De
onvolprezen NRC zet vandaag de
serie voort die zij "Noord-Zuidlijn" noemen, die trouwens
door Karel Berkhout en Esther Rosenberg is, die -anders dan ik - (nog) wel
met Cohen en Herrema mogen spreken, dat ook deden en dat gesprek in de
papieren NRC van heden - (nog) niet op de NRC-site toen ik keek -
weergeven onder de titel
" 'Achteraf is het makkelijk
praten over risico's' ".
Een en ander gaat vergezeld van een
behoorlijk grote foto, die nogal mal oogt:
Links (voor de lezer) staat
burgemeester Cohen, keurig in het maatpak, voor deze gelegenheid niet
in zijn dagelijkse roze maar in zijn feestelijke gestreepte das,
uiterlijk every inch an (upper) civil servant, ook met
trouwhartige bruine ogen; rechts staat wethouder Herrema, ook
in een pak, wel gestreept maar niet maat, met een rood overhemd,
dasloos, maar wel weer met een prominent polshorloge van misschien wel
5 cm. doorsnee, en (minstens) wethouderlijk duur designer-merk, met
kennelijk een héél dun baardje en een kale kop, en althans uiterlijk every
inch a queer sort of bureaucratic Herren-type; en tussen hen in
verkeert een bal van ca. 1 meter doorsnee, kennelijk een
opblaasgeval, of anders een duur gemeentelijk gesubsidieerd
kunstproject van Rietveld-gaand kunstzinnig kroost van
PvdA-prominenten, met op die bal, als was het een wereldbol en toch
weer niet, een ... plattegrond van Amsterdam, in keurige
bolprojectie, alsof de wereld uit Amsterdam bestaat, en met de
paren bestuurlijke handen van de beide Amsterdamse bovenmensen
erbovenop waar Amsterdam-Noord ligt, en tevens wijzend naar een plaats
aan de zuidelijke rand van Amsterdam, alles terwijl de burgemeester
vriendelijk en licht dreigend, en de wethouder dreigend en licht
vriendelijk glimlachen naar de camera en de lezer.
Mij deed het maar dan ook
onmiddellijk aan Charley Chaplin
in "The great dictator" denken, die zijn verbeelding van Hitler
ook met een opgeblazen wereldbol deed dartelen, en ik snapte ook
onmiddelijk dat beide heren op deze manier laten zien dat (1) die
Noord-Zuidlijn dwars door c.q.
onder heel Amsterdam gepland is,
maar verder (2) op geen enkele manier staat aangegeven: Je ziet op die
bol geen bouwputten, geen dikke zwarte lijn van het
tracé door de hele stad waaromheen de winkelnerende stand al jaren
zucht en steunt onder geluidsoverlast, klantentekort, en vraaguitval;
en je ziet al helemaal geen Andreas-kruizen staan voor
ingezakte straten, gescheurde huizen, lekkende damwanden, of zelfs maar
nog te graven stations op 30 meter diepte onder "werelderfgoed", alles zonder
de minste garantie dat dit kan zonder problemen, gevaren, instortingen,
verzakkingen, misrekeningen, verschuivingen, of opstuwingen van het hart van
Amsterdam zoals het geteste maaiveld deed, in kennelijk de enige
empirische proef rondom het gehele project die er enigszins toe deed.
Maar terzake. Het interview met beide
heren heeft als NRC-redactionele samenvatting erboven
Burgemeester Cohen en wethouder
Herrema van Amsterdam dragen de verantwoordelijkheid voor de
Noord-Zuidlijn. "Die moet er gewoon komen."
Dat laatste vindt de zo trouwhartig
uit zijn bruine ogen kunnende kijken Cohen nog steeds, maar
veel van de zaak weten doet hij niet,
niet hier en nergens in de rest van het interview (zegt hij):
Kende u de financiële risico's
bij het besluit om de metro aan te leggen?
Cohen: "Nee. Niet in deze mate. Ik
herinner me dat ik de risico-opslag [4 procent van de begroting] niet
erg hoog vond. Ik herinner me ook dat wethouder Geert Dales [destijds
verantwoordelijk voor de lijn] tijdens de voorbereiding eens zei: "De
kans is groot dat het misloopt met die aanbesteding." Dat vond ik
ongelofelijk slecht voor de stad. Ik dacht dat tast onze positie aan.
