ook nog steeds vast op dat ze daar gelijk in zullen hebben, want ik weet van geen enkele behoorlijke rechtmatige vervolging van enige Nederlandse bestuurlijke evidente oplichter of incompetent - en de enige rechtmatige vervolging van een Nederlandse bestuurlijke evidente oplichter of incompetent waar ik weet van heb bij mijn leven, mondde uit in ... een beloning van minstens één en waarschijnlijk meer miljoenen voor de burgemeesterlijke oplichter in kwestie.

U moet maar denken: Dát is nou ons heerlijke poldermodel! U betaalt de belastingen, de overschrijdingen, de vervalsingen, de fouten, en de oplichterijen, en de bestuurlijke verantwoordelijken krijgen een pensioen van honderdduizenden, en een vertrekbonus of vergoeding van miljoenen vanwege hun bewezen corruptie die miljoenen kost.

En Amsterdam hééft 't - "I amsterdamn", zoals Cohen graag mag zeggen.

-Metrofraude-


P.S. Eerdere stukjes in Amsterdams metrofraude-verband:

Maarten Maartensz

        home - index - top - mail