Nederlog        

 

19 september 2008

                                                                 

De debilisering van Nederland - 1

 

 

Mijn verdiepingsstukje - zal ik maar zeggen - over Keynes van gisteren vond, zoals ik verwacht had, aanzienlijk minder lezers dan de twee eerdere, over de rijksbegroting en over Keynes over crisisbeheersing.

Ondertussen blijken de regeringen overal een soort Keynesiaans beleid te voeren om de crisis te pogen te beheersen, inclusief op dit moment een verbod op short selling, dat er onder meer op neerkomt (het is vaak een glibberiger constructie dan hier geschetst, namelijk met aandelen die men niet werkelijk heeft) dat men speculeert op neergang van de beurs en daardoor de beurs te bewegen neer te gaan.

Maar goed - later wellicht meer hierover, want vandaag wilde ik het over de debilisering van Nederland hebben, die zich in steeds sneller tempo doorzet; niet te beteugelen valt met regeringsbeleid; en in feite al aan de gang is sinds Cals het VWO hervormde in de zestiger jaren en de studenten begonnen met universitaire bezettingen.

Wie een precieze datum wil, die m.i. wat laat is maar wel duidelijk, kan de invoering van de Wet Veringa op het bestuur van de universiteiten uit 1972 kiezen als definitief overgangspunt, want daarmee begon de runering van de universiteiten en 23 jaar macht van (eertijdse) revolutionaire marxistiese studenten als Van Poelgeest en Boomkens, en van volkomen corrupte rijkworders van de PvdA als Van Kemenade, Gevers, Poppe, De Hon en Cammelbeeck.

Hier is een bespreking van een recent stukje uit de NRC inzake deze debilisering.

1. "Ambtelijke top weet haast niets"

Dit is de kop boven een ingezonden brief of stuk van een kennelijk gepensioneerde hoge ambtenaar ir. M. Enthoven in de NRC van 18 september. Hij was eerder "directeur generaal milieu bij het Ministerie van VROM en de Europese Commissie", dus hij behrt te weten waar hij over schrijft.

Hier zijn wat citaten, ter ondersteuning van de koppen boven zijn en boven mijn stuk - en de laatste kop is genummerd, in de vrijwel zekere verwachting dat ik dit thema later verder zal behandelen, was het alleen ten behoeve van toekomstige historici van het verval van Nederland.

Het stuk opent met deze redactionele inleiding:

Sommige departementen bezitten zo weinig kennis dat ze niet eens in staat zijn advies te vragen aan externe bureaus. De deskundige ambtenaar moet terug, vindt Marius Enthoven.

U mag de eerste zin herhaaldelijk lezen, terwijl u peinst over 'leren leren'.

In ieder geval: Er zijn tegenwoordig kennelijk hele ministeries waar geen ambtenaar rondloopt die voldoende benul heeft om zelfs maar relevante vragen te formuleren over het beleid waar hij zijn ambtelijk salaris mee zou moeten verdienen. Op Enthoven's verlangen in de tweede zin ga ik wat later in, na hem uitgebreider geciteerd te hebben.

Enthoven zelf ontleende zijn inspiratie voor zijn stuk uit een eerder stuk in de NRC, dat hij als volgt samenvat (met mijn vetzetting):

In het artikel onder de kop 'Topambtenaren zijn managers zonder inhoud' maken vier 'wijzen' die weten hoe de hazen in Den Haag lopen, zich zorgen over het gebrek aan inhoudelijke kennis bij de rijksoverheid (NRC Handelsblad, 13 september). De modernisering van het ambtelijk apparaat is volgens hen doorgeschoten als gevolg van snelle functieroulatie, een overdreven geloof in meetbare prestaties en het ondoordacht overnemen van gebruiken uit het bedrijfsleven. Dit zou verklaren waarom de afgelopen jaren steeds meer geld is uitgegeven aan externe adviseurs.

Feitelijk komt het - denk ik - gewoon door:

(1) Een gebrek aan vrijwel iedere relevante kennis bij vrijwel iedereen die bestuurt of ambtenaart, inclusief gebrek aan relevante kennis van de geesteswetenschap waarin de hogere ambtenaar afgestudeerd is, vanwege de gruwelijk slechte opleidingen in de geesteswetenschappen de afgelopen dekaden: Men weet niets, men kan niets, maar men heeft wl een doctoraal of masters-degree, en een modern opgevoede zeer grote bek en zeer egostisch gemoed - en wordt dus ... ambtenaar.

(2) Er is niet zozeer "een overdreven geloof in meetbare prestaties" als wel een grote controle-dwang van elkaar (en natuurlijk de burger), en van de invoering van allerlei zinledige maar gedwongen boekhoudingen van de eigen aktiviteiten zodat weer een andere ambtenaar deze door kan vlooien "ten behoeve van prestatie- en indicatiecijfers".

(3) Veel "externe adviseurs" zijn gewoon oud-ambtenaren c.q. vriendjes van topambtenaren die een geprivatiseerd bedrijf(je) zijn begonnen (vaak op gemeenschapskosten) omdat ze daarmee met hun adviezen of zogeheten beleid vl meer konden (en kunnen) verdienen dan als ambtenaar.

Immers, als menschlich-allzumenschliche verklaring bij (3):

Welke domme egost mt een doctoraal in een zachte "wetenschap" wordt ambtenaar als hij (of zij) - bijvoorbeeld - een Ger Tanke kan worden bij de Amsterdamse Thuiszorg: 350.000 euro per jaar, een miljoen euro bonus bij afscheid, en een geruneerd bijkans failliet bedrijf als prestatie? Geheel onbestraft? Of een Louis van Halderen bij Nuon, slechts 640.000 euro waard in 2004? Met veel lof van B&W van Amsterdam? Dat zijn geen "managers": dat zijn roofbaronnen.