Cohen bedoelt met het laatste: De
positie van Amsterdam in de strijd van het bestaan, gevangen tussen de
vaart der volkeren, en meent wellicht, maar zegt niet, dat
zonder Noord-Zuidlijn Amsterdam ten dode opgeschreven is. (En wat mèt
moet nog blijken.)
Overigens is zijn antwoord
interessant: "Nee", hij kende
de financiële risico's niet, al is hij burgemeester, maar - hij is ook
advocaat - althans, met name dus reeds, "Niet
in deze mate".
Feitelijk zegt hij dus niets, ook al omdat hij hieronder zal
argumenteren dat - heel verbazingwekkend - zaken er achteraf (schrik
niet!) ànders plegen uit te zien dan vooraf, iets waarvoor je
(minstens) eerst burgemeester van Amsterdam moet worden, om dat zo'n 8
jaar te laat, alweer minstens, uit te mogen vinden.
Dat van die "4 procent" is ook gek,
temeer daar het grootste deel
van de feitelijke papieren begroting kennelijk uit "stelposten" bestond,
zodat de stellers van de stelposten, waaronder de
burgemeester als hij ook maar enigszins zijn werk naar
behoren deed, moesten weten dat die "4 procent" ook al alleen "stelpost" waren, en niets met waarheid,
eerlijkheid of zinnigheid van doen hadden.
Maar reeds in de volgende zin weet de
"echter Mensch" Cohen de zaak af te schuiven naar Geert Dales,
immers ook geen partijgenoot, en naar een volkomen irrelevante
mededeling, want de gronden voor Dales bewering worden de lezer
onthouden door Cohen. Het laat zich echter heel redelijk vermoeden en
gissen dat Dales daar direct achter zei, al in 2000 of 2002:
"Tenzij we natuurlijk de
aanbesteding uit stelposten laten
bestaan, want daar stinkt de gemeenteraad ongetwijfeld zo in."
De volgende vraag (en ik sla hier en
verder behoorlijk wat over dat u desgewenst zelf op de NRC-site kunt nalezen, zodra het
erop staat) is geheel terecht
De lijn is zo belangrijk dat u
zei: we nemen de risico's op de koop toe?
"Kijk, dat is dus allemaal de benefit
of hindsight [wijsheid achteraf] hè? Het is heel moeilijk om je
achteraf te bedenken hoe het had moeten zijn. Dat het een risicovol
project was hebben we altijd geweten.
Mr.dr. Marius Job Cohen is gestudeerd
en gepromoveerd in de advocaterij, en zoals u wellicht weet bestáán
advocaten - althans van zijn niveau en distinctie - vooral om
wit zwart te lullen, of precies even goed omgekeerd als ze
daarvoor even goed betaald krijgen. Fikse volumes aan persoonlijke
glibberigheid kun je hem dus niet redelijkerwijs ontzeggen, en "de benefit of hindsight" is een waarachtige advocaten-vondst (maar is wel
eerder vertoond: Met "de benefit
of hindsight" was ook - bijvoorbeeld - Eichmann verzetsheld
geweest, toch wel, met "hindsight" - en daarvóór was hij zich,
immers ook al geen "hindsight" bezittende, als was hij
burgemeester, van geen kwaad bewust).
Het geval wil echter alleen dat rechters
en rechtbanken op basis van de
benefit of hindsight" rechtspreken, en het vaak
geheel niet zo "heel moeilijk" vinden "om je
achteraf te bedenken hoe het had moeten zijn", en zeker niet met
gigantische bouwprojecten onder werelderfgoed, met aanbestedingen, met
stelposten, en met informatie-verstrekking aan de gemeenteraad en de
rijksoverheid daarover.
En juist omdat het om "een risicovol project"
ging, en de heren dat heel goed wisten, hadden ze eerlijke
aanbestedingen moeten doen, niet gebaseerd op willekeurige stelposten
over om het even wat; en met eerlijke informatie-verstrekking
aan de gemeenteraad in plaats van vage leugens over "het kan, het kan" en verheimelijking
van relevante gegevens, zoals rijzende
maaivelden, en vervalsingen
van begrotingen.
