Ik kreeg gisteren een mail waarin me het een en ander gevraagd werd
over
Multatuli en verteld werd
Ik zit in de zesde klas
van het Atheneum en ben op dit moment bezig met een, soort van,
Multatuli-project. Aan het eind van dit semester krijg ik een
toets over de Ideen van Multatuli op het gebied van zeden,
menszijn, geloof, opvoeding en onderwijs maar ook zal ik vragen
krijgen over uw visie op filosofie, voor zover die op uw site
staan, en of wij het daar mee eens zijn. En
daarbij, niet heel gek, wordt uw site als studiemateriaal gebruikt.
Wel, dat doet me plezier - zoals ik de
schrijver ook persoonlijk geantwoord heb - en het is waar, zoals ik hem
vertelde, dat mijn Machiavelli-sectie
in een Schotse universiteit gebruikt wordt, maar ik realiseerde me
plotseling dat ik zomaar, en bij mijn leven, tot ... examenvoer ben
geworden.
Hm. Wel... ik geloof dat ik zinnige
dingen te zeggen heb, die anderen niet zien of niet durven zeggen, en
ik heb aanzienlijke moeite gedaan - wat vaak, gezien omstandigheden, niet makkelijk
was en is - om duidelijk te zijn en de redenen voor mijn meningen,
ideeën en waarden aan te geven.
Ook geloof ik dat niemand meer moeite
gedaan heeft rond Multatuli's
Ideën dan ik. En dat nogal wat van mijn ideeën rond filosofie en onderwijs, bijvoorbeeld,
zinnig zijn.
Maar wat ik de bovengenoemde schrijver
vergat te antwoorden: Ik hoop wèl dat uw leraar er enigermate beperkingen
bij aangeeft, want er staat werkelijk véél op mijn
site, en hoewel ik gewoonlijk moeite heb gedaan duidelijk te zijn
is veel van wat ik behandel werkelijk ingewikkeld.
En hoewel ik mijn eigen ideeën zelf op
prijs stel wens ik eindexamen-kandidaten niet toe dat ze de ca. 100 MB
aan teksten van mijn site in hun hoofd hebben. Dat is echt teveel van
het goede!
Overigens wens ik iedereen die dit jaar
eindexamen moet doen - Marieke ook! - het beste. En als het onderwijs beroerd was,
is of zal blijken, dan heeft het in ieder geval niet aan u
gelegen, en ook niet aan mij, zij het wel aan
mijn generatie.
En mochten u of uw kinderen niet meer
te eten hebben in Nederland vanwege de moordende concurrentie uit Indië
en China, waar wèl in goed onderwijs is geïnvesteerd de
afgelopen generatie, dan spijt me dat. Ik sprak me immers al rond 1980 uit tegen de
ruïnering van het onderwijs. Of zoals ik het bijna 20 jaar geleden
omschreef:
Wat we nodig hebben is een nieuwe
Verlichting, een nieuwe Eeuw van de Rede - een renaissance van een
geïntegreerde wetenschappelijke en ethische visie, zoals nagestreefd
door zo verschillende, maar daarin gelijkgestemde, denkers als
Aristoteles, Lucretius, Voltaire, Diderot, Multatuli en, in deze eeuw,
Bertrand Russell en Mario Bunge: Dat is de manier om de klassieke
idealen van rationaliteit en redelijkheid de beste kansen tot
realisering te geven - waarbij ik, kort en ten naaste bij, onder
"rationeel" versta: ideeën hanterend en nastrevend die logisch
beargumenteerd, testbaar, wetenschappelijk geïnformeerd en empirisch
en/of wiskundig gefundeerd zijn, en onder "redelijk" versta: handelend
naar idealen die ethisch, praktiseerbaar, leefbaar en tolerant zijn. De
mate waarin mensen rationeel en redelijk denken en doen is evenredig
aan de kwaliteit van de cultuur. En daar gaat het mij om. (*)
En u doet er dus verstandig aan, als u
volgend jaar gaat studeren, en als u dat aankunt, een échte wetenschap te gaan
studeren - wiskunde, natuurkunde, scheikunde, biologie,
computer-wetenschappen of, als u daar een echte roeping voor hebt,
medicijnen.
(*) Uit "Ik wil gelezen worden",
gepubliceerd in 1989.