Hoe het zij, ir. Enthoven vervolgt:

Als topambtenaar bij de rijksoverheid en de Europese commissie in de periode 1977-1998 (..) kan ik deze zorgen volmondig onderschrijven.

Ik geloof hem graag, en registreer in het voorbijgaan alleen dat een ingenieur (ir.) een veel betere opleiding heeft gehad dan vrijwel iedere geesteswetenschapper (socioloog, politicoloog, psycholoog, filosoof, andragoog et hoc genus omne) en heel waarschijnlijk ook doodgewoon een hogere intelligentie.

Ir. Enthoven vervolgt zo (met extra alinering van mij, voor het leesgemak):

Wie echter denkt dat de oplossing voor dit tekort en de verslaving van externe adviseurs kan worden gevonden in een bijstelling van de balans tussen deskundigheid en managementvaardigheden aan de top, onderschat de ernst van de situatie.

In de jaren 90 kwam onder invloed van het Amerikaanse reinventing government niet alleen een modernisering op gang van de top, die inderdaad te ver is doorgeschoten, maar speelden ook andere factoren (overlaten aan de markt, terug naar de kerntaken, bezuiniging op bezuiniging, afnemende waardering voor de publieke functie van het werken bij de overheid) die juist op de niveaus onder de top hun tol hebben geist en tot gevolg dat op veel departementen de deskundigheid op het middenniveau is verdwenen.

Nota bene dat "op veel departementen" en "deskundigheid (..) is verdwenen", en merk overigens op dat, anders dan ir. Enthoven, ik een flink deel van die jaren in of om de UvA heb verbracht, en dus een stuk beter kan weten dan ir. Enthoven hoe gruwelijk gedebiliseerd daar de opleidingen waren (en zijn, ongetwijfeld in ng erger mate dan toen ik studeerde).

Kortom - en ook in de VS - de "reinventing government" beweging is kennelijk vooral een uitvloeisel van de algehele verslechtering van het universitaire niveau in de westerse landen vanwege de combinatie van babyboom, quasi-revolutionaire zestiger jaren, en studentenrevoltes en universitaire hervormingen die allemaal uitpakten als nivelleringen.

Ir. Enthoven vervolgt wat verderop (want ik citeer niet alles)

In sommige gevallen was de oorspronkelijk in het ministerie aanwezige deskundigheid overgeheveld naar een afstand van het departement opererende kennisinstelling [kennelijk gewoonlijk van ex-ambtenaren met verlangen naar hogere inkomens, die zichzelf privatiseerden, zoals dat heet - MM], of was hun opgedragen andere werkzaamheden te verrichten waarbij hun expertise niet meer van nut was.

Dat laatste is natuurlijk ook een manier om de overgebleven anderhalve man + paardenkop die nog wl enigszins weet waar het over gaat vooral gn kritiek te laten leveren, en zal veel bijgedragen hebben aan - volgens een ander artikel in de NRC, van enkele maanden geleden - de uitghebreide kaste van Nederlandse paperclip-ambtenaren: de ca. 10% ambtenaren die eigenlijk helemaal niets doen in hun werkzame ambtenaarsleven dan paperclips open en dicht vouwen, presentielijsten paraferen, en bij feestjes de ambtelijke bazen toejuichen, voordat ze zich gratis bezuipen met de op staatskosten aangekochte drank.

Wat verderop:

Ook in de huidige praktijk van de rijksoverheid zijn er tal van voorbeelden van ernstig gebrek aan inhoudelijke deskundigheid op veel terreinen, met name op gebied van ICT.

Weer wat verder:

En op sommige ministeries is het ambtelijk apparaat niet meer in staat zijn eigen onderzoeksvragen te formuleren ten behoeve van het beleid zodat daar een adviesopdracht aan een externe adviseur moet worden gegeven. Dat de rijksoverheid door dit gebrek aan inhoudelijke deskundigheid risico's neemt, die tot extra kosten en schade kunnen leiden, is evident.

Wat me ook minstens zo evident lijkt is dat dit gewoon een combinatie van totale incompetentie - niet eens meer zinnige vragen kunnen formuleren! - met totale corruptie is - immers: de dames en heren topambtenaren blijven wl hoogbetaald paperclips zitten vouwen, terwijl hun studievriendjes en ex-en in een "extern adviesbureau" tien keer meer vragen en krijgen dan zij zelf als ze hun werk behoorlijk zouden kunnen uitvoeren.

En weer wat verderop schrijft ir. Enthoven:

Er is dus veel meer aan de hand dan gebrek aan inhoudelijke deskundigheid aan de top. Wil men voorkomen dat dit erosieproces zich steeds verder binnen de rijksoverheid voortzet dan zal niet alleen de factor deskundigheid een grotere rol moeten gaan spelen in het beleid en de managementdevelopment programma's van de Alegemene Bestuursdienst.

Hij sluit af met:

Dit betekent investeren in de kwaliteit van de rijksdienst in plaats van verder bezuinigen op het ambtelijk apparaat.

Wel... ik begrijp de overweging, maar vrees dat de capaciteiten die ir. Enthoven zoekt in Nederland eenvoudig niet meer te vinden zijn c.q. dat de kleine handvol die deze capaciteiten wel heeft beter werk, leukere collegaas, en/of een vl hoger inkomen in het bedrijfsleven kan vinden.

In een land waar minstens 95% minstens 14 verplichte plus nog vaak 5 onverplichte jaren vr onder zijn of haar niveau opgeleid is daar zijn  eenvoudig nauwelijks bekwame hoogopgeleiden, en al helemaal niet in die studies die, anders dan wiskunde, chinees of medicijnen, geen talent en inzet vergen.

 Maarten Maartensz

        home - index - top - mail