Meen ik, maar natuurlijk
meent Job Cohen, die daarvoor dan ook "echter Mensch" is, dat héél
anders:
Wist u dat zo veel kosten zijn
verwerkt in stelposten?
"Nee, dat wist ik niet. Ik heb me
er op dat niveau niet mee bezig gehouden."
Ik raad u aan dit interview uit te
knippen of anderszins op te slaan, voor het geval de belastingdienst uw
stelposten ontdekt
- "Ik heb me er op dat niveau niet
mee bezig gehouden." ("Makkelijker kan ik het niet maken.")
Overigens:
Het was de plicht van
burgemeester Cohen dat te weten. En het was zijn plicht zich
"op dat niveau" met de zaak bezig te houden.
Maar ja .... ik schreef al eerder hoe het
feitelijk ligt met burgemeesterlijke, wethouderlijke en ambtelijke
plichten in Amsterdam.
Hoe het zij, Job Cohen blijft er
geheel ánders over denken dan ik, zoals u wellicht niet verbaast:
Had u het moeten weten?
Hij aarzelt. "Nee, dat geloof ik
niet. Nee."
Zoals u zag aarzelde ik niet met te
zeggen dat hij het moest weten, verplicht was te
weten, kon weten - en feitelijk ongetwijfeld ook wist,
maar ik kan logisch redeneren, en Cohen heeft het daar bij gelegenheid
moeilijk mee. Kijk maar:
Had de gemeenteraad dit moeten
weten?
"Dat vind ik moeilijk te
beoordelen. Dan kom je al snel bij wethouder Herrema terecht. De
stelposten waren volgens mij bedoeld om de kosten in de hand te houden."
Herrema: "De Noord-Zuidlijn is een risicovol project. De aannemers
wilden niet voor alles tekenen. Wij spraken af zaken die technisch
ingewikkeld waren en waarvoor we geen berekening konden maken, te
verwerken in stelposten.
Een stelpost is toch geen middel
om kosten in de hand te houden?
Herrema: "De gemeente trok dat
risico naar zich toe, ja."
Wat Cohen's antwoord betreft: Als hij
het, volgens zichzelf, niet had hoeven weten, van al die stelposten, feitelijk valse
begrotingen, verkeerd aflopende experimenten, en niet onderzochte
risico's, dan had de gemeenteraad het al helemaal niet hoeven
weten.
Maar ja: "Dan kom je al snel bij wethouder Herrema terecht", want afschuiven is een afstudeervak in de
advocatuur, terwijl de formulering van Cohen verdient klassiek te
worden:
"De stelposten waren
volgens mij bedoeld om de kosten in de hand te houden."
Kortom: Je onderschat, vervalst,
misrepresenteert of berekent gewoon niet wat
je aanneemt dat de gemeenteraad niet
passeert; dat noem je dan allemaal "stelpost";
en als dat uitkomt, na zes tot acht jaar wanbeleid, dan zeg je
ijskoud advocaterig dat dit diende "om
de kosten in de hand te houden".
Dat is heel advocaterig-slim,
want het is waar op slechts één
enkel woordje na, dat ik maar invul voor uw en Job's denkgemak, in
socialisties rood:
"De stelposten waren volgens mij bedoeld om de schijnbare kosten in de hand te houden."
Ik sla het een en ander over, en kom
bij iets gemeentelijk heldhaftigs en vastberadens, dat de snelheid
waarmee er daar gewerkt wordt illustreert:
Deze zomer - "gelukig voor de
verzakkingen op de Vijzelgracht" - kocht de gemeente het risico op
lekkage af bij alle drie de binnenstadstations. Herrema: "Dat ging
natuurlijk ook met horten en stoten. Een paar keer hebben we Job erbij
gehaald." Maar het is gelukt en dat heeft rust in de bouwput gebracht.
Of de Vijzelgrachtbewoners daarmee
verzekerd zijn is volstrekt onduidelijk, en kennelijk was het tot
de zomer zo dat iedereen wiens huis inzakte rond het tracé
van de Noord-Zuidlijn te horen kreeg of zou krijgen:
"Pech gehad! Stelposten,
weet u! Wonen in Amsterdam hééft het, natuurlijk, maar ja - uw
huis is uw risico, en geheel niet het onze. Zo zijn onze stelposten namelijk geregeld. De
gemeenteraad heeft al lang geleden ingestemd, immers!"
U ziet ook dat Herrema heel wel de
bal der verantwoordelijkheid weet terug te kaatsen, en afsluit met een
typisch PvdA-non-sequitur, alsof enig niet-bouwer hevig geïnteresseerd
zou zijn in "rust in de
bouwput".
Maar ja, u weet nu, mocht u
langs het metro-tracé wonen, dat de mannen in de bouwput in alle rust
damwanden kunnen laten doorlekken, want de gemeente heeft nu stelposten ingevoerd waaruit blijkt dat
die mannen de schade niet hoeven betalen maar de gemeente (àls
daar dan geld voor zou zijn, wat met de vele extra-kosten vanwege
eerdere stelposten wat
onwaarschijnlijk is).
De journalisten stellen alweer een
verstandige vraag:
Hadden de risico's destijds niet
beter meteen in de begroting meegenomen kunnen worden?
Cohen: "Dat is dan weer die benefit
of hindsight: 'stel nu dat er
toen zo over werd gedacht.' Maar ja, zo werd er toen niet over gedacht."
Ziet u? Met benefit of hindsight komt u óveral
uit:
Stel
nu dat burgemeester Job Cohen en wethouder Dales indertijd integer
geweest waren, indertijd de waarheid hadden gesproken;
indertijd een lijst met alle stelposten
en alle gestelde bedragen aan de
gemeenteraad hadden verschaft; indertijd gezegd hadden hoe belachelijk
weinig ze hadden laten
onderzoeken; en hoe bedroevend
het weinig onderzoek dat ze deden afliep ....
... "Maar ja, zo
werd er toen niet over gedacht."
Zaak afgedaan: Stelpost!
En weet u hoe het
écht zat? Wethouder Herrema legt het uit, in vervolg op Cohen:
Herrema: "Het optimisme en de wens
om dit te doen waren groot. Dat verklaart dat er niet alle aandacht is
geweest voor de dingen die we nu wel zien."
Ziet u? Ze bedoelden het zo
vreselijk goed (net als de inquisitie en de KGB) en "Dat verklaart dat" er "alle aandacht is geweest"
aan het opvoeren van onvermelde stelposten
zodat de gemeenteraaad "niet alle aandacht"
kon geven aan de werkelijke risico's en de werkelijke
kosten, die de burgemeesters en wethouders indertijd héél wel wisten,
tenzij ze volkomen en misdadig incompetent waren - wat ze natuurlijk
niet zijn, in Amsterdam, zoals u allicht begrijpt.
Ik sla weer wat verder en arriveer
bij weer een Cohense diepzinnigheid van grote advocaterigheid:
Wat wist u in 2002 van de
technische risico's?
Cohen: "Ik wist dat er bij dit
project een aantal dingen gebeurt dat in een dergelijke omgeving nooit
eerder is gebeurd."
Ik hoop dat u de zelftevreden
glimlach en trouwhartig echt menschliche
burgemeesterlijke blik er zelf bij kunt denken: "Loze beweringen zeggen
niets - en spreek me eens tegen als je durft!".
Opnieuw vragen de journalisten
terecht door:
Wat is u verteld over mogelijke
verzakkingen?
"Het is een uiterst ingewikkeld
project."
U ziet: méér burgemeesterlijke benefit
of hindsight c.q. een wijdopen
gegooide open deur - direct gevolgd door het zéér relevante
beroep op autoriteiten, waarvan de mr.dr. in het recht vast al
minstens 45 jaar weet dat het een drogreden is
en dat hij overigens zowel de kwestie geheel verplaatst als niet
beantwoordt:
"Ik vond het wel aardig om te
constateren dat Johan Bosch, technisch directeur van het project,
hoogleraar werd in Delft. Dat liet zien hoe hoogwaardig het project
was. In die zin heb ik me ook altijd gerealiseerd dat het knap
ingewikkeld is."
U begrijpt ondertussen dat ik begrijp
dat àls dit ooit voor een behoorlijke rechtbank komt mr.dr. Job
de rol van Manuel uit Fawlty Towers zal spelen - "I am
from Barcelona! I know NOTHING!!" - en mr.dr. Geert de rol van Stan
Laurel - "I am stoopid. I remember NOTHING!!", maar ondertussen zou ik zeggen dat
"Ik vond het wel aardig om te
constateren dat Paul Scheffer,
de meesterleering van de meesterdenker Althusser, hoogleraar werd in Amsterdam.
Dat liet zien hoe corrupt die universiteit en de PvdA was. In die zin
heb ik me ook altijd gerealiseerd dat er knap vals gespeeld is."
En dan is daar nog in dit verband de
ook al zo scherpzinnige en eerlijke Herrema:
Herrema merkt op dat iedereen
problemen verwachtte bij de ingewikkeldste technieken op het Centraal
Station en dat het daar goed gaat. Iets relatiefs eenvoudigs als een
diepwand maken gaat mis. Niet eens op een plek waar je het zou
verwachten. Wat zeggen proeven dan nog?
Nietwaar? Waarvoor waren die proeven
- die nauwelijks gedaan werden - dan ook nodig,
nietwaar? Toch alleen maar om
de gemeenteraad te bedriegen, is het niet?
En daarbij: Er waren recentelijk maar
slechts drie verzakkingen rondom het Centraal Station, en één
ingescheurd pittoresk Noord-Zuidhollands koffiehuis er vlak voor, dus u
begrijpt dat wethouder Herrema heel eerlijk zegt en vindt
"dat het daar goed
gaat".
En dan die diepwanden! Ze horen
kennelijk langs het hele Noord-Zuidtracé, en juist zoiets
"relatiefs eenvoudigs als een diepwand maken gaat mis".
Waarbij nog komt dat, ondanks de zeer zeldzame proeven met die
dingen, en het kennelijk vrijwel totale gebrek aan feitelijke
empirische kennis over boren in de bodem van Amsterdam
met nieuwe technieken die nog
nooit in dergelijke prut en modder, of onder wereldergoed, hebben
plaatsgevonden
"Wat zeggen proeven
dan nog?"
BOREN moeten "we":
Burgemeester Cohen en wethouder
Herrema van Amsterdam dragen de verantwoordelijkheid voor de
Noord-Zuidlijn. "Die moet er gewoon komen."
Alweer stellen de journalisten een
relevante vraag waar "wet"houder Herrema zich uit probeert te draaien:
Amsterdam heeft in 2000 een
eenmalige subsidie van het Rijk gekregen en moet daarbij de
overschrijdingen zelf betalen. Zou de stad dat nu nog doen?
Herrema: "Toen was nog niet bekend
dat andere risico's ook bij de gemeente zouden komen. De risico's die
de gemeente overnam van de aannemers. En de aanbesteding van zestien
contracten, wat redelijk veel is voor zo'n klein stukkie."
Een creatief leugenaar, deze
"wet"houder", en ik vul maar weer rood
aan wat hij creatief boekhoudend en al stelpostende
verzwijgt:
"Toen was nog niet
bekend, buiten het college van burgemeester
en wethouders, dat andere risico's ook bij de gemeente
zouden komen."
Want die wisten dat heel wel, net als trouwens "het
projectbureau", want daarom werden immers die stelposten
ingevoerd:
"De risico's die de
gemeente overnam van de aannemers, en
verzweeg - verheimelijkte, vervalste - voor de gemeenteraad, de pers,
en alle Amsterdammers.
Omdat
ook al geldt:
"En de aanbesteding
van zestien contracten, wat redelijk veel is voor zo'n klein stukkie, en immers opzettelijk door B&W gedaan werd om
de werkelijke kosten en risico's te verdoezelen achter stelposten, waar
de inwoners van Amsterdam dan voor opdraaien als het te laat is"
Maar ja, er zijn nu duidelijk
financiële problemen - en dan is de
komende economische crisis nog niet meegewogen (of nu al
besloten dat de bijstandstrekkers binnenkort niet meer hoeven
eten in Amsterdam, omdat de metro immers afbetaald moet worden):
Wilt u dat het Rijk de gemeente
Amsterdam gaat bijspringen?
Herrema: "Het is een project dat
niet alleen voor Amsterdam van belang is. Daarom vind ik het redelijk
om daarover te praten. Dat zal niet zijn: we geven een cheque en dat is
het dan."
Ik vrees dat het Cohen en Herrema al
een flinke tijd duidelijk is dat ze zonder extra-financieën van het
rijk de problemen met en rond de Noord-Zuidlijn niet
kunnen oplossen - maar ja: ze
weten ongetwijfeld zelf ook wat voor een puinhoop ze er al van gemaakt
hebben, dus rekenen niet erg op 's rijks welwillendheid in deze,
zolang zij er zitten bijvoorbeeld.
En natuurlijk is daar ook onze enige
echte "echter Mensch" in Amsterdam, die de uitweg al voor zich
ziet:
Cohen: "Dit is niet het enige
project dat een stuk duurder wordt. Bij dit soort infrastructurele
projecten komt dit vaker voor."
Daarom
immers zit Ad Bos kou te lijden in een kampeerbusje met zijn vrouw,
omdat "Bij dit soort
infrastructurele projecten komt dit vaker voor."
Tóch zou ikzelf, slecht van vertrouwen en traag van geest als ik pleeg
te zijn, willen argumenteren dat de Nederlandse bouwfraude fraude
van aannemers + een stel gemeenteambtenaren was, terwijl de
Amsterdamse metrofraude fraude van B&W
+ een stel
gemeenteambtenaren was en is, maar het is wel geheel (advocaterig) wáár
dat het de gewone burgers met dergelijke bestuurders vééééél
geld gekost heeft en zal kosten.
Tenslotte hebben we de wijze Herrema
weer in dit verband:
Herrema: "Er zit iets in de
politiek dat leidt tot dit soort uitkomsten."
Mag ik, heel bescheiden, maar toch,
tussenwerpen dat dit al lang bekend is, zelfs bij groter
denkers dan Herrema:
"All power
corrupts, and absolute power corrupts absolutely."
(Lord Acton)
En B&W had zich nu juist zo lekker oncontroleerbaar gemaakt
middels "stelposten"!
Maar de wethouder heeft een oplossing
paraat:
We zouden de kennis en kwaliteit
daarom veel beter moeten bundelen, in een kenniscentrum voor dit soort
enorme projecten. Dan kun je bijvoorbeeld een nieuw soort contract
ontwikkelen. Ieder doet nu toch zijn eigen ding."
Tsjeemig! Dat is een idee waar
burgemeester Cohen, wethouder Dales, en wethouder Stadig, om van
wethouders Gehrels, Vos, en Van Poelgeest niet te spreken, gezamenlijk
nog niet zijn opgekomen! In geen acht
jaar Cohen's bestuur!
Merk trouwens op dat wat in de ene
context voor Herrema "zo'n klein
stukkie" is net even later in een andere context "enorme projecten"
betreft, en dat de slimmerd alweer een nieuwe vorm van stelposten ("een nieuw soort contract")
voorziet - maar goed ...
... u begrijpt dat ik er nog steeds
vast op vertrouw dat burgemeester Cohen, wethouder Dales, wethouder
Herrema, en al wie verder burgemeesterde en wethouderde de afgelopen
acht jaar de zaak gewoon geflest hebben met stelposten,
en er nu vast op rekenen dat zij daar, zoals sinds 1672 in Nederland
gebruikelijk is voor hoge bestuurders, straffeloos mee weg komen.
Sterker nog: Ik vertrouw er
ook nog steeds vast op dat ze daar gelijk in zullen hebben, want ik
weet van geen enkele behoorlijke rechtmatige vervolging van
enige Nederlandse bestuurlijke evidente oplichter of incompetent - en
de enige rechtmatige
vervolging van een Nederlandse bestuurlijke evidente oplichter of
incompetent waar ik weet van heb bij mijn leven, mondde uit in ... een beloning van
minstens één en waarschijnlijk meer miljoenen voor de burgemeesterlijke
oplichter in kwestie.
U moet maar denken: Dát is nou ons heerlijke poldermodel! U
betaalt de belastingen, de overschrijdingen, de vervalsingen, de
fouten, en de oplichterijen, en de bestuurlijke verantwoordelijken
krijgen een pensioen van honderdduizenden, en een vertrekbonus of
vergoeding van miljoenen vanwege hun bewezen corruptie die miljoenen
kost.
En Amsterdam hééft 't - "I amsterdamn", zoals Cohen graag mag zeggen.
-Metrofraude-
P.S. Eerdere stukjes in
Amsterdams metrofraude-verband:
